Witaj GOŚCIU ( Zaloguj się | Rejestracja )
 
2 Strony  1 2 > 
Reply to this topicStart new topicStart Poll

> Separatystyczny pokój pomiędzy ZSRR a III Rzesza, Prawda czy fikcja?
     
ChochlikTW
 

W trakcie uczłowieczania
*********
Grupa: Użytkownik
Postów: 5.062
Nr użytkownika: 98.976

Stopień akademicki: magister
 
 
post 21/03/2016, 16:24 Quote Post

W książce Dariusza Baliszewskiego - "Trzecia strona medalu" natknąłem się na informację, że ZSRR próbowało i to kilkukrotnie podpisać pokój z Niemcami:
- w Sofii w X.41 roku
- Mceńsk na Białorusi - 20-27.II.42 roku - Miekurow miał rozmawiać z SS grupenfuhrer Wolfem i proponował mu zawieszeni borni do VII.42, po czym ZSRR miało wspólnie z Niemcami podjąć działania przeciwko Wlk. Brytanii i USA
- Sztokholm - XI.42 roku - radziecka ambasadorka Aleksandra Kołontaj występuje z taką propozycją
- Ankara IV.43 rok - ambasador sowiecki przez MSZ Turcji proponuje rozmowy pokojowe Franzowi von Papenowi
- Kirowograd na Wyżynie Naddiestrzańskiej VI.43 roku - 390km od Moskwy miało się odbyć tajne spotkanie Ribbentrop - Mołotow, które trwał 4 dni
Naprawdę ZSRR próbowało dogadać się z Hitlerem?
Rozbiję to na dwa pytania:
1 - czy były próby podpisania pokoju?
2 - czy ZSRR gotowe było za cenę pokoju walczyć z Wlk. Brytanią i USA?
 
User is offline  PMMini ProfileEmail Poster Post #1

     
Karghul
 

VIII ranga
********
Grupa: Użytkownik
Postów: 3.599
Nr użytkownika: 72.667

 
 
post 21/03/2016, 19:13 Quote Post

QUOTE(ChochlikTW @ 21/03/2016, 17:40)
1 - czy były próby podpisania pokoju?

Z czyjej strony ? Co rozumiesz pod pojęciem "próby" ?
QUOTE(ChochlikTW @ 21/03/2016, 17:40)
2 - czy ZSRR gotowe było za cenę pokoju walczyć z Wlk. Brytanią i USA?

O takiej propozycji nie słyszałem, więc nie wiem.
 
User is offline  PMMini Profile Post #2

     
Miro P
 

V ranga
*****
Grupa: Użytkownik
Postów: 666
Nr użytkownika: 97.341

 
 
post 21/03/2016, 21:41 Quote Post

QUOTE(ChochlikTW @ 21/03/2016, 17:24)
W książce Dariusza Baliszewskiego - "Trzecia strona medalu" natknąłem się na informację, że ZSRR próbowało i to kilkukrotnie podpisać pokój z Niemcami:
- w Sofii w X.41 roku
- Mceńsk na Białorusi - 20-27.II.42 roku - Miekurow miał rozmawiać z SS grupenfuhrer Wolfem i proponował mu zawieszeni borni do VII.42, po czym ZSRR miało wspólnie z Niemcami podjąć działania przeciwko Wlk. Brytanii i USA
- Sztokholm - XI.42 roku - radziecka ambasadorka Aleksandra Kołontaj występuje z taką propozycją
- Ankara IV.43 rok - ambasador sowiecki przez MSZ Turcji proponuje rozmowy pokojowe Franzowi von Papenowi
- Kirowograd na Wyżynie Naddiestrzańskiej VI.43 roku - 390km od Moskwy miało się odbyć tajne spotkanie Ribbentrop - Mołotow, które trwał 4 dni
Naprawdę ZSRR próbowało dogadać się z Hitlerem?
*


A czy pan Baliszewski podaje źródła na podstawie których stawia takie tezy?
 
