Drukowana wersja tematu

Kliknij tu, aby zobaczyć temat w orginalnym formacie

historycy.org _ HISTORIA LOKALNA _ Ziemia Dobrzyńska

Napisany przez: BGorzechowski 7/05/2008, 15:01

Zauważyłem brak tematu dotyczącego Ziemi Dobrzyńskiej,wschodniej części woj.kujawsko-pomorskiego w której znajduje się Lipno,Golub-Dobrzyń,Lipno,Górzno a na końcu Dobrzyń nad Wisłą.Można tu pisać o wszystkim:zwyczajach,przyrodzie,zabytkach,ludziach z tego regionu(Wałęsa)i historii.Osoby zainteresowane Ziemią Dobrzyńska.PISZCIE!

Finalista i zeszłoroczny zwyciężca konkursu ,,Ziemia Dobrzyńska-moja mała ojczyzna"zostaje uroczyście otwarty!

Napisany przez: Dziadek Jacek 23/04/2009, 21:35

W Lipnie Miejskie Centrum Kultury wydało folder
http://www.umlipno.pl/download/1240306395-lipno.html

Napisany przez: Dziadek Jacek 24/04/2009, 7:48

Niedawno powstała też strona (w odpowiedzi na dyskusje na Forum Mieszkańców Miasta Lipna http://www.miastolipno.com.pl/ temat "Historia Lipna - wznowienie ).

TEMAT JEST BARDZO OBSZERNY, ciężko go objąć tak nieliczną garstką zainteresowanych osób, mimo że jest to próba znalezienia odpowiedzi na malutki wycinek historii miasta i chyba regionu.
Jest to okres Zakonu Dobrzyńców, zastępujących ich Krzyżaków i czasy ich poprzedzające (wygląda na to, że coraz głębiej sięgające w historię). Nie jesteśmy historykami, ciężko nam odnajdywać źródła. Między innymi na Waszym forum (według mnie fachowym) szukam od dłuższego czasu wytłumaczeń różnych problemów jakie napotykamy.
Na podstawie legend, przekazów i znajdowanych źródeł chcemy znaleźć odpowiedź czy faktycznie Ziemia Dobrzyńska w tamtych i poprzedzających czasach była "pustynią osadniczą". Taką opinie i na tym forum odnalazłem przy okazji przeglądania jakiegoś tematu. Czy faktycznie zasiedlana była zza Skrwy przez Mazowszan, zza Drwęcy przez Chełmżan i zza Wisły pod Włocławkiem przez Kujawian. Czy może pas nad Mieniem jest w tym okresie pustynią bo nie wymieniono tamtejszych grodów w "falsyfikacie mogileńskim" i innych jakże skąpych w tym okresie źródłach pisanych.

Jeśli kogoś zainteresuje ten problem, zapraszamy - w podanym odsyłaczu jest streszczenie - kondensat naszych poszukiwań.

http://lipnogrod.pl.tl/%3Cfont-size%3D-g-2-g-%3EStrona-g%26%23322%3B%F3wna%3C-s-font%3E.htm

Jeśli posiadacie jakieś wiadomości lub uwagi na nurtujący nas temat
podzielcie się z nami

Z góry dziękujemy
D.J.

Napisany przez: historix49 27/04/2009, 15:39

Jest to nieliczny przykład jak to teren zmienił krainę historyczną. Za Krzywoustego to było Mazowsze dzisiaj są to Kujawy.

Napisany przez: Dziadek Jacek 27/04/2009, 21:30

Ziemia Dobrzyńska była częścią Mazowsza. Kujawy były po drugiej stronie Wisły. Teraz jest razem z nimi w jednym województwie ale do Kujaw nie należy.

Napisany przez: historix49 9/05/2009, 18:09

Ziemia dobrzyńska jest jak najbardziej częścią krainy historycznej Kujawy, oczywiście szeroko rozumianej. Zacytuje ojca nowoczesnej polskiej geografii historycznej Zygmunta Glogera: „Z Kujaw atoli i ziem: Łęczyckiej, Sieradzkiej, Dobrzyńskiej, Michałowskiej i cząstki Mazowsza, utworzyła się w wieku XIII pod synem Konrada, Kazimierzem I, dzielnica Kujawska.”

Napisany przez: Dziadek Jacek 10/05/2009, 7:40

"Za Krzywoustego to było Mazowsze dzisiaj są to Kujawy."

"Zacytuje ojca nowoczesnej polskiej geografii historycznej Zygmunta Glogera: „Z Kujaw atoli i ziem: Łęczyckiej, Sieradzkiej, Dobrzyńskiej, Michałowskiej i cząstki Mazowsza, utworzyła się w wieku XIII pod synem Konrada, Kazimierzem I, dzielnica Kujawska.”"

Jak by nie patrzeć to Kujawy jako dzielnica przyłączała i traciła podległe sobie ziemie. Zawsze jako kraina leżała w dolinie (na nizinie) po drugiej (lewej) stronie Wisły. Był kawałek Kujaw na prawym brzegu (przed zamianą - dokładnie nie przytoczę) - Steklin i Kikół podlegały tamtej stronie Wisły - kasztelanii słońskiej.

Nie mam jednak na tyle wiedzy by obalać "ojców"

Napisany przez: Dziadek Jacek 20/11/2009, 14:40

Ziemia Dobrzyńska –wg Zygmunt Gloger „Geografia historyczna ziem dawnej Polski”
Ziemia Dobrzyńska, za Wisłą położona, miała kształt podobny do trójkąta, którego podstawę południowo-zachodnią stanowiła Wisła, bok północno-zachodni Drwęca, a ścianę wschodnią wpadająca także do Wisły Skrwa. Za Drwęcą leżała ziemia Chełmińska, później województwo tej nazwy, do Prus królewskich należące, za Skrwą Mazowsze płockie. Do czasów Konrada nie mamy w dziejach nazwiska ziemi Dobrzyńskiej, tylko wzmianki z roku 1065 o grodach Dobrzyniu i Rypinie. Dopiero gdy poganie pruscy zaczęli ustawicznymi najazdami trapić pograniczne ziemie Kujaw i Mazowsza, książę Konrad z biskupem pruskim Krystyanem założyli roku 1222 zakon Braci Chrystusowych, złożony z wojowników niemieckich, dla których Konrad odbudował zamek w Dobrzynie nad Wisłą i uposażył ziemią, położoną między strugami Kamienicą i Chełmicą. Rycerze przyjęli miano Braci Dobrzyńskich i zobowiązali się bronić granic Konrada, a ziemiami, jakie zdobędą na Prusakach, podzielić się z księciem.
Uposażenie Dobrzyńców nie obejmowało więc całej ziemi Dobrzyńskiej, ale tylko jej cząstkę, przestrzeni mniej więcej 6 do 7 mil kwadratowych. Klęska zadana im przez pogan roku 1225 pod Brodnicą położyła koniec młodemu zakonowi, a wówczas to Konrad postanowił sprowadzić starszy Zakon teutoński (Krzyżaków), któremu dał w uposażenie ziemię Chełmińską, poczem w roku 1233 oba te zakony niemieckie połączyły się w jeden.
Od roku 1236, w którym Konrad podzielił synów swoich: Kazimierza i Bolesława Kujawami i Mazowszem, a ziemię Dobrzyńską, lubo w szczuplejszych jej granicach, wraz z grodem Dobrzyniem nad Wisłą, oddał Bolesławowi, młodszemu synowi, zaczyna się właściwie historya ziemi Dobrzyńskiej, która odtąd przechodziła kolejno w dziedzictwo potomków Konradowych i stanowiła dość długo osobną dziedzinę, ale bez odrębności politycznej, bo była zawsze złączona z inną dzielnicą, kujawską lub łęczycką. Mając z jednej strony sąsiedztwo pogan pruskich, z drugiej chciwy Zakon, który do jej zawładnięcia wdzierał się gwałtem, nigdy prawie nie zażywała pokoju. Zdobywana i frymarczona przez Krzyżaków, najeżdżana i łupiona przez Prusaków i Litwę, odbierana i wykupowana przez Polskę, była przez dwa wieki głośną w dziejach naszych widownią historycznych wypadków.
Jednym z najsroższych napadów było najście Prusaków i Litwy w roku 1287, którzy całą prawie ziemię Dobrzyńską zburzyli, miasta spalili i moc ludu w niewolę zabrali. Podczas napadu w roku 1323, jak zaświadczają kronikarze, Litwa uprowadziła z ziemi Dobrzyńskiej i Kujaw nad Niemen 20.000 mieszkańców. Wówczas to Władysław, książę dobrzyński, synowiec króla Łokietka, nie widząc możności opierania się dłużej napadom pogan i Krzyżaków, udał się osobiście do Krakowa i do króla z tem, że ustąpi mu prawem wieczystem ziemię Dobrzyńską, byle tylko otrzymał w dożywocie dla siebie, brata i matki jaką inną dzielnice. Przychylił się Władysław Łokietek do tej prośby, a objąwszy ziemię Dobrzyńską, puścił mu w lenność księstwo Łęczyckie. Wówczas Krzyżacy opanowali (r. 1329) ziemię Dobrzyńską, skutkiem czego kilka ostatnich lat swego życia, stary Łokietek strawił na corocznych z nimi bojach. Dopiero Kazimierz Wielki, umową zawartą w Kaliszu roku 1343, odzyskał tę ziemię dla Polski od Zakonu. Pomimo to, jeszcze do roku 1466, t. j. do upadku potęgi Zakonu i powrócenia Pomorza do Polski, była prawie ciągle najeżdżana, oddawana w lenność, zastawiana i wykupowana, a nawet król Jan czeski, roszczący sobie prawo do Polski po Wacławie, nie wahał się wziąć za nią od Krzyżaków 4.800 kóp groszy pragskich.
Dopiero po traktacie roku 1466, wcielającym ziemię Dobrzyńską ostatecznie do Korony, w krainie tej, dzięki słodkim owocom pokoju, dźwignęły się z gruzów wsie i miasta, zakwitło rolnictwo i handel z Gdańskiem, zaczęła wzrastać szybko ludność. W połowie XVI wieku ziemia Dobrzyńska na przestrzeni około 54 mil kwadratowych liczyła parafij 61, miast 7, wsi 366, łanów kmiecych 2094 i szlachty zagrodowej 410, a zaludnienie jej w stosunku do przestrzeni zajmowało w prowincyi Wielkopolskiej, po województwach Brzeskiem i Łęczyckiem, pierwsze miejsce.
Ziemia Dobrzyńska dzieliła się na 3 powiaty: Dobrzyński, Rypiński i Lipnowski, (ustanowiony w miejsce dawnego Słońskiego). Sejmiki odbywały się w Lipnie, gdzie obierano dwóch posłów na sejm, deputata na trybunał i komisarza na komisyę radomską. Popisy, czyli „okazowanie rycerstwa”, odbywały się na polach pod Lipnem. Senatorów mniejszych było 3, t. j. kasztelanowie: dobrzyński, rypiński i słoński. Starostwo grodowe Bobrownickie, niegrodowe: Dobrzyńskie, Lipnowskie, Rypińskie i inne.
Ziemia ta, lubo uchwałą sejmu 1717 roku do województwa Brzesko-kujawskiego, a następnie do Inowłocławskiego przyłączona, nie przestała wszakże odrębnie się rządzić. Herb jej wyobraża głowę sędziwego człowieka z dwiema koronami, jedną na głowie z rogami bawolimi, a drugą na szyi. Głowa ta oznacza króla Władysława Łokietka, którego rycerstwo ziemi Dobrzyńskiej, wdzięczne za wydobycie ze szponów Zakonu krzyżackiego, uprosiło, że mu za herb pozwolił używać swojego własnego wizerunku. Dwie zaś korony, jedna na głowie, druga na szyi, są to właśnie owe dwie części, mazowiecka i kujawska, które się ostatecznie za przyczyną walecznego Łokietka zjednoczyły; na koniec rogi bawole czy turze miały oznaczać leśną naturę tej krainy. Główne miasta były; Dobrzyń nad Wisłą (stołeczne), Bobrowniki, Lipno i Rypin. Oprócz Dobrzynia nad Wisłą, był w tej ziemi drugi Dobrzyń nad Drwęcą w Powiecie Rypińskim. W Dobrzyniu nad Wisłą i w Rypinie, wspominane są już w XI wieku zamki i dwory królewskie.