User is offline  PMMini Profile Post #3

     
ChochlikTW
 

W trakcie uczłowieczania
*********
Grupa: Użytkownik
Postów: 5.062
Nr użytkownika: 98.976

Stopień akademicki: magister
 
 
post 22/03/2016, 15:56 Quote Post

QUOTE(Miro P @ 21/03/2016, 21:41)
QUOTE(ChochlikTW @ 21/03/2016, 17:24)
W książce Dariusza Baliszewskiego - "Trzecia strona medalu" natknąłem się na informację, że ZSRR próbowało i to kilkukrotnie podpisać pokój z Niemcami:
- w Sofii w X.41 roku
- Mceńsk na Białorusi - 20-27.II.42 roku - Miekurow miał rozmawiać z SS grupenfuhrer Wolfem i proponował mu zawieszeni borni do VII.42, po czym ZSRR miało wspólnie z Niemcami podjąć działania przeciwko Wlk. Brytanii i USA
- Sztokholm - XI.42 roku - radziecka ambasadorka Aleksandra Kołontaj występuje z taką propozycją
- Ankara IV.43 rok - ambasador sowiecki przez MSZ Turcji proponuje rozmowy pokojowe Franzowi von Papenowi
- Kirowograd na Wyżynie Naddiestrzańskiej VI.43 roku - 390km od Moskwy miało się odbyć tajne spotkanie Ribbentrop - Mołotow, które trwał 4 dni
Naprawdę ZSRR próbowało dogadać się z Hitlerem?
*


A czy pan Baliszewski podaje źródła na podstawie których stawia takie tezy?
*


Książki nie mam, bo była ona z biblioteki, a na źródła nie zwróciłem uwagi czy są i jeżeli tak, to jakie. sad.gif
 
User is offline  PMMini ProfileEmail Poster Post #4

     
Miro P
 

V ranga
*****
Grupa: Użytkownik
Postów: 666
Nr użytkownika: 97.341

 
 
post 23/03/2016, 14:17 Quote Post

QUOTE(ChochlikTW @ 22/03/2016, 16:56)
QUOTE(Miro P @ 21/03/2016, 21:41)
QUOTE(ChochlikTW @ 21/03/2016, 17:24)
W książce Dariusza Baliszewskiego - "Trzecia strona medalu" natknąłem się na informację, że ZSRR próbowało i to kilkukrotnie podpisać pokój z Niemcami:
- w Sofii w X.41 roku
- Mceńsk na Białorusi - 20-27.II.42 roku - Miekurow miał rozmawiać z SS grupenfuhrer Wolfem i proponował mu zawieszeni borni do VII.42, po czym ZSRR miało wspólnie z Niemcami podjąć działania przeciwko Wlk. Brytanii i USA
- Sztokholm - XI.42 roku - radziecka ambasadorka Aleksandra Kołontaj występuje z taką propozycją
- Ankara IV.43 rok - ambasador sowiecki przez MSZ Turcji proponuje rozmowy pokojowe Franzowi von Papenowi
- Kirowograd na Wyżynie Naddiestrzańskiej VI.43 roku - 390km od Moskwy miało się odbyć tajne spotkanie Ribbentrop - Mołotow, które trwał 4 dni
Naprawdę ZSRR próbowało dogadać się z Hitlerem?
*


A czy pan Baliszewski podaje źródła na podstawie których stawia takie tezy?
*


Książki nie mam, bo była ona z biblioteki, a na źródła nie zwróciłem uwagi czy są i jeżeli tak, to jakie. sad.gif
*


Jeśli chodzi o 1941 r.( a wtedy ZSRR byłby chyba najbardziej zainteresowany takim traktatem) to, ze strony niemieckiej nie ma żadnych dowodów na to , aby jakiekolwiek rozmowy pokojowe miały miejsce. Pisze o tym. m.in.Richard Overy w "Krew na śniegu"
W niektórych rosyjskich źródłach można znaleźć sugestie, że takie rozmowy mogły mieć jednak miejsce.
W książce "Wojna absolutna" Ch.Bellamy napisał, ze np.P.Sudopłatow naczelnik 4 Zarządu (dywersyjno-rozpoznawczego)NKGB i NKWD w swoich pamiętnikach wydanych w 1994 r. pisze, że 25 lipca 1941 otrzymał od Berii polecenie nawiązania kontaktu z bułgarskim ambasadorem Stamienowem. Chodziło o to, by Stiamenow przekazał swojemu królowi Borysowi informację o ewentualnych rokowaniach, nie będącą jednak formalną propozycją rządu radzieckiego, a ten z kolei przekazał ją dalej do Berlina. Jedno z pytań jakie przekazał Sudoplatow brzmiało: "Czy i na jakich warunkach Niemcy bylyby skłonne zakończyć wojnę".
Stiamenow miał później na to odpowiedzieć Berii lub Mołotowowi, iż wg niego ZSRR i tak wygra wojnę, nawet jeśli jego armia będzie musiał się cofnąc aż za Wolgę, co zresztą się i stało.
Wątpliwe jest jednak, aby zakładając nawet ze do takiego spotkania doszło , aby Stiamenow przekazał ją królowi Bułgarii, a ten przesłał ją dalej do Berlina"
Sam Sudopłatow zawsze utrzymywał, że ta propozycja była "dezinformacją", mającą na celu opóźnienie niemieckiego natarcia, które pod koniec lipca wyraźnie zwolniło. W swoich wspomnieniach pisze również o tym, ze w tym czasie (pod koniec lipca)Stalin, Beria, Mołotow opracowywali "plan dezinformacji".
Częścią tego planu miał być Sudopłatow i ambasador Bułgarii
Jest jeszcze relacja rosyjskiego historyka Anfiłowa, który twierdzi, że Żukow wspominał mu o tym, ze w październiku 1941 został wezwany "na daczę Stalina". "Zukow powiedział "Dobry wieczór",lecz Stalin był pochłonięty rozmową z Berią. Zukow twierdził podobno, że słyszał jak Stalin mówi - 'Skontaktujcie się, za pośrednictwem naszych agentów, z niemieckim wywiadem, dowiedźcie się czego Niemcy będą od nas chciały , gdybyśmy zgodzili się podpisać odrębny traktat pokojowy'

Jeżeli relacja o słowach Żukowa i sama wersja Żukowa odpowiadały prawdzie, to być może w tym czasie, był to chyba jeden z najtrudniejszych momentów wojny, Stalin rzeczywiście rozważał możliwość pokoju, ale Niemcy i tak wtedy rozmów takich by raczej nie podjęły.

Ten post był edytowany przez Miro P: 23/03/2016, 14:20
 
User is offline  PMMini Profile Post #5

     
Karghul
 

VIII ranga
********
Grupa: Użytkownik
Postów: 3.599
Nr użytkownika: 72.667

 
 
post 23/03/2016, 14:38 Quote Post

QUOTE(emigrant @ 22/03/2016, 16:50)
Mógłbyś to "tak" i "nie" rozwinąć?

Jeśli chodzi o "tak" to ZSRR podjął próby zawarcia pokoju z III Rzeszą.
Jeśli chodzi o "nie" to ZSRR naprawdę nie chciało w żadnym momencie zawrzeć pokoju z III Rzeszą.
 
User is offline  PMMini Profile Post #6

     
Delwin
 

VII ranga
*******
Grupa: Użytkownik
Postów: 2.543
Nr użytkownika: 30.421

 
 
post 23/03/2016, 14:41 Quote Post

Niestety tylko z informacji "netowych" kojarzę jakiś ponoć szantaże wobec Aliantów Zachodnich, że ZSRR zawrze separatystyczny pokój z III Rzeszą. To raczej jednak było co najwyżej (jeśli w ogóle jest prawdziwe) elementem negocjacji między sojusznikami...
 
User is offline  PMMini Profile Post #7

     
Karghul
 

VIII ranga
********
Grupa: Użytkownik
Postów: 3.599
Nr użytkownika: 72.667

 
 
post 23/03/2016, 16:28 Quote Post

QUOTE(Delwin @ 23/03/2016, 13:41)
[...](jeśli w ogóle jest prawdziwe) [...]

A jak sądzisz skąd się wzięła "Doctrine of unconditional surrender". Takie postawienie sprawy było zupełnie bezsensowne jeśli nie weźmiemy pod uwagę tarć wewnątrz samego sojuszu.
 
User is offline  PMMini Profile Post #8

     
emigrant
 

Antykomunista
**********
Grupa: Użytkownik
Postów: 24.476
Nr użytkownika: 46.387

Stopień akademicki: kontrrewolucjonista
Zawód: reakcjonista
 
 
post 23/03/2016, 19:09 Quote Post

QUOTE(Karghul @ 23/03/2016, 14:38)
QUOTE(emigrant @ 22/03/2016, 16:50)
Mógłbyś to "tak" i "nie" rozwinąć?