Napisany przez: Dziadek Jacek 25/11/2009, 9:25

QUOTE
Do czasów Konrada nie mamy w dziejach nazwiska ziemi Dobrzyńskiej, tylko wzmianki z roku 1065 o grodach Dobrzyniu i Rypinie.


Do tego fragmentu trzeba wnieść poprawkę co do daty. Grody te, Dobrzyń, Rypin (i jeszcze Steklin i kilka ? nie zidentyfikowanych) wymienione są pod tą datą między innymi jeszcze grodami w "falsyfikacie mogileńskim", w którym skryba przepisując (go) z nieistniejącego już dziś dokumentu, chyba pomyłkowo w dacie w miejscu setek zamiast jeden wpisał zero. Prawidłowa data pierwszej wzmianki o grodach na tych terenach pochodzi więc z 1165 roku.

Spis grodów z falsyfikatu można znaleźć pod tym adresem
http://www.historycy.org/index.php?showtopic=47048

Napisany przez: Dziadek Jacek 23/12/2009, 8:43

Temat:

http://www.historycy.org/index.php?showtopic=63165

z załącznikami (mapkami) Marlona wyjaśnia przebieg granic i zmiany terytorialne na obszarze Ziemi Dobrzyńskiej:

/Mapki zniknęły. Jest jednak zestawienie opublikowanych pomocy do tego tematu/

Napisany przez: Dziadek Jacek 3/07/2010, 19:25

Podjąłem się zadnia, które mnie przerasta. Chciałbym zebrać tu i usystematyzować wiadomości o Ziemi Dobrzyńskiej ale czym głębiej się w nie zagłębiam, tym bardziej widzę braki w mym przygotowaniu. Nie ma być to praca naukowa lecz prosty opis tego, co znalazłem. Może kiedyś komuś się przyda. Jeśli "zaboli" on prawdziwych Historyków, proszę o uwagi i pomoc w przeredagowaniu tak z trudem zebranego materiału. Dziękuje już za uzyskane wsparcie Secesjoniście i Marlonowi, oraz wszystkim zamierzającym to uczynić.


user posted image

Zdjęcie Górzna na Ziemi Dobrzyńskiej umieszczone jako znacznik ciekawych miejsc na przeglądarce zdjęć satelitarnych GOOGLE EARTH przez p. Tadeusza R. (Dostałem zezwolenie na wykorzystanie)

Zdjęcie to umieściłem w tym miejscu nieprzypadkowo. Jeszcze nim pomyślałem o zebraniu wiadomości o Ziemi Dobrzyńskiej, odnalazłem je wędrując z Google Earth – w internetowej przeglądarce zdjęć satelitarnych. Według mnie, jest wspaniałe. Zaskakująco trafnie oddaje piękno i tajemniczość tego zakątka kraju. Uchwyciło świt po deszczowej nocy, z widocznym na wzgórzu w Górznie średniowiecznym kościołem, osnutym osłaniającą wszystko mgłą. Mimo, że już zaczyna dnieć, nadal bardzo słabo widać szczegóły. Poza rozjaśnionymi czubkami wież kościoła, reszta jest całkowicie nierozpoznawalna, okryta tajemnicą. Przypomina górę lodową, w znacznej części zanurzoną pod wodą. Niewidoczna jej część, może być niewyobrażalnie ogromna. Faktycznie, mgła ukrywa widok malowniczo położonej, prawie „górskiej” miejscowości. Trzydzieści metrów poniżej kościelnego wzgórza znajdują się piękne, otoczone lasami jeziora a na niższej półce u jego podnóża zachowały się pozostałości grodu z XII wieku.
Wiele miejscowości Ziemi Dobrzyńskiej ma nawet tysiącletnie pochodzenie. W swym istnieniu miały okresy rozwojów i upadków. Przenosiły się z miejsca na miejsce. Były palone i odbudowywane. Zmieniały właścicieli a nawet kraje, do jakich należały. Nikt nie spodziewałby się, że w czasie często odległym, odegrały dla regionu a nawet całego kraju jakąś, zaskakująco ważną rolę. Przeważnie region pozostawał na marginesach cywilizacji. Wielokrotne wojny, okupacje, zabory i nieprzychylności władz, blokowały rozwój a nawet niszczyły jego dorobek.

Napisany przez: Dziadek Jacek 4/07/2010, 17:29

Na poniższym zdjęciu , widać XVII wieczny kościółek w Brzeźnie. Cywilizacja w postaci utwardzonej drogi, która jako trakt z Przepustu po kujawskiej stronie Wisły a grodami wewnątrz Ziemi Dobrzyńskiej istniała już w średniowieczu, dotarła tu dopiero dzisiaj, ale tajemniczej mgły niewiedzy nie rozwiała. Koleje historii tych zapomnianych miejscowości i mało znaczącego regionu, przebiegały tak zawile, że trudno w tej chwili je odkrywać i usystematyzować.

user posted image

Takiego wrażenia doznałem szukając wiadomości o Ziemi Dobrzyńskiej. Są one „porozrzucane” po wielu różnych publikacjach z różnych okresów, pisanych przez i w większości dla naukowców. Jest w nich wiele informacji zwykłym śmiertelnikom nie potrzebnych, aby choć częściowo mogli spełnić wymaganie profesora Feliksa Konecznego, że „nie poznał historii Polski ten, kto nie poznał historii średniowiecza”. Poznanie całości najlepiej zacząć od ułamków – „małych historii” o tych zaściankach, jak nazywa się regiony prawie bez znaczenia – takie jak Ziemia Dobrzyńska. Dziś mało kto wie, o jaki rejon Polski chodzi. Kojarzona jest z Zakonem Braci Dobrzyńców, założonym przez Konrada Mazowieckiego. Innym razem z Wałęsą lub Balcerowiczem. Ostatnio z ludźmi, którzy ukradli napis znad oświęcimskiej bramy.

Określenie jej geograficznych granic jest bardzo łatwe. Jest to trójkąt wyznaczony przez trzy rzeki. Wisła wskazuje granicę z Kujawami na południowym zachodzie. Skrwa od wschodu rozgranicza od Mazowsza płockiego. Na północnym zachodzie, jej granicą z Ziemią Chełmińską jest Drwęca. Lewy dopływ Drwęcy - Brynica, na samej północy rozdziela od Ziemi Lubuskiej.
Ukształtowana została przez ostatni lodowiec, który prąc na południe potworzył głębokie rowy – doliny polodowcowe. Są one wypełnione łączącymi się z sobą, często na przemian jeziorami i bagnami. Woda spływająca w trakcie topnienia lodowca, potworzyła w ich krawędziach głębokie jary. Czoło lodowca, w okolicy Szpetala i Dobrzynia ukształtowało masyw o wysokości 40 metrów nad poziom dzisiejszej Wisły. Tworzył on wysoki brzeg śródlądowej, prahistorycznej laguny. Woda na obszarze Kujaw, po ustąpieniu lodowca pozostawiła rozległą dolinę. Część jej, znalazła się również po prawej stronie Wisły - na południowo zachodnich skrajach Ziemi Dobrzyńskiej. Nadwiślane wywyższenie stworzyło w środkowej jej części równinną nieckę o licznych jeziorach. Dają początek mniejszym rzekom, dopływom Drwęcy i Skrwy. Stamtąd też wypływa Mień będący samodzielnym dopływem Wisły. Od niego, na północny zachód, wznosi się na 140 m. nad p.m. wysoczyzna, która poprzecinana jest rowami polodowcowymi, wypełnionymi jeziorami i mniejszymi zbiornikami wodnymi. Skupienie ich jest tu o wiele większe niż w innych rejonach i z tego względu nosi nazwę Pojezierza Dobrzyńskiego. Tam i w wielu innych miejscach znaleziono najstarsze ślady człowieka. Niektórzy badacze wyodrębnili odmienności etniczne, charakteryzujące ten region. Mieszkańców nazwali „dobrzyniakami”. Nie wiadomo jednak do końca, czy Dobrzynian można by było nazwać odrębnym plemieniem.

Napisany przez: Dziadek Jacek 4/07/2010, 18:05

Niektórzy naukowcy uważają, że obszar dzisiejszej Ziemi Dobrzyńskiej był zasiedlany przez Mazowszan, Chełmian i Kujawian.

user posted image

Z„Podziałów administracyjnych Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej” (Powierskiego i Guldona)
l— centra jednostek administracyjnych, 2- grody w dokumencie, z „Lonyz” 3— osady klucza Żyry, 4— inne osady wymienione w dokumencie z „Lonyz”5— terytorium klucza górzeńskiego XIV-XVII wieku 6— inne osady klucza świeckiego, 7 — osady orientacyjne, S — granice powiatów w XVI w, 9— posiadłości biskupstwa włocławskiego w okolicach Raciążka, Ciechocina i Ostrowitego, 10— obszary pograniczne i o wątpliwej przynależności


Bardzo prawdopodobna wydaje się teza Z. Guldona i J. Powierskiego z „Podziałów administracyjnych Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej”, że Drwęca nie była granicą zasiedlania tego obszaru. Po analizie ksiąg i innych dokumentów parafialnych z późniejszych okresów, pustkę osadniczą, będącą granicą zasiedleń, wskazują oni dość daleko od brzegów rzeki, w głębi Ziemi Chełmińskiej /powyższa mapka/. Należy to rozumieć, że plemiona zasiedlające obszar Ziemi Dobrzyńskiej, zasiedlały przylegającą do niej część Ziemi Chełmińskiej – nie odwrotnie. Odszukanie i naniesienie na wspólną mapę, taką jak poniższa, wszystkich punktów oznaczających miejsca znalezisk z całego obszaru i stref poza jego granicami, dałoby obraz faktycznych obszarów zasiedleń i pustek osadniczych. Analiza znalezionych artefaktów, przeprowadzona przez archeologów dałaby dopiero pewność (i też nie całkowitą), jak to osadnictwo przebiegało.

Napisany przez: Dziadek Jacek 4/07/2010, 18:34

user posted image

Powyższy rysunek wykonałem na podstawie mapek z książki L. Kajzera i A. Horonziaka „Budownictwo obronne Ziemi Dobrzyńskiej” wydanej w 1995 roku. Są to dane pochodzące z tak zwanego „Archeologicznego zdjęcia Polski” przeprowadzonego w okresie poprzedzającym jej wydanie. Zawiera niepełne dane i jedynie z obszaru ówczesnego województwa włocławskiego, (dla tego brak punktów nad Drwęcą). Nie pokazuje stanu wiedzy ze stref granicznych Ziemi Dobrzyńskiej, które mają znaczenie w określeniu zasiedlenia całości obszaru. Kropki czerwone oznaczają miejscowości ze stanowiskami archeologicznymi z okresu przed połową X wieku, których autorzy zaznaczyli 17. Kolor żółty – okres od połowy X wieku do początku XIV wieku. Stanowisk jest 650. Niebieski – okres po połowie XIV wieku do nowożytności, których doliczono się 554. Nie naniosłem 752 wskazanych przez autorów, miejsc z okresu nowożytnego. Tych punktów z okresu średniowiecza jest już o wiele więcej.