Jeśli chodzi o "tak" to ZSRR podjął próby zawarcia pokoju z III Rzeszą.
Jeśli chodzi o "nie" to ZSRR naprawdę nie chciało w żadnym momencie zawrzeć pokoju z III Rzeszą.
*


OK, czyli jak rozumiem, Stalinowi zależało na złapaniu oddechu. Normalka. A wyliczyłbyś krótko te próby z datami chociaż miesięcznymi?
 
User is offline  PMMini ProfileEmail Poster Post #9

     
Net_Skater
 

VIII ranga
********
Grupa: Supermoderator
Postów: 4.250
Nr użytkownika: 1.980

Stopień akademicki: Scholar & Gentleman
Zawód: Byly podatnik
 
 
post 24/03/2016, 11:54 Quote Post

Uzytkownik ChochlikTW:
Zacytowales pewne informacje z ksiazki - ale nie zwrociles uwagi na zrodla ? Ksiazka jest w bibliotece ? Sugeruje wiec abys przespacerowal sie do tej bilioteki i zebral informacje o tych zrodlach. To wazne bo z dyskusji ktora sie rozwinela wynika, ze sprawa nie jest tak oczywista. Miro P przedstawil pare informacji z powolaniem sie na zrodla - ale z ich charakteru wynika, ze sa to bardziej domniemania niz rzeczywiste fakty.
Faktografia z ksiazki Baliszewskiego jest wiec niezbedna bo tylko wtedy bedziemy mieli punkt zaczepienia zamiast gdybania. A w dziale w ktorym znalazl sie ten watek, gdybanie nie pomaga.

N_S
 
User is offline  PMMini ProfileEmail Poster Post #10

     
Karghul
 

VIII ranga
********
Grupa: Użytkownik
Postów: 3.599
Nr użytkownika: 72.667

 
 
post 24/03/2016, 12:44 Quote Post

QUOTE(emigrant @ 23/03/2016, 18:09)
OK, czyli jak rozumiem, Stalinowi zależało na złapaniu oddechu. Normalka.

Trudno mnie to oceniać wink.gif
QUOTE(emigrant @ 23/03/2016, 18:09)
A wyliczyłbyś krótko te próby z datami chociaż miesięcznymi?

Nie posiadam, aż takiej wiedzy wink.gif

Zacznijmy jednak od pierwszej, którą opisał już MiroP, choć z innego źródła - "Stalin The court of the Red Tsar" S. S. Montefiore - i z inaczej rozłożonymi akcentami i datami:

Around the time of Yakov's capture, Stalin made his first approach to Hitler. He and Molotov ordered Beria to sound out the Bulgarian Ambassador, Ivan Stemenov. Beria gave the job to the assassination/intelligence specialist Sudoplatov, who told the story in his semi-reliable memoirs; his instructions were to ask why Germans violated the Pact, on what conditions Hitler would end the war, and whether he would be satisfied with Ukraine, Belorussia, Moldova and the Baltics, a second Brest-Litovsk? Beria told Sudoplatov this was to win time. Sudoplatov met Stamenov at Beria's favourite Georgian restaurant, Argvi, on 25 July but the Bulgarian never passed on the message to Berlin,


str.387

@N_S (tłumaczenie własne) W czasie, kiedy złapano Jakowa, Stalin po raz pierwszy spróbował kontaktu z Hitlerem. Wraz z Mołotowem rozkazał Berii, aby wysondował bułgarskiego ambasadora, Iwana Stemienowa. Beria zlecił to zadanie swojemu szpiegowi i zabójcy Sudopłatowowi, który opowiedział o tym w średnio wiarygodnych wspomnieniach; jego instrukcjami było zapytanie czemu Niemcy złamali pakt R-M, na jakich warunkach Hitler zakończyłby wojnę i czy byłby zadowolony z utrzymania Ukrainy, Białorusi, Mołdawii i państw bałtyckich, taki drugi Brześć Litewski ? Beria powiedział Sudopłatowowi, że służy to wygraniu czasu. Ten spotkał Semienowa w ulubionej gruzińskiej restauracji Berii, Argvi, 25 lipca, ale Bułgar nigdy nie przekazał wiadomości do Berlina,