Znaleziono wiele śladów, nawet z czasów rzymskich. Nie ma jednak pisemnych przekazów takich jak o Kaliszu. Później, w jednoczącym się za pierwszych Piastów kraju, rzadko kto potrafił pisać, a jeśli nawet coś zapisywano, to były to o wiele ważniejsze wydarzenia niż „historia” tak mało ważnej, peryferyjnej krainy.
W tamtych czasach, podarowanie - zmiana własności lub nałożenie danin na jakąś społeczność, często na rzecz kościoła, utrwalano na piśmie. Pierwszym takim zapisem odnoszącym się do interesującego nas terenu, jest tak zwany falsyfikat mogileński z 1065 roku, który nie istnieje w oryginale, tylko w kolejno po sobie przepisywanych kopiach. Naukowcy dopatrzyli się błędu w dacie i udowodnili, że skryba przepisujący kolejną kopię, prawdopodobnie pomylił się i zamiast jeden, napisał zero. Prawidłowa data, brzmiałaby 1165 rok, a według niektórych 1147, bo dyskusja trwa chyba nadal. Określa on, z których grodów i jak będzie płacona dziesięcina (tu dziewięcina) na rzecz klasztoru w Mogilnie. Wymienione są tam między innymi grody Dobrzyń, Rypin i Steklin. Na pewno w tym czasie, na interesującym nas terenie, było o wiele więcej grodów, ale te „dały się zapisać” i mają dzięki temu potwierdzenie na piśmie. Badacze określają, że te grody, jak też poparty artefaktami Brudzeń, sięgający swym istnieniem głęboko w czasy plemienne, Borzymin, Płonko i Osiek nie młodszy wiele od Dobrzynia, Rypina i Steklina, istniały już w czasie tworzenia się państwowości. Uważają, że teren ten już w drugiej połowie X wieku wszedł na trwałe w granice Państwa polskiego podlegając prowincji mazowieckiej.

Bolesław Krzywousty dzieląc kraj między synów, terytorium zwane dzielnicą mazowiecką, w skład, której wchodziły Ziemia Chełmińska, Kujawy i Mazowsze z podległymi jej terytoriami, zapisał Bolesławowi Kędzierzawemu. Po bezpotomnej śmierci jego syna Leszka, Mazowsze przypadło Kazimierzowi Sprawiedliwemu, który przekazał go wnukowi Krzywoustego, Konradowi Mazowieckiemu. W tym czasie (1217 rok) nasiliły się najazdy Prusów, którzy zajęli Ziemię Chełmińską i również od tej strony, atakowali pozostałe tereny Mazowsza. To w tych czasach książęta polscy, wspólnie podjęli się obrony granic przed jednoczącymi się na czas najazdów plemionami Prusów. Po wyparciu z Ziemi Chełmińskiej, na jej rubieżach (i chyba również na terenie nas interesującym) pobudowano „struże” - grody, obsadzane przez rycerstwo z różnych stron Polski. Dochodziło jednak do konfliktów między rodami z poszczególnych dzielnic. W czasie odpierania następnych najazdów nie udzielano sobie nawzajem wsparcia. Ponoć wykorzystywano nawet pobyt rycerzy poza rodzinnymi stronami by najeżdżać ich grody. Pomysł wspólnej obrony upadł. Zbiegło się to z oślepieniem i zamordowaniem z rozkazu księcia Konrada, wojewody Krystyna, którego zwano „tarczą Mazowsza”. Znana wszystkim chęć objęcia przez Konrada korony nad całym państwem, zdominowała jego politykę. By zająć się tylko tym, pod namową biskupa płockiego Gintera (z Niemiec), w 1222 roku Konrad Mazowiecki utworzył Zakon Rycerski Braci Dobrzyńskich, który miał bronić granic przed plemionami Pruskimi. Nadał mu gród Dobrzyń z ziemią między rzekami Kamienicą i Chełmicą. Nie doszukałem się opisu północnej granicy nadanego terytorium. Można wnioskować, że były to podmokłe tereny u źródeł wymienionych rzek, z których jedna nie zmieniła nazwy a druga dziś nazywa się Chełmiczka. Ponoć nie wyznaczono granicy na północnym zachodzie, wpisując „do Prusów”. W tym czasie jak wyżej wspomniano, Ziemia Chełmińska była zajęta przez Prusów, którzy atakowali Mazowsze z tamtej strony, ponoć dochodząc do Mienia a nawet go przekraczając. Nie był to więc znaczny obszar. Można się domyślać, że nie większy niż zwrócony - przekazany kościołowi w Dobrzyniu. Zakon Dobrzyńców został pobity przez Prusów w 1225 roku pod Brodnicą (Michałowem) i groziło mu zamknięcie. By wzmocnić młody zakon, za namową księcia Henryka Brodatego, biskupów Chrystiana (podlegały mu Prusy) i Gintera (biskupa Płocka), Konrad Mazowiecki przeprowadził w 1226 roku rozmowy z Zakonem Krzyżackim. Przyobiecał im Ziemię Chełmińską. W 1228 r. dwaj bracia z Zakonu Krzyżackiego przyjęli od Konrada Mazowieckiego obiecane terytorium i dziesięciny nadane im przez biskupa Chrystiana. W 1230 r. niewielki konwent krzyżacki osiadł w okolicy Torunia. Uposażenie Krzyżaków miało być z prawnego punktu widzenia identyczne jak uposażenie np. biskupstw. Książę fundator miał zachować zwierzchnie prawa na tym terytorium. Wyrosłe w innej tradycji prawnej władze zakonu, inaczej rozumiały sens nadań i uznawały tylko zwierzchnictwo papieskie. Zakon zaczął organizować swe państwo. W 1233 roku połączył się z niemogącym stanąć na nogi Zakonem Dobrzyńców, przejmując również nadany im Dobrzyń. W tym też czasie Krzyżacy lokowali tam miasto. Połączenie i przejęcie dóbr wywołało konflikt między Zakonem a księciem Konradem, który w 1235 roku zbrojnie wyparł z niego Krzyżaków.

Od roku 1236, w którym Konrad podzielił synów swoich: Kazimierza i Bolesława Kujawami i Mazowszem, a Ziemię Dobrzyńską, lubo w szczuplejszych jej granicach, wraz z grodem Dobrzyniem nad Wisłą, oddał Bolesławowi, młodszemu synowi, zaczyna się właściwie historya Ziemi Dobrzyńskiej, która odtąd przechodziła kolejno w dziedzictwo potomków Konradowych i stanowiła dość długo osobną dziedzinę, ale bez odrębności politycznej, bo była zawsze złączona z inną dzielnicą, kujawską lub łęczycką.
Cytat z „Geografii historycznej ziem dawnej Polski” Zygmunta Glogera, wydawałoby się wskazuje moment ukształtowania i nazwania omawianego terytorium. Podział ten odbył się na wiecu w Dankowie. Tam określono, że prawobrzeżna część kasztelanii słońskiej i włocławskiej oraz terytorium kikolskie przypadnie Kazimierzowi Konradowicowi wraz z Kujawami a do Bolesława Konradowica będzie należeć pozostała część, czyli kasztelania dobrzyńska przylegająca do Mazowsza. W 1248 roku po śmierci Bolesława, cały obszar geograficzny Ziemi Dobrzyńskiej znalazł się w obrębie Kujaw a Skrwa stała się granicą z Mazowszem. W 1267 roku po śmierci Kazimierza, znowu przy okazji podziału między synów Ziemomysła, Władysława Łokietka, Kazimierza II i Siemowita dokonało się następne rozdrobnienie, które w efekcie dało wyodrębnienie księstwa dobrzyńskiego pod panowaniem Siemowita I dobrzyńskiego, w nadal uszczuplonej postaci. Wtedy też ponownie powstała kasztelania rypińska, która z dobrzyńską stworzyła to księstwo.

Na samym początku XIV wieku, w 1303 roku, należąca do kujawskiej dzielnicy Ziemia Michałowska, której znaczna część leżała w granicach geograficznych Ziemi Dobrzyńskiej, przeszła w ręce Krzyżaków, jako zastaw za pożyczkę. Faktyczne oddanie jej Zakonowi nastąpiło w 1317 roku, ale budowę zamku w osadzie Brodnica naprzeciw Michałowa, Krzyżacy zaczęli już w 1305 roku. Oznacza to, że z góry zakładali jej przejęcie i prawdopodobnie pomogli księciu Leszkowi w niespłaceniu długu, podsycając konflikty między książętami. W 1312 roku zmarł Siemowit i niedługo po nim jego nieletni syn Leszek. Małoletnich, pozostałych synów, Władysława i Bolesława w rządach zastąpiła ich matka, wdowa po Siemowicie, córka Lwa Halickiego, Anastazja a opiekę nad nimi sprawował ich stryj, Władysław Łokietek. On też pośredniczył w konfliktach z Krzyżakami. Około roku 1322, obaj młodzi książęta przejmują władzę od matki i zaczynają wystawiać własne dokumenty. Jednak po wybuchu wojny z Krzyżakami pod koniec lat dwudziestych, stryj zgadza się na zamianę terytoriów z „przestraszonymi” – nieradzącymi z konfliktem bratankami. Bolesław zmarł w latach 1327 – 1329, a Władysław od 1330 roku zaczął używać tytulatury łęczyckiej. Po najeździe Krzyżaków wiosną 1329 roku, do pokoju w Kaliszu w 1343 roku, trwała I okupacja Ziemi Dobrzyńskiej. W trakcie zajmowania, na pewno zniszczono wiele grodów dobrzyńskich. Jako drewniano ziemne umocnienia nie potrafiły stawić oporu wprawionemu na Prusach najeźdźcy. Okupanci powołali komturów a potem wójtów dobrzyńskich.
Po wyzwoleniu, mimo nazwy, w wyniku zniszczenia Dobrzynia, stolicą stały się Bobrowniki, w których już od 1345 roku, Władysław zaczyna wystawiać dokumenty, jeszcze z tytulaturą łęczycką. Można uważać, że od tego roku powrócił na Ziemię Dobrzyńską. Wydał kilka zezwoleń na budowę młynów i to on, nie Kazimierz Wielki jak często w zestawieniach można znaleźć, lokował Rypin i Lipno. Zbudował (dokończył?) zamek w Bobrownikach i obwarował Rypin murami miejskimi, jedynymi na Ziemi Dobrzyńskiej. Tam też z jego fundacji powstał zamek, którego ślady pozostały jedynie na „piśmie”. Po śmierci Władysława zwanego Garbaczem lub pieszczotliwiej Garbatką ok. 1352 roku, jego dziedzictwo przeszło bezpośrednio w ręce Kazimierza Wielkiego. On, w następnym roku usiłował bez skutku zastawić Ziemie Dobrzyńską Krzyżakom. Rozwiązanie problemu z nimi odłożył na później. Mimo, że Polskę „pozostawił murowaną”, jego polityka skierowana była w inną stronę i tu nie zostawił na nieszczęście zbyt wielu śladów. Z jego fundacji powstał jedyny na Ziemi Dobrzyńskiej, kiedykolwiek przez królów fundowany, niewielki zamek w Złotoryi.

Okres od 1370 roku to panowanie Kaźka Bogusławowicza (słupskiego), którego król Kazimierz, jako wnuka po córce Elżbiecie Kazimierzównie usynowił i szykował na tron Polski. Pomimo poparcia planów Kazimierza Wielkiego przez część panów wielkopolskich, sąd po śmierci króla anulował testament, a Kaźkowi pozwolono zatrzymać jedynie Ziemię Dobrzyńską, Kruszwicę, Wałcz i Złotów. Po śmierci ojca w 1374 roku objął również władzę w księstwie słupskim, a od 1376 osiadł na stałe w Ziemi Dobrzyńskiej, gdzie wdał się w wojnę z księciem gniewkowskim Władysławem Białym. W 1377 roku zmarł w Bydgoszczy, wskutek odniesionych ran przy obleganiu Złotorii. Po nim z nadania króla Ludwika przejął władzę Władysław Opolczyk. Jego panowanie od 1380 roku, pozwoliło odłączyć dobrzyńską część kasztelanii słońskiej od księstwa gniewkowskiego i przyłączyć do Ziemi Dobrzyńskiej ustalając Wisłę, jako granicę południowo - zachodnią. W tym czasie powstał konflikt między królem Jagiełło a Władysławem Opolczykiem o zastawioną Krzyżakom przez niego Złotorie. Doprowadził w 1391 roku do najazdu przez Jagiełłę Ziemi Dobrzyńskiej. Jednak nie udało się zdobyć zamku w Bobrownikach, gdyż oblegający pod dowództwem Krystyna z Ostrowa, zmuszeni zostali odstąpić w wyniku Krzyżackiej odsieczy. Konflikt nie został rozwiązany a Opolczyk zastawił całą Ziemię Dobrzyńską za 50 tyś. florenów. Tak, więc od 1392 roku po raz drugi, całość terenu znalazła się pod władaniem Zakonu do 1405 roku, gdy odzyskano ją by ponownie w 1409 roku stracić. Wtedy to wojska zakonne zdobyły zamki: Dobrzyń 18 sierpnia, Bobrowniki 28 sierpnia i Złotorie 2 września.

Do Polski Ziemia Dobrzyńska powróciła po bitwie grunwaldzkiej, zaś zamek w Rypinie dopiero w 1411 roku, w wyniku zawarcia pokoju toruńskiego, którego podpisanie odbyło się na polach pod zburzoną przez Krzyżaków Złotorią. Wojska polskie powracały spod Grunwaldu do kraju, prawym brzegiem Drwęcy zdobywając po drodze krzyżackie zamki. Przeprawiły się na dobrzyński brzeg dopiero w Ciechocinie gdzie zostały rozpuszczone. Sam król Jagiełło zatrzymał się przy ujściu Mienia naprzeciw Przepustu. Tam przeprawił się po pływającym moście, który wcześniej pod Płockiem użyto w marszu na Krzyżaków. W taki oto sposób Ziemia Dobrzyńska powróciła do Polski, a jej starostwo król powierzył marszałkowi Zbigniewowi z Brzezia. Konflikt z Krzyżakami jednak trwał nadal i dopiero Hołd Pruski go zakończył.

Mimo, że Ziemia Dobrzyńska podporządkowana była zawsze ościennym województwom, status jej był podobny województwu, nie powiatom. Z urzędów centralnych jak do województwa, bezpośrednio do Bobrownik adresowano pisma „do koła rycerskiego Ziemi Dobrzyńskiej”. Geograficzny obszar określony wcześniej wymienionymi rzekami, po skorygowaniu o Ziemię Michałowską oddaną Krzyżakom, po dzisiejsze czasy nosi nazwę Ziemi Dobrzyńskiej. Na cześć Łokietka, jako herb, obrano głowę brodatego człowieka z turzymi rogami oznaczającymi siłę. Posiada dwie korony – (jedna na, a druga pod głową), które symbolizują scalenie z resztą królestwa. Jej granice nie uległy zmianie aż do I rozbioru Polski, gdy to klucz górzeński biskupów płockich został przyłączony do Prus a po II rozbiorze - reszta terytorium.

Pozostałości po „tamtych” - dawnych czasach interesowały wielu badaczy i naukowców. Należy wspomnieć, że pierwszym opisującym już na początku XIX w. był Wincenty Gwarecki a nieco później Gustaw Zieliński, który interesował się tym problemem, jako historyk, regionalista, zbieracz a także poeta. On to Krzyżacki zamek Vogelsang, zbudowany po sprowadzeniu Zakonu do Polski, błędnie umieścił 1 milę od Dobrzynia w znalezionych przez siebie resztkach grodu. W latach 1889 – 1891, penetrował interesujące nas tereny A. Zalewski, który z tych „wycieczek przyrodniczych” rejestrował wszystko, mające związek z życiem człowieka z czasów pradziejowych. Swe spostrzeżenia opublikował w 1892 roku, jako Kilka wiadomości z dziedziny starożytnictwa, „Pamiętnik Fizjograficzny”. Dzięki temu dziewiętnastowiecznemu „starożytnikowi” powstała lista grodzisk zwana „listą Zalewskiego” obejmującą 28 obiektów. W latach dwudziestych, R. Jakimowicz, jako pełniący obowiązki konserwatora zabytków archeologicznych okręgu warszawskiego, przeprowadził działania penetracyjne i pomiarowe, określając chronologicznie odkryte grodziska, a swymi publikacjami na trwałe wprowadził je do literatury. Na jego badaniach jak również opierając się na swych terenowych penetracjach, następny badacz B. Zielonka sporządził zestawienia stanowisk archeologicznych na interesującym nas terenie. Od początku lat pięćdziesiątych ekipa Muzeum Archeologicznego w Poznaniu pod kierunkiem S. Janosza przeprowadziła badania powierzchniowe wielu grodzisk. Powstał Toruński Ośrodek Archeologiczny, który przyczynił się do głębszego poznania tego obszaru. Należy wymienić J. Grześkowiaka i J Chudziakową. Ta ostatnia, prowadząc badania w Skrwilnie w 1961 roku odkryła „skarb ze Skrwilna” składający się ze złotych i srebrnych przedmiotów, ukrytych w wale grodu.
Badania i penetracje, co rusz doprowadzały do powstawania nowych list grodzisk. Tak, więc, następną była Lista A. Gajdy (34 obiekty) i W. Chudziaka, który skupił się tylko na wczesno-średniowiecznych grodach.

Napisany przez: Dziadek Jacek 4/07/2010, 19:24

Opublikowana w 1995 roku książka Leszka Kajzera i Arkadiusza Horonziaka p.t.: „Budownictwo obronne Ziemi Dobrzyńskiej” – Wstęp do badań, przyniosła następną listę. Książka jest przewodnikiem po interesującej mnie problematyce. Nie zawsze czytelnym dla niewdrożonego jak ja w zawiłość historii, ale zawierającym kwintesencję chyba wszystkiego, co napisano o Ziemi Dobrzyńskiej. Autorzy opierając się na wynikach wcześniejszych badaczy, przeszukując archiwa oraz przeprowadzając osobiście badania archeologiczne, stworzyli swą listę grodzisk i budowli obronnych. Nie wiem czy nie korygowano jej lub poszerzono w późniejszych czasach, co według mnie było by oczywiste i naturalne. Mimo upływu przeszło stu lat od pierwszego wymienienia grodów i zatarcia śladów po wielu, lista L. Kajzera i A. Horonziaka zawiera 42 obiekty potwierdzone badaniami. Znalezione artefakty, pozwoliły określić badaczom w miarę dokładnie wiek obiektów.
Poniżej zamieszczam chronologiczny diagram funkcjonowania obiektów obronnych Ziemi Dobrzyńskiej stworzony przez L. Kajzera i A. Horonziaka. By zwiększyć czytelność dla mniej obeznanych z historycznymi realiami tego okresu, liniami pionowymi zaznaczyłem oprócz 1330 roku, zakreślonego przez autorów – wyznaczającego wojnę Łokietka z Krzyżakami, także linie wskazujące na inne, równie ważne momenty w dziejach państwa. Jest to, więc rok 964 – chrzest Polski symbolizujący tworzenie się państwa. Rokiem 1217, zaznaczyłem rozpoczynające się wzmożone najazdy plemion pruskich, doprowadzające do założenia Zakonu Dobrzyńców w 1222 i sprowadzenia Krzyżaków w 1228. Połączenie się obu zakonów, zaznaczyłem linią na 1233 roku. Następna linia, to wspomniana wojna Łokietka z Krzyżakami w latach od 1329 do 1343. Zaznaczyłem też drugą – w 1392-1405 i trzecią – w 149-1411 okupację Ziemi Dobrzyńskiej przez Krzyżaków, która zakończyła się w wyniku zwycięstwa pod Grunwaldem I pokojem toruńskim. Konflikt z Zakonem miał finał podczas Hołdu pruskiego w 1525 roku, który jest zaznaczony osobną linią wybiegającą poza umowną granicę schyłku średniowiecza w 1500 roku. Cały okres „sąsiedzkich perturbacji” z Zakonem posiada szare tło z ciemniejszymi krzyżami.


user posted image

Czas istnienia grodów naukowcy oparli na znalezionych artefaktach. Widzimy w przybliżeniu, kiedy powstały. Znaleziska nie precyzują jednak zbyt dokładnie schyłku istnienia obiektów na tyle, by wskazać wydarzenia, jakie do niego doprowadziły. Można stwierdzić, że wiele z nich zakończyło istnienie na samym początku najazdów Prusów, lub nawet już nie istniały w tym czasie. Nie jest też wykluczone, że zniszczenie niektórych, mogło nastąpić w trakcie łączenia się Krzyżaków z Dobrzyńcami lub odbijania tego terytorium przez Konrada Mazowieckiego.
Wiele grodów w diagramie znika w czasie wojny Władysława Łokietka z Zakonem, lub bezpośrednio ją poprzedzającym. Widzimy również jak nieliczne grody zostały w tym czasie odbudowywane a zbudowanych na nowo jest również znikoma liczba, zwłaszcza tych już murowanych, jako nowoczesne zamki. Istniejące w nielicznych przekazach pisemne wzmianki, również nie wskazują nam rozwiązania tych zagadek. Przytoczonych przez autorów wspominanej książki, pisemnych śladów po dobrzyńskich grodach jest zaledwie trzynaście. (Autorzy przeoczyli i nie nanieśli na diagram czternastego – Rypina, wymienionego przy omawianiu tamtejszego zamku i piętnastego Sadłowa, o wymienieniu, którego również wspominają). Ja znalazłem w „słowniku geograficznym Ziemi Dobrzyńskiej” /str.200/ wspomnienie o zezwoleniu na zbudowanie trzech rycerskich Castrów w okolicy Lipna, wydane przez Władysława Dobrzyńskiego w 1329 roku. Było to w „przeddzień” wojny. Jeśli te zamki zostały zbudowane, mogły być drewniane, podobnie jak sąsiednie Lipno i nie pozostawiły trwałego śladu do dnia dzisiejszego.
/c.d.n./

Napisany przez: Dziadek Jacek 7/07/2010, 14:10

Poniżej zamieszczam mapkę Ziemi Dobrzyńskiej i osobno opis oznaczeń:

user posted image

user posted image

Napisany przez: Dziadek Jacek 8/07/2010, 8:41

Na mapie Ziemi Dobrzyńskiej starałem się umieścić jak najwięcej wiadomości, które o niej odnalazłem. Jednak wszystkich nie sposób przedstawić czytelnie na jednym rysunku. Tak więc granice poszczególnych obszarów uprościłem do przedstawienia symbolicznie stanu z XIII wieku. Zmienienie rysunku wektorowego na pomniejszony JPG zmniejszyło jego czytelność, zwłaszcza obszarów (I, II, III) zaznaczonych podobnymi kolorami. O granicach tych obszarów za dużo się nie dowiedziałem więc one też przebiegają symbolicznie.