 
User is offline  PMMini Profile Post #11

     
Darth Bane
 

VI ranga
******
Grupa: Użytkownik
Postów: 931
Nr użytkownika: 78.386

Stopień akademicki: jest
Zawód: powazny
 
 
post 24/03/2016, 12:51 Quote Post

U Amfiłowa (w oryginale САМЫЕ ТЯЖКИЕ ГОДЫ Летопись десятилетий: 1937-1946
("Литературная газета", 22 марта 1989 г., №12 (5234))) ta wypowiedź Żukowa nie brzmi tak kategorycznie:

"В связи с нависшей над столицей угрозой в Москву из Ленинграда срочно был вызван Жуков. 7 октября с аэродрома его привезли прямо на квартиру Сталина. Не оправившись, по-видимому, еще от киевской катастрофы, Верховный был в трансе, рассказывал мне Георгий Константинович. У Сталина Жуков застал Берию. Георгий Константинович не прерывал беседы. И тут Сталин вдруг сказал Берии, чтобы тот провел через свою агентуру зондаж (на критический случай) о возможных условиях заключения мира с Германией. Вот ведь как далеко зашло в те дни смятение Верховного. "

.... (на критический случай).... To tak się prowadzi rozmowy o pokoju, przez agenturę "Sztyrlic" miał sondaż zrobić....
 
User is offline  PMMini Profile Post #12

     
emigrant
 

Antykomunista
**********
Grupa: Użytkownik
Postów: 24.476
Nr użytkownika: 46.387

Stopień akademicki: kontrrewolucjonista
Zawód: reakcjonista
 
 
post 24/03/2016, 13:19 Quote Post

QUOTE(Karghul @ 24/03/2016, 12:44)
QUOTE(emigrant @ 23/03/2016, 18:09)
OK, czyli jak rozumiem, Stalinowi zależało na złapaniu oddechu. Normalka.

Trudno mnie to oceniać wink.gif
QUOTE(emigrant @ 23/03/2016, 18:09)
A wyliczyłbyś krótko te próby z datami chociaż miesięcznymi?

Nie posiadam, aż takiej wiedzy wink.gif

Zacznijmy jednak od pierwszej, którą opisał już MiroP, choć z innego źródła - "Stalin The court of the Red Tsar" S. S. Montefiore - i z inaczej rozłożonymi akcentami i datami:

Around the time of Yakov's capture, Stalin made his first approach to Hitler. He and Molotov ordered Beria to sound out the Bulgarian Ambassador, Ivan Stemenov. Beria gave the job to the assassination/intelligence specialist Sudoplatov, who told the story in his semi-reliable memoirs; his instructions were to ask why Germans violated the Pact, on what conditions Hitler would end the war, and whether he would be satisfied with Ukraine, Belorussia, Moldova and the Baltics, a second Brest-Litovsk? Beria told Sudoplatov this was to win time. Sudoplatov met Stamenov at Beria's favourite Georgian restaurant, Argvi, on 25 July but the Bulgarian never passed on the message to Berlin,


str.387

@N_S (tłumaczenie własne) W czasie, kiedy złapano Jakowa, Stalin po raz pierwszy spróbował kontaktu z Hitlerem. Wraz z Mołotowem rozkazał Berii, aby wysondował bułgarskiego ambasadora, Iwana Stemienowa. Beria zlecił to zadanie swojemu szpiegowi i zabójcy Sudopłatowowi, który opowiedział o tym w średnio wiarygodnych wspomnieniach; jego instrukcjami było zapytanie czemu Niemcy złamali pakt R-M, na jakich warunkach Hitler zakończyłby wojnę i czy byłby zadowolony z utrzymania Ukrainy, Białorusi, Mołdawii i państw bałtyckich, taki drugi Brześć Litewski ? Beria powiedział Sudopłatowowi, że służy to wygraniu czasu. Ten spotkał Semienowa w ulubionej gruzińskiej restauracji Berii, Argvi, 25 lipca, ale Bułgar nigdy nie przekazał wiadomości do Berlina,
*


Właśnie. Powyższy fragment najlepiej pokazuje istotę problemu. Dla mnie przynajmniej. Niby były, ale tak na prawdę nic dokładnie nie wiadomo. Osobiście przywitałbym z dużą radością monografię na ten temat. Taką, gdzie omówione byłyby takie przypadki, ze zbujanymi włącznie (historia mistyfikacji- kto ją zorganizował, kiedy i dlaczego oraz kto wprowadził, jeśli w ogóle, w obieg naukowy). Wspominają o tych próbach niektórzy autorzy gdzieniegdzie, ale całościowego ujęcia nie widziałem.
 