Średniowieczne zamki i grody na Ziemi Dobrzyńskiej
/Lista L. Kajzera i A. Horonziaka /


Pozostałości murowanych budowli obronnych potwierdzonych artefaktami

1. Bobrowniki
2. Ciechocin I
3. Radziki Duże
4. Sadłowo
5. Strzygi
6. Szpetal („Lamus” biskupów włocławskich) – XVI w?
7. Złotoria
8. Żałe II


Grody drewniane, datowane i potwierdzone znalezionymi artefaktami

9. Bierzgło (Nowogród II)
10. Borzymin
11. Brudzeń Duży
12. Babie Ławy (Czermno) / wg R. Jakimowicza mogły być tu dwa odrębne grody, gdzieś jest jeszcze nie odkryta Laluszka ?/
13. Ciechocin II
14. Dobrzyń n. Wisłą
15. Dylewo
16. Głodowo
17. Górzno
18. Kikół (Brak potwierdzeń w artefaktach ale uważa się ,że gród istniał przed kościołem na jego miejscu)
19. Kleszczyn Stary
20. Księte
21. Krępa
22. Lipno 9Wzg. Św. Antoniego – Castrum Lipa i osada0
23. Mokowo
24. Mościska (Ostrowite k. Rypina)
25. Nowogród
26. Osiek (k. Rypina)
27. Parzeń
28. Płonko
29. Podolina
30. Rudaw (Lubianka)
31. Ruże
32. Rypin (zamek i miasto)
33. Samsiory
34. Skępe I (Wymyślin –Okop (Grzępa))
35. Skępe II (wioska –drewniana wieża mieszkalna)
36. Skrwilno
37. Steklin (Niedźwiedź)
38. Sumin
39. Starorypin
40. Tadajewo
41. Zarzeczewo (Jest jeszcze drugi gród na Łysej Górze )
42. Żałe

Napisany przez: Dziadek Jacek 9/07/2010, 13:38

Miejsca z powyższej listy, z resztkami średniowiecznych budowli, jest dość łatwo znaleźć na dzisiejszych, dokładnych mapach. Lokalizacje są przez autorów szczegółowo oznaczone i opisane. Jedynie Parzeń, (chyba w wyniku pomyłki rysującego), w książce wskazany jest na sąsiadującym zboczu. W poszukiwaniu tych skatalogowanych grodów i pozostałości po zamkach, przemierzyłem z Google Earth i po mapach Geoportal.gov niemal wszystkie doliny rzek i strumieni, zajrzałem nad każde jezioro i bagno Ziemi Dobrzyńskiej. Przyjrzałem się pagórkom i wysepkom, które choć trochę odpowiadałyby swym ukształtowaniem pozostałością ludzkiej działalności i mogły by być dawnym umocnieniem obronnym.
Utworzyłem listę lokalizacji wymienionych przez wcześniejszych badaczy. Dołożyłem do niej również i przeze mnie odnalezione wskazania takich miejsc, jak wspomniane zezwolenia na lokację księcia Władysława Dobrzyńskiego w okolicy Lipna. Wskazówkami przyciągającymi moją uwagę na mapie, były również nazwy miejsc, takie jak Góra Poganka, Wielgrody, czy Kamień Kotowy, nazwany może od tych Prusów co byli herbu „Koty morskie” i osiedlili się na naszym terenie. Prastara nazwa „Osiek”, też wskazuje na prawie pewne miejsce warowni, bo jak się doszukałem, oznacza po staropolsku miejsce obwarowane. Podobnie jest z nazwą Ostrowite pochodzącą od ostrowi, synonimu dzisiejszego słowa wyspa, na których w początkach państwowości zakładano grody.
Powstał dość pokaźny zbiór zdjęć satelitarnych. Nie wszystkie są odpowiedniej jakości, więc każdy obiekt opatrzyłem dodatkowo zdjęciem lotniczym i mapką z internetowego portalu Geoportal.gov. Nie mam dostępu do bardzo dokładnych planów warstwicowych poszczególnych obiektów ale myślę, że zgromadzony przeze mnie materiał jest ciekawy i wart obejrzenia. Nawet jeśli tylko kilka z tych miejsc, jest trafnym wskazaniem to i tak będzie to dla mnie sukces. Przyczynię się też do zainteresowania się tym kawałkiem Polski i do odkrycia jego piękna. Po to dołączyłem dostępne przy niektórych obiektach zdjęcia, umieszczane przez internetową społeczność w postaci linków wywołujących je na portalu Panoramio, oraz zrobione przeze mnie, i moich znajomych. Opisy obiektów i ich dzieje pochodzą w większości ze wspomnianej wcześniej książki L. Kajzera i A. Horonziaka i różnych dostępnych źródeł. Starałem się pominąć zawiłe, archeologiczne informacje, zbędne „krajoznawczemu” turyście. Dokładny opisy lokalizacji i dojazdów również uprościłem, gdyż wydały mi się zbędne w dobie dostępu do nawigacji satelitarnej, posiadanej nawet w telefonach komórkowych, używanych przez wędrujących pieszo czy na rowerach.


user posted image

Zapraszam do podróży w swych komputerach. Poniżej:

https://mail.google.com/mail/?ui=2&ik=5329da35a3&view=att&th=1295e9eb1744d932&attid=0.1&disp=attd&realattid=f_gaqfhfxu3&zw

(jeśli mi się uda go zamieścić), będzie adres ze zbiorem „moich miejsc (w Google Earth) – Grody dobrzyńskie”. Do pozycji 41 są to wskazania pewne. Pozostałe miejsca, zaznaczyłem szukając pozostałości po grodach wymienianych przez wcześniejszych badaczy a nie znalezionych przez L. Kajzera i A. Horonziaka. Wiele tych miejsc ma ukształtowanie wskazujące, iż może być to „pozostałość ludzkiej ręki”. Nawet porównanie na dokładnych mapach warstwicowych, które zamierzam pokazać w dalszej części, skłaniać może do takich wniosków. Potwierdzenie, że mogą to być miejsca po grodach, dadzą dopiero naoczne oględziny a znalezienie artefaktów da dopiero całkowitą pewność.
Jesienne i zimowe wieczory są idealnym czasem na takie podróże. W cieple własnego domu, mimo szalejącej zawieruchy, nie zdejmując ciepłych kapci, przy filiżance aromatycznej kawy czy herbaty, można odwiedzić miejsca Ziemi Dobrzyńskiej, mające wpływ na jej historię. Przy okazji, również obejrzeć jej obszary (na zdjęciach w portalu Panoramio), nieskażone jeszcze cywilizacją, które chyba już nigdy nie będą uprzemysłowione i poprzecinane nowoczesnymi autostradami. Może taka wirtualna podróż zachęci do wakacyjnego wojażu.

Przypominam, że prawo zabrania prowadzenia poszukiwań archeologicznych na własną rękę. Informacje o tych miejscach nie są więc poradnikiem dla „poszukiwaczy skarbów”. Będąc tam, wszelkie, nawet przypadkowo znalezione zabytki należy zgłosić do konserwatora zabytków.

/Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu, Delegatura we Włocławku, ul. Łęgska 42, 87-00 Włocławek/

Mile widziane będzie danie sygnału o znaleziskach, potwierdzi to moje przypuszczenia. Ja nie jestem w stanie odwiedzić tych wszystkich miejsc (zostawiam to na emeryturę). Jeśli macie jakieś inne od moich informacje o tych miejscowościach (nawet spoza średniowiecza) - podzielcie się nimi w tym temacie – za co dziękuje.

Napisany przez: Smardz 12/07/2010, 10:58

No kawał roboty.

Napisany przez: Dziadek Jacek 12/07/2010, 13:07

[/QUOTE]Smardz Napisano Dzisiaj, 10:58
No kawał roboty.[QUOTE]

Zaczynam się już gubić bo to dopiero takie "wprowadzenie" wink.gif

Napisany przez: Dziadek Jacek 26/07/2010, 20:41

Szukając śladów średniowiecza na Ziemi Dobrzyńskiej, należy wymienić jeszcze trzynaście średniowiecznych kościołów. Są to kościoły w miejscowościach:

1. W Ciechociniu, (XIVw)
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/17408050.jpg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/34254341.jpg

2. W Czernikowie (1370)
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Czernikowo_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82.JPG/800px-Czernikowo_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82.JPG

3. W Dobrzyniu n/Wisłą) (2 kościoły - parafialny(pozostał ułomek muru) i poklasztorny oo. Franciszkanów)
http://www.chelmicki.org.pl/dobrzyn/dobrzyn_12.jpg
http://www.chelmicki.org.pl/dobrzyn/w_kosciele_2.jpg


4. W Lipnie (skończony 1380)
http://www.polskaniezwykla.pl/gallery/eventImages/original/272482.jpeg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/12625696.jpg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/30914309.jpg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/20969899.jpg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/12208188.jpg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/9788229.jpg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/24393339.jpg

5. W Osieku (k. Rypina) (XIV - XVw)
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Osiek_church_powiat_brodnicki.jpg/450px-Osiek_church_powiat_brodnicki.jpg

6. W Płonnem (1402)
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/P%C5%82onne_church.jpg/800px-P%C5%82onne_church.jpg

7. W Radominie (XIV - XVw)
http://www.diecezja.plock.pl/pliki/parafie/radomin.jpg

8. W Radzikach Dużych (XIV - XVw)
http://www.spradziki.edu.pl/images/radziki/radziki3.jpg

9. W Rypinie (XIV)
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/10006539.jpg

10. W Rokiciu (XIII)
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/15489757.jpg

11. W Suminie (rozebrany w XIX w)

12. W Strzygach (XIV - XVw)
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Strzygi-kosciol.JPG/800px-Strzygi-kosciol.JPG

W tym rejonie do niedawna wiele kościołów budowano z drewna tradycyjnymi metodami. Nadal istnieją, świadcząc o kunszcie swych budowniczych i są przykładem, nieraz od średniowiecza niezmienianej technologii. W większości miejscowości, kościoły drewniane, jak ten siedemnastowieczny we wsi Brzeźno, zostały zastąpione nowymi, dopiero w obecnych czasach. Po spaleniach w wyniku walki z Krzyżakami a później Potopu i w czasie wojen napoleońskich zubożałe społeczeństwa, powracały do normalnego życia odbudowując zniszczenia jak mogły najszybciej i najtaniej. Najtaniej, ale w miarę solidnie jak widać po wielosetletnich konstrukcjach. Przykładem może być również kościół w Chrostkowie:
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/30955482.jpg

czy w Czarnem:
http://www.polskaniezwykla.pl/gallery/eventImages/original/270995.jpeg

Pomyłkowo kościół w Górznie (za opisem pod którymś zdjęciem pobranym z internetu) określiłem, jako średniowieczny. Wielokrotne spalenia istniejących na tej górze kościołów były sprawcą tej pomyłki. Pierwszy z nich zbudowany po utworzeniu parafii w 1325 roku (Biskup płocki Florian jej prowadzenie powierzył Kanonikom Regularnym - Stróżom Grobu Jerozolimskiego, zwanym w Polsce Bożogrobcami lub Miechowitami) miał jeszcze parę drewnianych replik. Dopiero w 1770 roku zbudowano murowany – istniejący do dzisiaj.
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/14109840.jpg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/34185342.jpg
http://commondatastorage.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/34185321.jpg

Wiek kościołów dobrzyńskich jest trudny do określenia po wyglądzie. Większość z nich, po spaleniach w zawieruchach dziejowych była odbudowywana, jako renesansowe lub barokowe. Potraciły, więc cechy ironicznie nazywanego przez niektórych naukowców „skarlałego, dobrzyńskiego gotyku”. Nosił on jeszcze w niektórych budowlach cechy romańskie, a głęboko w odrodzenie przeniósł naleciałości wcześniejszych budowlanych przyzwyczajeń i technologii. Ponoć jest to tendencja normalna dla peryferyjnych dzielnic, zwłaszcza, okolic gdzie nie było tradycji budowania z trwałych materiałów a obowiązująca moda, zwłaszcza w architekturze docierała ze znacznym opóźnieniem.

Jeśliby tak rozumować, to listę wymienionych średniowiecznych kościołów, rozszerzyłbym o kościół (i całe "założenie - wymyślenie") barokowego klasztoru oo. Bernardynów w Wymyślinie - Skępem. Ukończenie dość pokaźnego kościoła w pierwszych latach XVI wieku (1508 - 1510), na tych terenach na pewno oznacza, iż budowla była w stylu gotyckim. Późniejsza przebudowa i rozbudowa nadała dopiero barokowy charakter.
http://skepe.pl/strona/images/zoom/TPOPZK/40.JPG
http://skepe.pl/strona/images/zoom/KCEVHO/5.JPG
http://skepe.pl/strona/images/zoom/TPOPZK/20.JPG
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Sk%C4%99pe_Klasztor1.jpg/250px-Sk%C4%99pe_Klasztor1.jpg

Napisany przez: SamWatkins 8/11/2011, 19:40

Czy wiadomo jakie są najstarsze kompleksy osadnicze Ziemi Dobrzyńskiej?


QUOTE(Dziadek Jacek @ 4/07/2010, 19:24)
user posted image

*




Z powyższego wynika, że przed połową X wieku istniało na tym obszarze raczej niewiele grodzisk. Można byłoby prosić o jakieś dane na temat przynależności plemiennej Ziemi Dobrzyńskiej?


Zastanawia mnie też datowanie grodziska w Skępem. W artykule poświęconym temu stanowisku zamieszczonym w Studiach na Osadnictwem Wczesnośredniowiecznym Ziemi Chełmińskiej napisano, że obiekt ten został datowany na IX wiek.

Napisany przez: Dziadek Jacek 9/11/2011, 21:40

QUOTE
Czy wiadomo jakie są najstarsze kompleksy osadnicze Ziemi Dobrzyńskiej?


Najwięcej czerwonych kropek oznaczających stanowiska "przedpaństwowe" znajduje się w okolicach Czernikowa, Mazowsza (tam było grodzisko Steklin - Niedźwieź) 5 kropek, 6 stanowisk wokół Dobrzynia, jedno przy Włocławku a następne przy Bobrownikach, 1 jest pod Rypinem - Starorypin, 1 Skrwilno a nie ujęty jest Brudzeń bo to Płockie. Dołożyć by trzeba Skępe - Wymyślin (dzięki za wiadomość - bardzo się z niej cieszę). Nie ma nic nad Drwęcą bo to już toruńskie (chyba Kajzer się z nimi gniewał confused1.gif ) a tam pewnikiem plemienne jest wzgórze (z pamięci - chyba) Poganka pod Jedwabnem po drugiej stronie rzeki i nie znaleziony przedpaństwowy gród Młyniec. Kajzer skreślił też parę wskazań poprzednich badaczy na grody między innymi w Oborach. Nie pamiętam dalszych ale doznałem wrażenia, że wykluczanie miejsc przychodziło mu z łatwością. Wiem, że kolega pod samym Lipnem znalazł "coś" z tego okresu (jest już w muzeum) - więc i teoretyczne zasiedlenie plemienne wzdłuż Mienia przez Lipno po Skępe już jest pewnikiem. Kiedyś była teoria o "Piekiełku", grodzie na parkowym płaskowyżu w Lipnie - ale nie ma dowodów. Jak sama nazwa by wskazywała - chyba jeszcze z przed chrztu confused1.gif Było też castrum w Maliszewie nad Mieniem. Widziałem mapkę stanowisk (nawet ją gdzieś mam) ale nie ma oznaczeń z jakiego okresu znaleziono fanty i gródka też nie znaleźli. To wytłumaczenie na :

QUOTE
Z powyższego wynika, że przed połową X wieku istniało na tym obszarze raczej niewiele grodzisk. Można byłoby prosić o jakieś dane na temat przynależności plemiennej Ziemi Dobrzyńskiej?


Padło jakieś zdanie, że mogło na tym terenie być odrębne plemię bo wskazują jakieś o tym odrębności, ale nikt tego nie skonkretyzował.

QUOTE
QUOTE
Druga sprawa.
Wymieniasz kilka razy gród w Skępem na Z. Dobrzyńskiej. Są tam dwa, a nawet wg R. Jakimowicza mogły być tam trzy odrębne grody. Te dwa Wymyślin (X - XI w) i Babie Ławy - Czermno ( dwuczłonowy - więc chyba książęcy z XII - XIII w)  znam. Czy wiesz o jakimś z okresu plemiennego bo o tych czasach wspominasz? Ponoć jest jeszcze Laluszka. Wytypowałem miejsce kilka kilometrów od Czermna ale to tylko kształt terenu - wygląda jak Wymyślin. Jeszcze tam nie byłem. Wspominasz o wynikach badań Skępego?. Z miłą chęcią bym w nie zajrzał bo Kajzer za dużo nie napisał, tym bardziej, że było to już tak dawno.

Pozdrawiam Was obydwu i przepraszam, że nic nie wnoszę do tematu "Chełmno, Świecie" - Dyskutujcie dalej, fajnie się Was czyta smile.gif
*


Tak. Wyniki tych badań opisał Marcin Weinkauf tu

http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=4...er_id=&lp=4&QI=

Ceramika z najstarszej fazy pochodzi z IX wieku. Nawiązuję do form pomorskich typu Bardy ale także do ceramiki z Mazowsza płockiego znad Obry i z Biskupina.


Za to już dziękowałem ale wstawię skan bo strasznie się z tej wiadomości (co by nie oznaczała) cieszę smile.gif

[attachmentid=15062]

Ja po tych skorupkach skępskich rozumiem, ze klejono je lub przytargano do Wymyślina pod koniec VIII w.


Napisany przez: SamWatkins 10/11/2011, 15:30

Czy wiadomo z ktorego wieku pochodzi grodzisko w Maliszewie?

Jak widać główne skupiska osadnicze w najstarszym okresie koncentrowały się głównie nad Wisłą wzdłuż lini Płock - Brudzen - Dobrzyn - Włocławek - Lipno - Czernikowo - Gronowo.


Właściwie więc już w IX wieku osadnictwo na Ziemi Dobrzyńskiej i Chełminskiej miało bezpośrednio kontakt z sąsiednimi osadami na Kujawach, a zwłaszcza Mazowszu. Zastanawia mnie ta nazwa wioski "Mazowsze". Wzmiankowana jest już na początku XIII wieku. Jeśli ma ona znaczenie etniczne to wskazywałaby na bliskość etnicznej rubieży. W okolicy znajdowało się chyba dośc stare skupisko osadnicze w rejonie Słońska/Otłoczyna, oraz później Ciechocinka (zbieżność z równie starym Ciechocinem blisko Drwęcy). Na pewno krzyżowac musiały się tu wpływy kujawskie i mazowieckie. Nie sądzę by koniecznym było odgórne wpychanie chełmińsko-dobrzyńskiego kompleksu osadniczego w ramy plemiennego Mazowsza lub Kujaw, zwłaszcza, że nie znamy dynamiku procesu formowania się struktur wielkoplemiennych na Mazowszu. Zapewne dwa silne plemiona konkurowały ze sobą w utrzymaniu kontroli nad ziemiami sąsiednimi.

Napisany przez: Dziadek Jacek 10/11/2011, 23:45

QUOTE
Czy wiadomo z ktorego wieku pochodzi grodzisko w Maliszewie?


"Podziały administracyjne Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej w XIII - XIV wieku" Zenona Guldona i Jana Powierskiego (Warszawa - Poznań 1974). Na str. 147 "leżą nad Mieniem grodziska w Maliszewie i Lipnie, gdzie gród wymieniono w 1330 roku". W przypisach do tego fragmentu powołują się na: R. Jakimowicz "sprawozdanie z działalności Państwowego konserwatora zabytków Prehistorycznych Okręgu Warszawskiego za rok 1923”, Wiadomości Archeologiczne, tom 8, s.220 oraz MPH IV, s.39...).
Nie znam pozostałej zawartości wpisu na jaki się powołują Z.Guldon i J.Powierski.

Poniżej mapka stanowisk. Trochę "grzebali", ale co znaleźli i najważniejsze jaki okres nie wiadomo.

[attachmentid=15074]

QUOTE
Zastanawia mnie ta nazwa wioski "Mazowsze". Wzmiankowana jest już na początku XIII wieku. Jeśli ma ona znaczenie etniczne to wskazywałaby na bliskość etnicznej rubieży

Żeby było jeszcze ciekawiej to przed Brodnicą nad Drwęcą jest miejscowość Pomorzany. Czy to bliskość następnej rubieży?

Ciechocin to własności biskupie (jak jeden i drugi)więc sprawa późniejsza. Jest tam niedaleko skreślony przez Kajzera Świętosław i Zębowo, dalej też Liciszewy. Na przeciw Słońska na pasie wzgórz nad Wisła jest Dzikowo i Osiek (też skreślony) i fajnie brzmiąca miejscowość Silno.

Napisany przez: SamWatkins 11/11/2011, 14:04

No własnie nie do końca ufam tym Pomorzanom. Mamy Pomorzowice koło Prudnika tuż nad granica czeska, Pomorzany w radomskim i koneckim, Pomorzany koło Olkusza, Pomorze koło Ciechanowa, oraz koło Sejn i Pomorsko koło Sulechowa, a na koniec... Pomorzany w obwodzie lwowskim!

Dlaczego więc osady te rozproszone są po całym obszarze Polski, i ni tylko? Łowmiański twierdził że osady typu Serby mogli zamieszkiwać jeńcy przesiedleni w czasach pierwszych Piastów. Tylko problem w tym, że jesli chodzi o Pomorzany, to niektóre z tych osad powstały zdecydowanie później. Etymologicznie mogą wywodzic sie od słowa "pomór". Tak było z ukraińskimi Pomorzanami:

http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D0%B8

Nie jestem pewny także tego Mazowsza. Co prawda tutaj faktycznie nazwy typo Mazewo, Mazowsze, Mazew, Mazowszany rozsiane są wokół obszaru etnicznego Mazowsza, więc prawdopodobieństwo jest większe. Nie dotyczy to jednak nazw typu Mazury, które rozsiane są szerzej. Jeśli jednak są to nazwy odetniczne to przyjmuje sie, ze dawniej tworzyły one enklawy w otoczeniu przeważającej ludności obcej. Wskazywałoby więc to na dość wczesny kujawski charakter ziemi Chełmińsko-Dobrzyńskiej.

Ale nie musiało tak być w VII-IX wieku. Zastanawia mnie jednak jakie stanowiska reprezentują te 4 punkty z Kujaw brzeskich na mapie osiedli typu Sukow-Szeligi z VI-VII wieku. Dla pierwszej połowy VII wieku tych stanowisk nie jest aż tak dużo, a co dopiero grodzisk. Ciekaw jestem czy Gronowo z tej najwsześniejszej fazy było bliższe kujawskim osiedlom czy może Szeligom?

Napisany przez: historix49 13/11/2011, 7:34

QUOTE(SamWatkins @ 10/11/2011, 16:30)
Czy wiadomo z ktorego wieku pochodzi grodzisko w Maliszewie?

Jak widać główne skupiska osadnicze w najstarszym okresie koncentrowały się głównie nad Wisłą wzdłuż lini Płock - Brudzen - Dobrzyn - Włocławek - Lipno - Czernikowo - Gronowo.


Właściwie więc już w IX wieku osadnictwo na Ziemi Dobrzyńskiej i Chełminskiej miało bezpośrednio kontakt z sąsiednimi osadami na Kujawach, a zwłaszcza Mazowszu. Zastanawia mnie ta nazwa wioski "Mazowsze". Wzmiankowana jest już na początku XIII wieku. Jeśli ma ona znaczenie etniczne to wskazywałaby na bliskość etnicznej rubieży.
*



Nie żadnej rubieży, ale Mazowsza. Ziemia Dobrzyńska należała do Mazowsza do czasu podziału swego księstwa przez Konrada I Mazowieckiego. Dopiero pod panowaniem Kazimierza I Kujawskiego Ziemia Dobrzyńska zaczęła mieć konotacje kujawskie.

Napisany przez: Dziadek Jacek 14/11/2011, 21:38

1. http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b6/Polska_1039_-_1058.png

2. http://www.polskiedzieje.pl/zdjecia/teren_maslawa.jpg

3. http://mapa-polski.seda.pl/mapy-polski/X-XIw.jpg

Przeniosłem tu linki do map, z tematu "Chełmno - Świecie"
(http://www.historycy.org/index.php?act=Post&CODE=02&f=87&t=43212),
przy których zastanawiamy się czemu są różnice. Sprawa również dotyczy części obszaru "przyszłej" Ziemi Dobrzyńskiej (w okolicach Dobrzynia), który na 1) należy do Kujaw a na 3) zaznaczono jej cały obszar, jako należący do państwa Piastów jeszcze przed Z. Chełmińską i Mazowszem, do którego obydwa obszary należały. Na 3) Z. Chełmińska należy do Pomorza.

Jak to zrozumieć?

Marlon stwierdził:

QUOTE
Dzisiaj, 14:04 

QUOTE
Skąd biorą się te wersje (...)

Ssanie z palca, zwłaszcza brudnego palca, daje niezłe efekty.


Czy faktycznie nie ma jakichś przesłanek, że te mapy pokazują prawdę?

Napisany przez: SamWatkins 15/11/2011, 14:23

QUOTE(historix49 @ 13/11/2011, 7:34)
Nie żadnej rubieży, ale Mazowsza. Ziemia Dobrzyńska należała do Mazowsza do czasu podziału swego księstwa przez Konrada I Mazowieckiego. Dopiero pod panowaniem Kazimierza I Kujawskiego Ziemia Dobrzyńska zaczęła mieć konotacje kujawskie.
*



To nie ulega wątpliwości. My jednak dyskutujemy o bardzo wczesnym okresie do X wieku, o pierwotnym charakterze entnicznym/plemiennym tego kompleksu. Ponieważ łączył się on w zasadzie zarówno z mazowieckim jak i kujawskim tak pod wzgledem ciagłości osadniczej jak i kultury materialnej, trudno jest tę kwestię jednoznacznie rozstrzygnąc. Niektóre mazowizmy na Ziemi Chełmińsko-Dobrzyńskiej są na pewno późnej daty ale wydaje mi się, że wyraźna zbieżność jesli chodzi o typowo mazowieckie kontynuanty l miękkiego zgłoskotwórczego wskazuje dość wyraźnie iż, przynajmniej początkowo, ludność tych ziem mogła stanowić bliższą plemienną całość z Mazowszanami.

QUOTE(Dziadek Jacek @ 14/11/2011, 21:38)
Czy faktycznie nie ma jakichś przesłanek, że te mapy pokazują prawdę?
*



Dokładnie to samo pytanie chciałem zadać marlonowi gdy przeczytałem jego odpowiedź. Kontynuuję ten wątek w temacie w Świecie, Chełmno. Przesłanki muszą istnieć. Być może, przy retrospektywnym podejściu do wczesnych podziałów plemiennych/administracyjnych, przesłankę ku wliczaniu jakiejś części Ziemi Dobrzynskiej do Kujaw stanowić mogą prawobrzezne ziemie kasztelanii słońskiej?

Napisany przez: historix49 16/11/2011, 7:01

QUOTE(SamWatkins @ 15/11/2011, 15:23)
QUOTE(historix49 @ 13/11/2011, 7:34)
Nie żadnej rubieży, ale Mazowsza. Ziemia Dobrzyńska należała do Mazowsza do czasu podziału swego księstwa przez Konrada I Mazowieckiego. Dopiero pod panowaniem Kazimierza I Kujawskiego Ziemia Dobrzyńska zaczęła mieć konotacje kujawskie.
*



To nie ulega wątpliwości. My jednak dyskutujemy o bardzo wczesnym okresie do X wieku, o pierwotnym charakterze entnicznym/plemiennym tego kompleksu. Ponieważ łączył się on w zasadzie zarówno z mazowieckim jak i kujawskim tak pod wzgledem ciagłości osadniczej jak i kultury materialnej, trudno jest tę kwestię jednoznacznie rozstrzygnąc. Niektóre mazowizmy na Ziemi Chełmińsko-Dobrzyńskiej są na pewno późnej daty ale wydaje mi się, że wyraźna zbieżność jesli chodzi o typowo mazowieckie kontynuanty l miękkiego zgłoskotwórczego wskazuje dość wyraźnie iż, przynajmniej początkowo, ludność tych ziem mogła stanowić bliższą plemienną całość z Mazowszanami.
*



Tylko ja się zastanawiam czy jest o czym dyskutować? Kujawy powstały w XII w. Mazowsze to dokładnie nie wiem, bo ponoć ta nazwa pojawia się pierwszy raz w latopisie ruskim. Natomiast w X w. nikt o niczym takim nie pisał. Co oznacza, że być może wcale takie tworzy nie istniały. Natomiast szukanie zależności etnicznych na podstawie nie wielkich podobieństw językowych w kraju, który był germanizowany i rusyfikowany, to moim zdaniem trochę zadanie karkołomne.
Natomiast zgadzam się, że jakaś wspólnota mogła istnieć i to nawet w X w, tyle że za wyjątkiem tego, co jest na południe od linii Bug-Narew. Rzeka jest granicą naturalną. Poza tym są zapisy, że południe Mazowsza należało do diecezji poznańskiej. Dlaczego? Tego nie wiem. Natomiast zapisy z okresu dzielnicowego wskazują, że te tereny jak najbardziej były Mazowszem.

Napisany przez: Dziadek Jacek 16/11/2011, 23:06

Mapa województwa Płockiego i Ziemi Dobrzyńskiej 1784r (Znalazł ją TAZ79 w Jagielońskiej Bibliotece Cyfrowej i zalinkował w Poszukiwaczach skarbów)

http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/dlibra/docmetadata?id=406&from=pubstats

Najstarsza jaką widziałem - niesamowite dane.

Napisany przez: SamWatkins 17/11/2011, 2:34

QUOTE(historix49 @ 16/11/2011, 7:01)
QUOTE(SamWatkins @ 15/11/2011, 15:23)
QUOTE(historix49 @ 13/11/2011, 7:34)
Nie żadnej rubieży, ale Mazowsza. Ziemia Dobrzyńska należała do Mazowsza do czasu podziału swego księstwa przez Konrada I Mazowieckiego. Dopiero pod panowaniem Kazimierza I Kujawskiego Ziemia Dobrzyńska zaczęła mieć konotacje kujawskie.
*



To nie ulega wątpliwości. My jednak dyskutujemy o bardzo wczesnym okresie do X wieku, o pierwotnym charakterze entnicznym/plemiennym tego kompleksu. Ponieważ łączył się on w zasadzie zarówno z mazowieckim jak i kujawskim tak pod wzgledem ciagłości osadniczej jak i kultury materialnej, trudno jest tę kwestię jednoznacznie rozstrzygnąc. Niektóre mazowizmy na Ziemi Chełmińsko-Dobrzyńskiej są na pewno późnej daty ale wydaje mi się, że wyraźna zbieżność jesli chodzi o typowo mazowieckie kontynuanty l miękkiego zgłoskotwórczego wskazuje dość wyraźnie iż, przynajmniej początkowo, ludność tych ziem mogła stanowić bliższą plemienną całość z Mazowszanami.
*



Tylko ja się zastanawiam czy jest o czym dyskutować? Kujawy powstały w XII w. Mazowsze to dokładnie nie wiem, bo ponoć ta nazwa pojawia się pierwszy raz w latopisie ruskim. Natomiast w X w. nikt o niczym takim nie pisał. Co oznacza, że być może wcale takie tworzy nie istniały. Natomiast szukanie zależności etnicznych na podstawie nie wielkich podobieństw językowych w kraju, który był germanizowany i rusyfikowany, to moim zdaniem trochę zadanie karkołomne.
Natomiast zgadzam się, że jakaś wspólnota mogła istnieć i to nawet w X w, tyle że za wyjątkiem tego, co jest na południe od linii Bug-Narew. Rzeka jest granicą naturalną. Poza tym są zapisy, że południe Mazowsza należało do diecezji poznańskiej. Dlaczego? Tego nie wiem. Natomiast zapisy z okresu dzielnicowego wskazują, że te tereny jak najbardziej były Mazowszem.
*




Zgadzam się całkowicie, że twory takie jak Ziemia Dobrzyńska czy Chełmińska to produkt epoki feudalnej. Natomiast z najdawniejszych znanych cech dialektalnych można wysnuć wnioski na temat pokrewieństwa. I tutaj jednak zbyt prędko zasugerowałem się mapą zjawisk dialektalnych Urbańczyka. Po lekturze kilku innych artykułów nie jestem pewien czy chełmińsko-dobrzyńskie kontyuanty l miekkiego zgłoskotwórczego są zupełenie tożsame z mazowieckimi miołł, piołł, wiołna etc. Jednak są mu bliższe, i takie sam jak na Mazowszu Starym. Tak więc gwary tej ludności od bardzo wczesnych wieków musiały kształtować się pod silnym wpływem obydwu sąsiednich dialektów, skąd szła też kolonizacja. Jednak najstarsza cecha dialektalna której zróżnicowanie na pewno poprzedza wczesny feudalizm w Polsce - wiek XI-XII, wskazuje na bliższe pokrewieństwo z Mazowszem. Takie relikty w pasie od Tucholi po Gniew są pozostałościami tamtejszych dawnych narzeczy pomorskich choć przecież taki dialekt kociewski jest już zupełnie przeszktałocny pod wpływem chełmińskim. Bardzo możliwe że tak własnie stało się w przypadku Ziemi Chełmińsko-Dobrzyńskiej.


Co do starych granic plemiennego Mazowsza to chyba nic pewnego nie można tu powiedzieć. Nie jestem pewien na ile Wisła stanowiła tu granicę. Co do osadnictwa wzdłuż rzek nigdy nie ma prostych zasad. Łaba czy Wisła w górnym biegu stanowiła oś osadnictwa, a w dolnym już nie bardzo. Odra stanowiła oś osadnictwa, a Nysa i Stobrawa już nie. Nie można upraszczać. Jednak zbieżność izoglos jest znaczna i nie wykluczałbym więć lewobrzeża per se. Tam gdzie spotykały się dwa sąsiednie plemiona granicami często były przesieki lub bariery naturalne - rzeki. W innych miejscach były szerokie pasy rubieży powoli zasiedlane, nierzadko z kilku stron naraz. Na lewobrzeżnym Mazowszu nie istniały jakieś silne ośrodki plemienne na miarę Płocka czy Gniezna. Nie sądzę więc by teren ten był "niemazowiecki", mógł zwyczajnie być słabo zasiedlony. Jeśli chodzi o diecezje to być może ważną kwestią było tu powołanie arcybiskupstwa przy jednoczesnym utrzymaniu biskupstwa poznańskiego ale w znacznie uszczuplonej postaci. Zapewne by zrekompensować Ungerowi utratę wpływów poszerzono jego diecezję o odległy fragment nie powiązany plemiennie z Poznaniem. Inna bajka gdyby pierwotnie obszar ten wcielono np. do diecezji krakowskiej lub włocławskiej. Tu jednak na pewno w grę nie wchodziło żadne kryterium plemienne.

Napisany przez: historix49 17/11/2011, 7:02

To, że Czersk i Grójec nie miały żadnych plemiennych powiązań z Polanami (o ile w ogóle takie plemię istniało) to jest dla mnie oczywiste, natomiast pozostaje nierozstrzygnięte do czasu wynalezienia wehikułu czasu pytanie czy jakąkolwiek wspólnotę pierwotną przodkowie Mazowszan południowych mieli z przodkami Mazowszan Północnych za wyjątkiem wspólnoty zachodnio-słowiańskiej. Być może było tak, że obecne Mazowsze południowe zostało uznane za ziemię niczyją i dlatego włączyli je do diecezji poznańskiej. A dopiero później w ramach nowego rozdania trafiło w skład Mazowsza.
Natomiast wygląda na to, że wspólnota "północna" mogła sięgać aż po jakąś umowną granicę z plemionami bałtyckimi czyli pruskimi. A czy "ł" jest rzeczywiście tego jakimś dowodem? Tego też bez wehikułu czasu się nie dowiemy.

Napisany przez: SamWatkins 18/11/2011, 1:51

Kontynuanty l miękkiego zgłoskotwórczego są najstarszym dialektalizmem i dość konserwatywnym co widać na przykładzie pierwotnego zasięgu Kaszubszczyzny. Są więc całkiem mocnym argumentem. Na ich podstawie wyznacza się granice dawnych dialektów pomorskich. W połączeniu z całem szeregim innych archaizmów językowych jak zamiana ar na er czy przejście nagłosowego ra w re, brak przegłosu w a, brak miękkości kie, gie czy wymowa śfat, śfynia, i wreszcie wymowa ę jak ą i połączeni eN jak aN, argument ten zyskuje zdecydowanie na znaczeniu. Fakt ten wzmanica wspólnota wielu leksykalizmów jak np kur czy gacoperz. Oczywiście istnieje też wiele cech wielkopolskich, brak mazurzenia, fonetyka międzywyrazowa udźwięczniająca. Jednak pod względem tych najbardziej archaicznych gwary chełmińsko-dobrzyńskie mają wyraźniej mazowiecki charakter.

Napisany przez: historix49 18/11/2011, 7:05

Po pierwsze, Kaszubski to odrębny język. Po drugie, z tego języka i tak niewiele zostało po germanizacji i polonizacji. A po trzecie, to bardzo nikłe podobieństwa językowe wcale nie muszą wcale być pochodną wspólnego pochodzenia, ale osadnictwa. Wszak wiadomo, że osadnictwo mazowieckie następowało w Prusach, czego wynikiem są obecni Mazurzy.

Napisany przez: SamWatkins 18/11/2011, 21:53

QUOTE(historix49 @ 18/11/2011, 7:05)
Po pierwsze, Kaszubski to odrębny język. Po drugie, z tego języka i tak niewiele zostało po germanizacji i polonizacji. A po trzecie, to bardzo nikłe podobieństwa językowe wcale nie muszą wcale być pochodną wspólnego pochodzenia, ale osadnictwa. Wszak wiadomo, że osadnictwo mazowieckie następowało w Prusach, czego wynikiem są obecni Mazurzy.
*




Po pierwsze to "język regionalny" prawnie. Po drugie nie ma jednej definicji "języka". Po trzecie, patrząc na problem całkowicie z punktu widzenia dialektologii (kwestie socjologiczno-polityczne na bok) to w Słowiańszczyźnie mamy do czynienia z continuum mniej lub bardziej spokrewnionych dialektów które łączy większa bądź mniejsza liczba izofon, izoleks itd.

Po czwarte co to ma do rzeczy??? Ja mówię tylko o tym, że rozbieżność kontynuantów l miękkiego zgłoskotwórczego to najstarsza cecha dialektalna w grupie dialektów polskich, polsko-pomorskich, staropolskich, połabsko-polskich, lechickich (niepotrzebne skreślić). I ta zecha widoczna w nazwach sredniowiecznych miejscowści okresla zasięg m.in. dawnych dialektów pomorskich. Zachowała się ona dobrze nawet tam gdzie dialekty te zostały później wyparte przez inne polskie. Cecha ta dzieli polskie/polsko-pomorsie dialekty na trzy części. Pod tym względem Ziemia Chełminska Dobrzyńska łączy sie z Mazowsze. Więc prawdopodbnie najstarsza fala ludności na tych ziemiach blizsza była Mazowszanom. Tyle ode mnie w temacie.


To nie są żadne "nikłe" podobieństwa tylko cały szereg cech dialektalnych włącznie z najbardziej archaicznymi. Podobieństwa te są tak liczne, że Nitsch np. wydzielił dialekt chełmińsko-dobrzyński jako zupełnie osobny, obok wielkopolskiego. Osadnictwo to chyba wspólne pochodzenie? Pewnie, że można obstawać przy tym, że bylo ono późniejsze. Jednak dość mało prawdopodbne wydaje się by mazowieckia patyna na wielkopolskim tle dostarczyła lokalnym gwarom same niemal archaizmy.

Napisany przez: historix49 6/12/2011, 6:38

Nie przekonałeś mnie do swych wielu tez. Zostaję przy swoim zdaniu.

Napisany przez: Dziadek Jacek 21/10/2012, 20:55

W "Miejscach legendami malowanych"
http://www.historycy.org/index.php?showtopic=5103&st=0&p=1114937&#entry1114937

Umieściłem historię o Nawojce, pierwszej polskiej studentce pochodzącej z Dobrzynia nad Wisłą. Legenda jest dość realna więc warta, by znalazła się jako przerywnik między poważniejszymi - prawdziwymi historiami o Z.D.

Napisany przez: Dziadek Jacek 25/11/2012, 13:50

QUOTE
9/07/2010
...nie jestem w stanie odwiedzić tych wszystkich miejsc (zostawiam to na emeryturę).


Nie, nie przeszedłem na emeryturę ale wracając po odwiedzeniu nowszych grobów w Gdańsku, zajrzałem na te starsze, na Ziemi Dobrzyńskiej. Wykorzystałem resztę urlopu na pojeżdżenie po bezdrożach tamtego regionu. Byłem w miejscach, gdzie drogi nie maja asfaltu, a mosty przez małe rzeczki, istnieją już tylko w mojej, z dziecięcych lat pamięci. Odwiedziłem 37 miejsc z listy Kajzera i Horonziaka. Wszędzie panuje spokój i cisza, nie licząc działającej żwirowni na przedpolach grodziska w Somsiorach i wbitej tabliczki z napisem "Na sprzedaż" w Borzyminie. Większość jest nie oznakowana i nieraz wygląda jak lokalne wysypisko. Na szczęście jesienne liście przykryły śmieci na grodziskach blisko siedlisk a te położone dalej często są ostoją dzikich zwierząt - nawet wilków.

[attachmentid=16710]

Mimo nie najlepszej pogody zdarzyło się zajrzeć w dal głębokich, polodowcowych rynien z tysiącletnią historią gdzieś na ich końcu.

[attachmentid=16711]

Grodzisko Rudaw (Lubianka)

Powróciliśmy doładowani obecnością u Matuchny Bolesnej w Oborach (w klasztorze pobudowanym na grodzisku, może jeszcze przed "państwowym") i u Skępskiej Panienki (jednej z nielicznych postaci w stanie błogosławionym), będącej od średniowiecza patronką Mazowsza.

[attachmentid=16712],[attachmentid=16713]

Napisany przez: Dziadek Jacek 15/01/2013, 20:07

Cieszyłem się z nowych datowań "skorup ze Skępego" na VIII - IXw. Znaleziska w Steklinie, z badań (podwodnych) w latach 1997 i 2001 pod kierunkiem prof. Wojciecha Chudziaka przyniosły odkrycie w bezpośrednim sąsiedztwie grodziska, całkiem dobrze zachowanej łodzi-dłubanki, której czas powstania wydatowano metodą dendrochronologiczną na rok 884. Oprócz konstrukcji drewnianych, pod wodą odkryto również szereg zabytków ruchomych. Po drugiej stronie jeziora, dokładnie naprzeciwko grodu, zlokalizowano dużą osadę, której początki datowane są na VII-VIII w. Przy tych wiadomościach znalezione zdanie: „ostateczne opuszczenie grodu miało raczej charakter stopniowy”, może oznaczać, że nie został jak się wcześniej przypuszczało zniszczony przez Prusów? "Nawarstwienia (m.in. węgla drzewnego) sugerują możliwość zniszczenia obiektu przez pożar, a następnie szybkie jego odbudowanie i raczej późniejsze opuszczenie".
W czasie istnienia grodu, od południowej strony na stałym lądzie funkcjonowała osada podgrodowa.

Źródła wiadomości:
http://archeopomorze.blogspot.com/2010/02/tajemnice-jeziora-steklin.html

Napisany przez: Dziadek Jacek 24/09/2013, 17:43

Parę dni temu dowiedziałem się od znajomej (autorka książki"Maliszewo dawniej i dziś") że:

QUOTE
… po wydaniu książki natrafiłam jeszcze na coś ciekawego. W XIX wieku wykopano tam posąg kamiennego bożka. Pisał o tym Zieliński Gustaw. Publikował on swoje artykuły o ziemi dobrzyńskiej w czasopiśmie Wisła.

Nawet dostałem „skan” ze wskazywanego artykułu pod tytułem. „Przyczynek do mapy archeologicznej”, w którym przeczytamy:
QUOTE
„Maliszewo - …na gruntach wsi Maliszewo położonej o milę blisko Lipna a należącej do p. Gockowskiego, na polu należącym do włościanina Wasilewskiego znajduje się posąg kamienny bardzo pierwotnej roboty, który zapewne jest figurą bożka pogańskiego. Posąg ten ma być naturalnej wielkości postaci człowieka z twarzą ludzką, długimi uszami i bydlęcymi rogami. Dziś posąg podobno jest zakopany w ziemi, gdyż dawniej wystając nad poziom pola, przeszkadzał w uprawie roli. W tejże miejscowości, nad płynącą tam rzeczułką, po wzgórzach piaszczystych trafiają się urny. … „


Dzięki poszukiwaczce dziejów Maliszewa mamy następne dane, które wskazują, że teren nad Mieniem był zasiedlony grubo przed zjednoczeniem państwa. Autorka dodała nam jeszcze konkretne wiadomości:
QUOTE
„Ponadto o odkryciu tym w Maliszewie piszą w "Archeologia Polski", tom 42, str. 298 z 1997, że znaleziony posąg w Maliszewie został zniszczony przez samych odkrywców. Natomiast Małgorzata Kowalczyk w "Wierzenia pogańskie za pierwszych Piastów"(Łódź 1968) na str. 63 pisze, że zniszczony posąg wykonany był z masy solnej z domieszką piasku. Posąg miał 3 m wysokości i miał rogi lub wąsy.


Po drugiej stronie Lipna obok pozostałości z 1200 - 1300 roku, dwuczłonowego - to znaczy na pewno książęcego grodu, porównywanego przez T. Kiersnowską („Trzynastowieczna siedziba”, BOZD) do grodu, rezydencji obronnej Konrada Mazowieckiego w Błoniu, znajduje się grupa kamieni związanych z pogańskim kultem religijnym.(Na stronie UM Lipno)


© Historycy.org - historia to nasza pasja (http://www.historycy.org)