User is offline  PMMini ProfileEmail Poster Post #13

     
Karghul
 

VIII ranga
********
Grupa: Użytkownik
Postów: 3.599
Nr użytkownika: 72.667

 
 
post 24/03/2016, 13:20 Quote Post

To ja jeszcze wrzucę Montefiore 7 października str. 399:
At dusk on 7 October, Vlasik sped Zhukov straight to the Kremlin flat where Stalin, suffering from flu, was chatting to Beria. Probably "unaware of my arrival", in Zhukov words, Stalin was ordering Beria to "use his "Organ" to sound out the possibilities of making separate peace with Germans, given the critical situation". Stalin was probing German resolve but [...]

@N_S (tłumaczenie własne) O zmierzchu 7 października, Własik przywiózł Żukowa do mieszkania Stalina na Kremlu, gdzie ten, chory na grypę, rozmawiał z Berią. Prawdopodobnie "nieświadomy o moim przybyciu", używając słów Żukowa, Stalin rozkazał Berii by "użył "organów" do wybadania możliwości zawarcia separatystycznego pokoju z Niemcami biorąc pod uwagę krytyczną sytuację". Stalin badał niemieckie zdecydowanie, ale [...]

EDIT
@emigrant
Jeśli chodzi o ten temat to wymagana jest dość duża precyzja o którą trudno. Już pierwsze słowo pytania, które postawił kolega ChochlikTW "naprawdę" może oznaczać:
1. zdziwienie, że taki fakt miał miejsce
2. zadumę czy próby te były rzeczywistymi próbami zawarcia pokoju
Dlatego prosiłem o doprecyzowanie, ale nastąpiła zmiana pytania i wszystko się posypało wink.gif

Ten post był edytowany przez Karghul: 24/03/2016, 13:30
 
User is offline  PMMini Profile Post #14

     
Darth Bane
 

VI ranga
******
Grupa: Użytkownik
Postów: 931
Nr użytkownika: 78.386

Stopień akademicki: jest
Zawód: powazny
 
 
post 24/03/2016, 14:37 Quote Post

QUOTE(Karghul @ 24/03/2016, 14:20)
To ja jeszcze wrzucę Montefiore 7 października str. 399:
At dusk on 7 October, Vlasik sped Zhukov straight to the Kremlin flat where Stalin, suffering from flu, was chatting to Beria. Probably "unaware of my arrival", in Zhukov words, Stalin was ordering Beria to "use his "Organ" to sound out the possibilities of making separate peace with Germans, given the critical situation". Stalin was probing German resolve but [...]

@N_S (tłumaczenie własne) O zmierzchu 7 października, Własik przywiózł Żukowa do mieszkania Stalina na Kremlu, gdzie ten, chory na grypę, rozmawiał z Berią. Prawdopodobnie "nieświadomy o moim przybyciu", używając słów Żukowa, Stalin rozkazał Berii by "użył "organów" do wybadania możliwości zawarcia separatystycznego pokoju z Niemcami biorąc pod uwagę krytyczną sytuację". Stalin badał niemieckie zdecydowanie, ale [...]




Jakoś większe zaufanie mam do źródła Montefiore niż jego "przewodu/interpretacji" na angielski (i Kolegi Karghula na polski w rezultacie). A źródło stanowi:
"провел через свою агентуру зондаж (на критический случай)о возможных условиях заключения мира с Германией" Nie "biorąc pod uwagę krytyczną sytuację" tylko "na wypadek krytycznej sytuacji". Wymowa lekko ale jednak inna...

Ten post był edytowany przez Darth Bane: 24/03/2016, 14:38
 
User is offline  PMMini Profile Post #15

2 Strony  1 2 > 
1 Użytkowników czyta ten temat (1 Gości i 0 Anonimowych użytkowników)
0 Zarejestrowanych:


Topic Options
Reply to this topicStart new topic

 

 
Copyright © 2003 - 2019 Historycy.org
historycy@historycy.org, tel: 12 346-54-06

Kolokacja serwera, łącza internetowe:
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej