4 pulk piechoty por. Gajdzika - kliknij, aby przejść na forum
historycy.org > Historia Polski > OKRES MIĘDZYWOJENNY, II RZECZPOSPOLITA > Kształtowanie się II RP 1918-1923
wojtek k.
W relacji dowódcy 1 kompanii 4 pułku piechoty im. „Czwartaków”, sierż. sztab. Karola Hawelki, jest taki oto fragment odnoszący się do walk I batalionu tegoż pułku toczonych w rejonie na południe od Góry św. Anny w dniu 4 czerwca 1921 roku:

„Po 6-cio godzinnym wypoczynku baon został zaalarmowany i ponownie wysiany na przerwany front. Kompania Trojaka udała się o godzinie 5-ej szosą przez Kuźniczkę na Cisową. O godzinie 6 natknęła się na czołówkę lewego skrzydła natarcia i została przywitana salwami nieprzyjaciela. Doradca pułku, który maszerował w czołówce poległ od pierwszych kuł. Zmuszeni byliśmy wycofać się do Kędzierzyna. Druga kompania pod dowództwem Rychlika wyjechała pancerówką na Raszową. Niemcy skierowali na nią silny ogień, też była zmuszona wycofać się. Ja dostałem rozkaz od podporucznika Millera odmaszerowania przez las Kużnicki i pola w kierunku Cisowej, celem umocnienia pozycji powstańczej, której jak się okazało później już nie było.”

Czy ktoś może wie, jak nazywał się ów poległy od pierwszych kul doradca techniczny (zastępca dowódcy) dowodzonego przez Karola Gajdzika 4 pułku piechoty im. „Czwartaków”?

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Pierwszym doradcą technicznym (zastępcą dowódcy) 4 pułku piechoty im. „Czwartaków” był Leon Dopierała ps. Leon Czempiel. Władysław Borth w ksiażce „Z walk o niepodległość na Górnym Śląsku” pisze:

Organizacja pułku królewskohuckiego została przez nas rozpoczęta w Królewskiej Hucie w miesiącu październiku 1920 r. Stałym instruktorem był Leon Dopierała, znany w Król. Hucie pod pseudonimem Czempiel, a przybyły z Leszna, z Poznańskiego.
Mając kontakt jako szef propagandy niemal ze wszystkimi Polakami w mieście, nie trudno mi ich było pozyskać dla polskiej Organizacji Wojskowej; wstępowali do niej wyłącznie robotnicy, tak że w ich rękach spoczywały kierownictwa kompanji, a nawet batalionów i samego pułku. Oficerowie zaś rezerwy z armii polskiej, przybyli na teren plebiscytowy, przyjmowali na siebie urzędy tak zwanych technicznych doradców.
I tak dowódcą pułku królewskohuckiego był robotnik Gajdzik, a jego doradcą oficer z armii polskiej, wyżej wspomniany Dopierała.


Zachowało się kilka dokumentów, na których widnieje nazwisko Leona Dopierały / Leona Czempiela. Wśród nich jest karta ewidencyjna. Dowiadujemy się z niej:

Leon Dopierała
urodz. 29.3.1890 w Swarzędzu (pow. Poznań)
żonaty, troje dzieci
ukończył 4 klasy szkoły miejskiej handlowej w Poznaniu z cenzusem naukowym, 8 klas szkoły miejskiej
zawód: drogerzysta
specjalność wojskowa – 2-miesięczny kurs karabinów maszynowych
służba wojskowa w armii niemieckiej:
12.10.1910 – 13.91912 – 12 pułk grenadierów w Frankfurcie
7.8.1914 – 28.8.1914 – front rosyjski jako kapral
28.8.1914 – 25.11.1917 – w garnizonie przy 38 pp
25.11.1915 – 15.2.1917 – przy sztabie [fragment nieczytelny] front rosyjski (Litwa, Białoruś)
15.2.1917 – 9.12.1917 – oddział zapasowy żandarmerii w Świdnicy jako instruktor
9.12.1917 – 24.3.1918 – front francuski nad Kanałem Crozat
24.3.1918 – ranny nad Kanałem Crozat
9.12.1917 – 30.8.1918 – w szpitalu
16.12.1918 – zwolniony z wojska niemieckiego
Od 1.12.1919 w Wojsku Polskim, do którego wstępuje w stopniu sierżanta, bierze udział w walkach na froncie galicyjskim i o Lwów, następnie służy w straży granicznej, gdzie dochodzi do stanowiska dowódcy kompanii [wg. karty kwalifikacyjnej – szwadronu] w III batalionie 5 pułku strzelców granicznych
20.11.1920 – skierowany na Górny Śląsk
20.11.1920 – 3.5.1921 – d-ca batalionu w Królewskiej Hucie
3.5.1921 – 29.5.1921 – zastępca dowódcy 4 pp
od 29.5.1921 – d-ca II baonu straży granicznej Górnego Śląska

Tak więc 29 maja 1921 roku Leon Dopierała został odwołany z funkcji zastępcy dowódcy 4 pułku piechoty i przeniesiony do straży granicznej. Rodzi się więc pytanie, kto go zastąpił.

Trzecim z kolei (?) zastępcą Karola Gajdzika został kpt. Franciszek Sobolta. Pośród dokumentów natrafiłem między innymi na „Spis ludzi z sztabu IV p.p. Gajdzika” /bez daty, prawdopod. ok. 5 czerwca/

oficerowie:

1. Karol Gajdzik ppor. – dow. pułku
2. Sobolta kapitan – doradca tech (z-ca d-cy pułku)
3. Hasiński ppor. – adjutant
4. Kajdan ppor. – oficer gosp.
5. Gutmański ppor. oficer organizac.
6. Siekel por. – oficer taborowy
7. Stoehr por. – officer techn.

Podoficerowie:

1. Józef Bauer sierż. – oficer informac.
2. Eugen Roszczyk – sierż. – wywiadowca
3. Błaszczyk sierż. – szef biura
4. Pluta kpr. – oficer aprow.
5. Jaeszke kpr. - ofic. mundurowy
6. Edmund Molkowski – kpr. – registrator

Do tego - 2 kancelistów, 4 kurierów, taborowy, ordynans, 2 szoferów i pomocnik szofera

Zachowały się akta osobowe kapitana Sobolty, a wśród nich karta ewidencyjna:

Sobolta Franciszek /karta ewidencyjna – 27 V 1921/
urodz. 1 IV 1896 w Krakowie
oficer zawodowy
kawaler
zam. Lwów
w Legionach Polskich od 8 VIII 1914 roku
od 8 VIII 1914 do 1 IX 1917 - w 1 p.p. Leg.
od 1 IX 1917 do 1 XI 1918 – w 13 pułku austriackim na froncie włoskim
od 1 XI 1918 w Wojsku Polskim
mianowania:
- sierpień 1919 – porucznik
- kwiecień 1920 – kapitan
od 1 XI 1918 do 1 IV 1920 – dow. komp. 1 p.p. Leg.
od 1 IV 1919 do 1 XII 1920 dow. baonu, walki o Przemyśl, Lwów, Żytomierz, Kijów, Równe, Białystok, Lida (2 razy ranny)
data przybycia na Górny Śląsk – 21 V 1921
22 – 24 V 1921 – szef sztabu dywizji
od 24 V 1921 – w pułku Cietrzew

Kolejny ciekawy dokument to Zaświadczenie służby kpt. Franciszka Sobolty; cytuję fragment:

Kpt. Franciszek Sobolta przybył na Górny Śląsk 19 maja, pełnił kolejno funkcję Szefa Sztabu 1 Dywizji Górnośląskiej oraz Szefa Sztabu Grupy „Cietrzew” w czasie walk o Górę św. Anny, następnie jako doradca techniczny 10 p.p. /B 4 p.p. Gajdzika/. W bitwie pod Kędzierzynem został dnia 6 VI 21 r. ciężko ranny w prawą nogę. ...

Dokument podpisał Szef Sztabu NKP w dniu 9 VII 1921 roku

7 czerwca 1921 roku rannego kapitana Franciszka Soboltę zastąpił na stanowisku doradcy technicznego 4 pp kpt. Roman Horoszkiewicz (legionista, żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej). W swojej relacji („Z III Powstania Śląskiego”) pisze on:

„Na III Powstanie Śląskie przybyłem z Krakowa, gdzie studiowałem na Uniwersytecie Jagiellońskim, jako oficer przechodzący właśnie do rezerwy. ...
Praca sztabowa była najsłabszą stroną powstania. Wszyscy prawie powstańczy dowódcy woleli bić się na czele kompanii czy nawet plutonu, niż siedzieć nad mapą czy obliczać możliwości dostawy na czas amunicji i żywności. ...
Dnie między 28 maja a 6 czerwca spędziłem przeważnie w Rudzińcu, dokąd przeniosło się ze Sławięcic dowództwo dywizji. Początkowo przebywałem w rudzinieckim dworze, a od 2 czerwca właściwie na stacji kolejowej przy telefonie i na końcu między Rudzińcem a Sławięcicami. ...
Po 6 czerwca wreszcie walki ustały. Na skutek układów między oddziały polskie i niemieckie zaczęły wchodzić wojska alianckie. Wyjechałem wtedy do Pławniowic, a stąd, bodajże 7 czerwca, skierowany zostałem na stanowisko dowódcy taktycznego (zastępcy dowódcy pułku), do chorzowskiego pułku powstańczego, który tak dzielnie bił się w okolicach Kędzierzyna.
Dowództwo pułku osiągnąłem w jakiejś leśniczówce czy większym gospodarstwie. Po bardzo krótkim pobycie tutaj, wraz z dowódcą pułku, Karolem Gajdzikiem i dowódcami batalionów, Majętnym, Starzyńskim i Wilimem, przeprowadziliśmy pułk do Szywałdu, aby zmienić cernujący Gliwice batalion Kabicza. ...
Z Knurowa, gdzie odbyło się pożegnanie z pułkiem, odmaszerowaliśmy do Chorzowa. Tutaj pułk został rozwiązany. Wraz z powstańcami, którzy nie mogli pozostać na terenie Górnego Śląska, udałem się jeszcze do Zawiercia, skąd po zdaniu broni zostali oni odtransportowani do powstańczych obozów na terenie Polski. Działo się tu już między 2 a 5 lipca 1921 r.”


Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Osoby zainteresowane postacią podporucznika Karola Gajdzika oraz dziejami dowodzonego przez niego pułku odsyłam do cyklu artykułów:

Część pierwsza: http://www.siemianowice.pl/isi/index.php?o...&cat=7&nid=7744

Część druga: http://www.siemianowice.pl/isi/index.php?o...&cat=7&nid=7748

Część trzecia: http://www.siemianowice.pl/isi/index.php?o...&cat=7&nid=7758

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Tymczasem powrócę do kwestii doradcy technicznego (zastępcy dowódcy) 4 pułku piechoty Gajdzika. Zachowały się dwa dokumenty, które informują nas o obsadzie najważniejszych funkcji w pułku:

Pierwszy dokument to: „Spis oficerów, chor., podch. i pełniących służbę ofic.” /dokument nosi datę 21 V 1921/

por. Gajdzik Karol – dowódca pułku
por. Czempiel Leon – doradca techn pułku
por. Wesołowski Walentyn – adiutant 4 pułku piechoty [dopis. – urlopowany]
ppor. Stehr Augustyn – dowódca plutonu techn.
ppor. Hasiński Jan – pomoc adiut.
ppor. Gutmański Stefan – d-ca szkoły podof.
dr. Janiczek Wilhelm – lekarz pułkowy
ppor. Podstawski
sierż Grześ Franciszek – oficer gospodarczy
sierż. Niżka Józef – oficer taborowy
sierż. Sogłowek Andrzej – oficer mundurowy
sierż. Berlik Jan – referent broni
ppor. Lenert Teodor – dowódca I baonu
wachm. Pietrasz Marcin – adiutant I baonu
plut. Szafranek Stefan – oficer ordynansowy
plut. Kudelko Adolf – dowódca 1 kompanii
kpr. Szendera Józef – dowódca 2 kompanii
st. szer. Trojok Józef – dowódca 3 kompanii
chor. Gajek Piotr – dowódca 1 kompanii karabinów maszynowych
kpr. Hawelko Karol – dowódca 1 kompanii zapasowej
sierż. Rychlik Paweł – dowódca 2 kompanii zapasowej
sierż. Gemza Paweł – dowódca 3 kompanii zapasowej
ppor. Majętny Henryk – dowódca II baonu
sierż. szt. Kopieczny Paweł – oficer ewidencyjny II baonu
sierż. Włoka Reinhold – dowódca 4 kompanii
sierż. Gambus Jan – dowódca 5 kompanii
sierż. Będkowski Bertold – dowódca 6 kompanii
sierż. Sewer Jan – dowódca 2 kompanii karabinów maszynowych
por. Wilim Jan – dowódca III batalionu
por. Kopiec Mieczysław – adiutant III baonu
szer. Stęślicki Stefan – ofic. ewidenc.
szer. [?] Benisz Wilem – dowódca 7 kompanii
sierż. Szeja Jan – dowódca 8 kompanii
sierż. Kopiec Bolesław – dowódca 9 kompanii
ppor. Morkis Józef – dowódca 3 kompanii karabinów maszynowych
podch. Konieczny Bolesław – doradca techniczny III baonu
plut. Polczyk Alojzy – dowódca kompanii karabinów maszynowych (zapasowej)
? Kasprzyk Mieczysław
? Dziembała Karol – dowódca I-go plutonu

Drugi dokument to: „Spis ludzi z sztabu IV p.p. Gajdzika” /dokument bez daty, prawdopod. 5 czerwca/

oficerowie:

1. Karol Gajdzik ppor. – dow. pułku
2. Sobolta kapitan – doradca tech (z-ca d-cy pułku)
3. Hasiński ppor. – adjutant
4. Kajdan ppor. – oficer gosp.
5. Gutmański ppor. – oficer organizac.
6. Siekel por. – oficer taborowy
7. Stoehr por. – oficer techn.

Podoficerowie:

1. Józef Bauer sierż. – oficer informac.
2. Eugen Roszczyk – sierż. – wywiadowca
3. Błaszczyk sierż. – szef biura
4. Pluta kpr. – oficer aprow.
5. Jaeszke kpr. - ofic. mundurowy
6. Edmund Molkowski – kpr. – registrator

Dalej mamy 2 kancelistów, 4 kurierów, taborowego, ordynansa, 2 szoferów i pomocnika szofera, których nazwiska w tym miejscu pominę...

Patrzmy dalej: Z ewidencji oficerów Grupy „Wschód” /obejmującej przeniesienia i przydziały/ dowiadujemy się, że do 4 pułku piechoty przydzieleni zostali w maju 1921 roku:

- 11 V 1921 – ppor. Gutmański Stefan
- 12 V 1921 – ppor. Hasiński Jan
- 27 V 1921 – ppor. Siekiel – Zdzieniecki Roman
- 29 V 1921 – ppor. Dedejczyk –Macieliński Jan
- 29 V 1921 – pchor. Serwatowski
- 30 V 1921 – ppor. Grabowski Józef
- 31 V 1921 – por. Jęczalik Stanisław Tadeusz

Przyjrzyjmy się im po kolei:

Gutmański Stefan /karta ewidencyjna/
podporucznik
urodz. 4.10.1897 w Dąbrowie Górniczej
zam. Dąbrowa Górnicza
wykształcenie – Szkoła Gospodarcza i Szkoła Lotnicza
od 15.08.1914 w Legionach
w 1916 [?] – unika internowania i ucieka do Rumunii, gdzie przebywa do 1918
w Wojsku Polskim od 1.11.1918
przez sześć miesięcy służy w 2 pułku ułanów, po czym odkomenderowany zostaje do Szkoły Gospodarczej w Warszawie; następnie trafia do wojsk lotniczych, do 7 eskadry III grupy, 3 IX 1920 zostaje ranny.

Inny ciekawy dokument /datowany - 6.VII.1921 r.:

D-two G. Wschód
l.dz. 93/adjut.

Por. Stefana Gutmańskiego /Burza/ jako G. Ślązaka przesyła się do dyspozycji N.K.W.P. Wymieniony ranny pod Sławiencicami miał urlop od 5 VI 21, którego jednakowoż nie wykorzystał, gdyż na podstawie rozkazu Naczelnej Władzy na Górnym Śląsku l. dz. 1764/21 był przydzielony jako audytor Sądu polowego i służbę objął mimo rany natychmiast.

(-) Białecki
Szef Sztabu Gr. Wschód


Hasiński Jan /karta ewidencyjna/
podporucznik /ze starszeństwem od 15 I 1921/
urodz. 11 XI 1901 – Gostyń Wielkopolski
wykszt. wojsk. – Szkoła Podchorążych i Kurs Gazowy w Warszawie
wykszt. cywilne – 7 klas gimnaz.
student
specjalne wykszt. wojsk. – kurs karabinów maszynowych i kurs gazowy
przebieg służby wojsk.:
- 10 I 1919 – 16 IV 1919 – Front Wielkopolski, grupy Lassura – Rawicz
- 16 IV 1919 – 15 V 1919 – zwolniony z frontu, chory
- 15 V 1919 – 15 XI 1919 – I baon garnizon [... - nieczyt.]
- 15 XI 1919 – 15 III 1920 – Wielkopolska Szkoła Podoficerów Piechoty
- 15 III 1920 – 21 IX 1920 – Wielkopolska Szkoła Podchorążych Piechoty
- 21 IX 1920 – 9 V 1921 – 78 p.p.

Siekiel – Zdzieniecki Roman /karta ewidencyjna/
Podporucznik
urodz. 3.8.1900 w Częstochowie
wykszt. cywilne – 8 klas gimnazjum (matura)
wykszt. wojsk.:
1. Szkoła Pchor. Jazdy
2. Szkoła Pchor. Piechoty (Warszawa)
3. Szkoła Jazdy w Przemyślu
przebieg służby wojsk.
- 11.11.1918 – 1.4.1919 – 1 p. szwoleż. (ochotnik), kampania galicyjska
- 1.4.1919 – 1.11.1919 – kampania litwsko – białoruska
- od 1.11.1919 – Szkoła Pchor. Piechoty w Warszawie i Jazdy w Przemyślu (od 1.5.1920 do 20.7.1920)
- 20.7.1920 – 1.10.1920 – na froncie bolszewickim
- następnie [?] – 5 p. szwoleżerów
dwa razy ranny (6.9.1919 i 17.8.1920)
mianowania
- 15.2.1919 – kapral
- 17.4.1920 – podchorąży
- 1.9.1920 – podporucznik

Dedejczyk – Macieliński Jan /karta ewidencyjna/
podporucznik (ze starszeństwem od 1.8.1919)
urodz. 24.2.1898 we Lwowie
wykszt. wojsk. – Szkoła Wojsk. Ofic. Leg. Pol i austr., kurs szturomowy
wykszt. cywilne – gimn. i matura fil.
zawód – oficer zawodowy
przebieg służby wojsk. do 1.11.1918:
- 1.8.1914 – 7.11.1915 – 3 p.p. II Brygada Leg. Pol.
- 7.11.1915 – 12.6.1915 – ranny w szpitalu
- 12.6.1915 – 15.7.1916 – kadra Kozienice
- 15.7.1916 – 28.9.1916 – 3 p.p. II Brygada Leg. Pol.
- 28.9.1916 – 10.12.1916 – ranny w szpitalu
- 10.12.1916 – 5.6.1917 – 3 p.p. II Brygada Leg. Pol.
- 5.6.1917 – 10.8.1917 – Kurs Wyszkol. Rekrutów Ostrów – Komorowo
- 10.8.1917 – 1.9.1917 – 16 p.p. strzel. Tyrol Kadra austr.
- 23.11.1917 – 20.2.1918 – 16 p.p. strzel. Tyrol w polu
- 1.3.1918 – 1.11.1918 – POW Zamość
przebieg służby wojsk po 1.11.1918:
- 1.11.1918 – 15.12.1918 – d-ca plut. grupa mjra Wieczorkiewicza, Rawa Ruska – Zamość
- 15.12.1918 – 21.2.1919 – d-ca plut. ppłk. Zamoyskiego Rawa Ruska (ranny, przy oddziale)
- 21.2.1919 – 15.5.1919 – d-ca plut. 8 p.p. Leg.
- 15.5.1919 – 1.8.1919 – ranny w szpitalu
- 1.8.1919 – 29.11.1919 – d-ca plut. 8 p.p. Leg. 3 Dyw. Leg., 12 komp.
- 29.11.1919 – 29.3.1920 – d-ca plut. 8 p.p. Leg. 3 Dyw. Leg., 6 komp.
- 15.5.1920 – 11.9.1920 – B. Zap. 8 p.p. Lublin
- 11.9.1920 – 1.12.1920 – d-ca komp. 8 p.p. Leg.
- 1.12.1920 – 5.5.1921 - d-ca komp. Lidzki p. sztrzel. Wojsk Litwy Środkowej
- 5.5.1921 – 18.5.1921 - d-ca komp. B. Zap. Oszmiański Wojsk Litwy Środkowej
odznaczenia – Krzyż Walecznych

Z „Listy podanych do odznaczenia Śląską Wstęgą Waleczności” dowiadujemy się, że ppor. Dedejczyk – Mikołajewski [winno być – Macieliński] w walkach pod Kędzierznem został ranny.

Dokumentów osobowych pchor. Serwatowskiego nie znalazłem...

Grabowski Józef /karta ewidencyjna, prawdopod. z końca maja 21 r./
urodz. 17 III 1921 we Lwowie
prawnik
zam. – Lwów
data wstąpienia do WP = 19 VII 1915 (6 p.p. Leg.)
mianowania – 4 VII 1920 – podporucznik
odznaczenia – Krzyż Walecznych
przebieg służby wojsk.:
- 19 VII 1915 – 30 VIII 1920 – 6 p.p. Leg.
- 1 XI 1918 – 31.1.1921 – Obrona Lwowa, 5 p.p. Leg.
data przybycia na Górny Śląsk – 29 V 1921

Inna karta ewidencyjna /z 16 VI 1921 r./
przebieg służby wojsk.:
- 19 VII 1915 – 30 IX 1917 – 6 p.p. Leg.
- 30 IX 1917 – 1 XI 1918 – armia austr. – 13 p., 54 p., 95 p.
- 3 XI 1918 – 17 XI 1918 – Obrona Lwowa
- 17 XI 1918 – 11 VII 1920 – 5 p.p. Leg.
obecna funkcja – doradca taktyczny komp. miot. min i granatów

Jęczalik Stanisław Tadeusz /kilka różnych kart ewidencyjnych/
podporucznik /ze starszeństwem od 20 IV 1920/
urodz. – 28 XII 1898 Nadbrzezie, pow. Tarnobrzeg
wykszt. wojsk.:
1. Szk. Ofic. 2 p.p. Leg. Pol w Zambrowie (1920)
2. Kurs d-ców komp. w Skierniewicach (francuski, hallerowski)
3. Kurs wyższy „B” przy Centr. Wyszk. D.O.G. Kraków (1921)
wykszt. cywilne – VI klas w VI Gimn. w Krakowie (1914)
student
przebieg służby wojsk. do 1 XI 1918:
- 16 VIII 1914 – 29 XI 1914 – 3 komp. 2 p.p. Leg. Pol. / szereg.
- 29 IX [?] 1914 – 1 I 1915 – w szpitalu / chory
- 1 I 1915 – 15 IV 1915 – Oddz. Wywiadu Kadry Leg. Pol. / szereg.
- 15 IV 1915 – 15 X 1915 – komp. sztab. Komendy Leg. Pol. / szereg.
- 15 X 1915 – 24 I 1916 – w szpitalu / chory
- 24 I 1916 – 25 IV 1917 – 3 komp. 2 p.p. Leg. Pol. / szereg.
- 25 IV 1917 – 1 III 1918 – 11 komp. 2 p.p. Leg. Pol. / d-ca plutonu
- 1 III 1918 – 11 V 1918 – 2 korpus, 14 p. strzel. / d-ca plutonu
- 11 V 1918 – 12 V 1918 – w niewoli niemieckiej / zbiegł
- 15 V 1918 – 1 VIII 1918 – w D-twie Etapu na Ukrainie / oficer rejonowy m. Kijowa
- 1 VIII 1918 – 5 IX 1918 - w D-twie Etapu w Nowoczerkasku / oficer łącznikowy
- 5 IX 1918 – 1 XI 1918 – IV Dyw. gen. Żeligowskiego, 14 p. strzel. / instruktor w szkole ofic. i d-ca plutonu
przebieg służby wojsk. po 1 XI 1918:
- 1 XI 1918 – 17 VI 1919 – IV dyw. piech. Żeligowskiego, 14 p. strzel. / d-ca plutonu
- 17 VI 1919 – 15 X 1919 – 20 p.s.p. armii gen. Hallera / d-ca komp. 12-tej
- 15 X 1919 – 7 XI 1919 – 19 p.s.p. armii gen. Hallera
- 7 XI 1919 – 12 II 1920 – 143 p.p. / d-ca komp. 10-tej
- 12 II 1920 – 30 IV 1920 – 143 p.p. / adjutant I baonu
- 30 IV 1920 – 17 VI 1920 – 143 p.p. / d-ca 3 komp.
- 17 VI 1920 – 25 VII 1920 – w szpitalu / ranny
- 25 VII 1920 – 11 IX 1920 – 4 p. strzel. podhal. / d-ca 3 komp.
- 11 IX 1920 – 12 I 1921 – w szpitalu / kontuzjowany
- 12 I 1921 – 4 II 1921 – 4 p. strzel. podhal. / adj. I baonu
- 4 II 1921 – 4 III 1921 – kurs „B” przy D.O.G. Kraków
- 4 III 1921 – 28 V 1921 – 4 p. strzel. podhal. / d-ca 3 komp.
data przybycia na Górny Śląsk – 30 V 1921

Wszystko więc wskazuje na to, że doradcą technicznym (zastępcą dowódcy) 4 pułku piechoty Gajdzika po Leonie Dopierale został por. Stanisław Tadeusz Jęczalik, ale...

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Porucznika Stanisława Tadeusza Jęczalika nie znalazłem w żadnym z licznych spisów żołnierzy 4 pułku piechoty (przemianowanego po walkach pod Górą św. Anny na 10 pułk piechoty). Nie ma jego nazwiska na żadnym z dokumentów tego pułku.

Jedynym śladem może być tu Lista poległych z I/10 pp. Rzeczoną listę otwiera por. Rzeczalik Stanisław Tadeusz (poległy 04.06.1921 pod Raszową), baonowy. Czy jest on tożsamy z por. Stanisławem Tadeuszem Jęczalikiem? Jest to co najmniej prawdopodobne; tym bardziej że Rzeczalika nie ma w żadnym innym dokumencie; wśród różnych ewidencji oficerów Grupy „Wschód” natrafiłem jedynie na informację o przydzieleniu por. Stanisława Tadeusza Żeczalika [sic.] do 4 pułku piechoty w dniu 31 V 1921 roku (w zasadzie nie ma wątpliwości, że chodzi tu o por. Stanisława Tadeusza Jęczalika, który tego właśnie dnia dostał przydział do 4 p.p.).

Ale kolejną moją wątpliwość budzi owa funkcja, która została przypisana owemu por. Stanisławowi Tadeuszowi Jęczalkowi vel Rzeczalikowi – mianowicie baonowy, a także wyszczególnienie go na liście poległych I baonu - gdyby był on doradcą technicznym dowódcy pułku winien raczej znaleźć się na liście strat żołnierzy sztabu pułku (aczkolwiek taki dokument się nie zachował), ale na pewno nie powinno go być na liście strat żołnierzy I baonu, na której to jego nazwisko znajdujemy.

Przypomnę, że w relacji Karola Hawełki czytamy, iż „doradca pułku, który maszerował w czołówce poległ od pierwszych kul”. Tak więc doradca pułku w chwili śmierci (w dniu 4 czerwca 1921 roku) miał towarzyszyć pododdziałom I batalionu i zginąć miał zaraz na początku bitwy. Nie upoważnia to jednak nikogo do ewentualnego zaliczenia go do żołnierzy I batalionu i nazwania go baonowym.

Proponuję teraz przyjrzeć się niektórym dokumentom I batalionu z przełomu maja i czerwca 1921 roku.

Na początek: Lista oficerów I Baonu 4 p.p. Gajdzika (dokument datowany 29 maja 1921 roku):

Podstawski Walenty ppor. – dowódca baonu
Zielonka Antoni podchor. – adiutant
Janiczek Wilhelm – lekarz pułkowy
Pietrasz Marcin wachm. – oficer ewidenc.
Hawelko Karol sierżant sztab. – dowódca komp.
Brysz Jakób sierżant sztab. – dowódca komp
Rychlik Paweł sierżant sztab. – dowódca komp.
Trojok Józef sierżant sztab. – dowódca komp.
Gemza Paweł sierżant sztab. – dowódca komp.
Gajek Piotr sierżant sztab. – dowódca komp.

Następnie: Lista oficerów I Baonu 4 p.p. Gajdzika (dokument datowany 31 maja 1921 roku):

Podstawski Walenty ppor. – dowódca baonu
Zielonka Antoni podchor. – adiutant
Janiczek Wilhelm – lekarz pułkowy
Pietrasz Marcin wachm. – oficer ewidenc.
Szafranek Stefan – oficer aprowizac.
Głogla Paweł – oficer kasowy
Bryś Jakób sierżant sztab. – dowódca komp.
Hawelko Karol sierżant sztab. – dowódca komp.
Rychlik Paweł sierżant sztab. – dowódca komp.
Trojok Józef sierżant sztab. – dowódca komp.
Gajek Piotr chor. – dowódca kompanii

Widzimy, że w okresie między 29 a 31 maja 1921 roku rozwiązana została kompania sierż. linj. Pawła Gemzy. Ale żadnych innych zmian nie odnotowano...

Na dokumentach (listach oficerów) datowanych 1 VI i 3 VI - skład identyczny jak powyżej...

Nazwisko Walentego Podstawskiego znajdujemy na wielu dokumentach (wnioskach odznaczeniowych, awansowych i innych) z tego okresu, jako dowódcy (baonowego) I batalionu 4 p.p. Gajdzika. Nie ma jednak żadnego dokumentu datowanego później niż 3 czerwca, na którym widniałoby jego nazwisko jako dowódcy batalionu.
Jedyny znany mi dokument, na którym pojawia się nazwisko Walentego Podstawskiego, datowany jest 18 czerwca 1921 r. Jest to pismo Biura Likwidacyjnego na pow. Bytomski do Wielm. Pana Asesora Dr. Potyki, Szefa departamentu Spraw Wojskowych przy Naczelnej Władzy w Szopienicach

W piśmie tym czytamy:

Listem naszem [z] dnia 27. maja nr. dz. 4659/21 prosiliśmy o zwolnienie z służby wojskowej p. Podstawskiego Walentego z Świętochłowic i p. Polaczka z Brzezowic, kasjerów biura likwidacyjnego na powiat bytomski. Gdyż pierwszego osięgniąć nie możemy, ponieważ jest zaginiony, prosimy o zwolnienie lub z urlopowianie z służby wojskowej p. Polaczka Ludwika z Brzezowic.
Powyżej wymieniony jest nam koniecznie potrzebny do ukończenia i przeprowadzenia likwidacji biura P.K.P. na powiat bytomski.
Adres p. Polaczka jest następujący:
Chorąży Polaczek Ludwik
2-gi pułk Kościuszki
Grupa Cymsa
Uprasza się o jaknajrychlejsze załatwienie sprawy.

Podpis nieczytelny


Jak widać, sprawa jest dość ciekawa i mocno tajemnicza...

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Niedawno pisałem, że nie jest mi znany los dowódcy I batalionu 4 pułku piechoty, ppor. Walentego Podstawskiego, którego nazwisko nie pojawia się w żadnym dokumencie tegoż pułku powstałym po 3 czerwca 1921 roku. I oto wczoraj, przeglądając mikrofilmy z dokumentami Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych, pośród dokumentów Oddziału II (wywiad i kontrwywiad) natrafiłem na odpis protokółu przesłuchania ppor. Walentego Podstawskiego z 27 czerwca 1921 roku:

Niezawezwany stawia się ppor. Przedstawski [winno być – Podstawski] Walenty, ur. dn. 5 II 1888 r., d-ca I Baonu 4 p.p. i zeznaje co następuje:
Jako d-ca 1/4 p.p. dostałem się 4.VI pod Kędzierzynem do niewoli niemieckiej. Ze mną razem dostało się również około 150 ludzi z mego baonu do niewoli. Dnia tego samego odstawiono nas do Kędzierzyna do Sztabu pułku Oberlanda – d-cą tegoż był kpt. Oestrreicher. Ludzi zamknięto do stodoły – mnie osobno. Podczas transportu z frontu do Kędzierzyna odebrano mi wszystkie rzeczy – jak trzewiki, zegarek, pierścionki – 900 Mk. niem i 3000 Mk. polsk.
W Kędzierzynie w sztabie pułku zostałem zaraz po przybyciu przesłuchany i to osobiście przez gen. Höfera, który się w sztabie pułku znajdował. Ponieważ byłem boso i mocno skrwawiony i podarty ( Niemcy bili mnie w najgorszy sposób ), przezywał mnie ironicznie gen. Höfer, mówiąc do mnie „Pan jest polskim oficerem i wygląda jak prawdziwy zbrodniarz”. Również pytał mnie się gen. Höfer o miejscach postoju poszczególnych sztabów i jaką funkcję ja pełniłem. Przyznałem się, że jestem d-cą baonu i ludzie, którzy się do niewoli dostali są z mego baonu. Po ukończeniu rozmowy wyprowadzono mnie do moich ludzi, którzy się w stodole znajdowali, tam się mnie pytano przez dwóch oficerów Oberlanda przed wszystkimi ludźmi co ja jestem i za kim głosowałem. Ja odpowiedziałem, że jestem Polakiem i głosowałem za Polską. Gdy to powiedziałem, zostałem przez tych oficerów i żołnierzy bawarskich tak mocno zbity, że straciłem przytomność. Po dwugodzinnej przerwie i przyjściu do przytomności zostałem ponownie wyprowadzony na podwórze. Ponieważ Niemcy koniecznie chcieli stwierdzić, czy ja d-cą baonu byłem, odprowadzono mnie pod eskortą 16 żołnierzy i jednego oficera niem. o około 300 m. w pole i kazano mi krzyczeć do moich ludzi „I Bat. 4 p.p. do mnie”. Ludzie moi, słysząc to, udawali się wszyscy do mnie, musieli jednak z rozkazu oficera niemieckiego założyć ręce na głowę. Po stwierdzeniu tej sprawy odesłano ludzi z powrotem i ja sam pod eskortą silną musiałem iść do lasu i zwoływać dalej swych ludzi /Niemcy przypuszczali, że w lesie znajdują się jeszcze ludzie z mego baonu, których ja zwoływać miałem/. Ponieważ już żadnych nie spotkałem, musiałem iść z powrotem do kwatery. W kwaterze leżałem cały czas na słomie tylko w koszuli.
Dnia 5.VI.21. wysłano nas wszystkich do Krappitz /biuro wywiadowcze/ - ludzie jechali samochodami, ja musiałem lecieć za samochodem. Po przybyciu do Krappitz zostałem przez kpt. Kesslera [przesłuchany]. Pytano mnie się zaraz kto dał Korfantemu piniądze na zakup hotelu Lomnitz w Bytomiu.
Pytano mnie się to dlatego, ponieważ uciekinierzy, którzy się w Krapkowicach znajdowali, poznali mnie, że byłem w P.K.P. w Bytomiu. Kpt. Kessler koniecznie chciał coś ze mnie wydostać i każdorazowo o ile sam nie chciałem zdradzić – sam kpt. Kessler i jego pomocnicy okropnie mnie obijali i gdzie leżałem już zupełnie nieprzytomny na ziemi w jego biurze, to jeszcze mnie kopano i rzucano z miejsca na miejsce. Każdorazowo schwycono mnie za włosy i nogi i tak mnie przerzucano. Były to wszystko osobiste czyny kpt. Kesslera, por. Schmidta i insp. policji Driedricha, por. Joachima i ofic. Apo Sędzielorza.
Na drugi dzień w biurze wywiadowczym zostałem 20 razy fotografowany i to w najrozmaitszych formach. Najpierw w mundurze hallerskim, potem w czarnem i siwem ubraniu cywilnym. Fryzura została każdorazowo odpowiednio do ubrania ucharakteryzowana. Również musiałem się kilka razy na blankietach podpisywać. Po 4-dniowym [pobycie] w Krapkowicach zostałem wysłany do Opola. Nadmieniam, że prędzej wyjechać nie mogłem, ponieważ byłem tak mocno zbity. Mundur mój hallerski, który był całkiem skrwawiony, musiałem sobie wyprać i tego samego dnia jechałem do Opola, gdzie przybyłem do jednego oficera angielskiego, który mnie się pytał, skąd ja właściwie przychodzę do tego munduru polskiego, na to odpowiedziałem, że jestem polskim oficerem Armji Hallera i dostałem go we Francji. Na to odpowiada mi oficer angielski „a to Pan także taka świnia”. Odpowiedziałem ja na to, że w Anglji i Francji została armja Hallera sformowana – walczyła dla dobra Francji i Anglji i teraz stała się „świniami”. Ów oficer jednakże ze mną nie rozmawiał więcej i kazał mnie z powrotem do Krapkowic odwieźć. Po 2 dniach wywieziono mnie do Neustadt – tamże przedstawiono mnie wszystkim uciekinierom, ażeby dowiedzieć się ktom ja jestem. Poznało mnie tylko 3. Z Neustadt wywieziono mnie ponownie do Krapkowic, gdzie zdołałem 16.VI zbiedz i przybyłem dnia 25.VI do domu.
Nadmieniam, że zachowanie się Niemców wobec jeńców polskich jest wprost brutalne, nawet w obecności gen. Höfera zostałem przez jego oficerów zbity w najgorszy sposób. Jeńców zostawiano zawsze na samopas żołnierzy bawarskich, którzy każdego bez wyjątku a zwłaszcza żołnierzy armji Hallera zabijali, jednakże nie przez rozstrzelanie, tylko kolbami i różnymi innymi instrumentami.
Ja sam widziałem, jak ludzi polskich marnowano, widziałem rannych, których Niemcy bez wszystkiego dobijali – ucinając im ręce, głowy i nogi. Ja jeszcze dziś nie mam na całym korpusie jednego miejsca, które nie jest sine i niebieskie, usta i twarz cała napuchnięta. Nadmieniam, że byłem każdorazowo przez oficerów niemieckich przysłuchiwany ale także przez nich odpowiednio zbity, co dzisiaj jeszcze odczuwam.


Dodam tylko, że 6 czerwca 1921 roku dowódcą I batalionu 4 pułku piechoty im. „Czwartaków”, został chor. Piotr Gajek, dotychczasowy dowódca 1 kompanii karabinów maszynowych.

Gajek Piotr – kwestionariusz osobowy
urodz. 6.04.1893 w Chropaczowie w rodzinie górniczej
Od 3.10.1911 – 1918 – w 22 pułku dragonów
Walczy na froncie francuskim
Trzykrotnie ranny (w 1914, 1916 i 1917)
13.12.1918 zwolniony z armii niemieckiej
Od 8.08 1919 do 27.10.1920 – w armii polskiej – 167 pułk piechoty
Bierze udział w wojnie polsko – bolszewickiej
27.10.1920 zdemobilizowany
Od 2 maja 1921 – w pułku Gajdzika

Gajek Piotr /karta ewidencyjna/
Urodz. 6.4.1893 w Chropaczowie
Ukończ. 8 klas szkoły ludowej oraz szkołę podoficerską
Podoficer zawodowy
Specjalność - karabiny maszynowe
Odznacz. Krzyżem Żelaznym I i II klasy

Dokument z 29 maja 1921 – wniosek awansowy z chorążego na podporucznika Piotra Gajka, d-cy 1 kompanii karabinów maszynowych, podpisany przez dowódcę I batalionu 4 p.p. Gajdzika, Walentego Podstawskiego.

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
http://historyton.pl/catalog/product_info....roducts_id=7316
wojtek k.
Jeśli udało mi się kogoś zainteresować dziejami dowodzonego przez Karola Gajdzika pułku "Czwartaków" oraz osobą jego dowódcy, to informuję, iż posiadam filmy na płytach DVD "Podporucznik Karol Gajdzik" (do bezpłatnego rozdania! - wystarczy przesłać mi na prive adres, na który mam posłać przesyłkę).

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
http://historyton.pl/catalog/product_info....roducts_id=7316
*
wojtek k.
Zaprezentuję skróty kilku dokumentów, prezentujących organizację 4 pułku piechoty Karola Gajdzika (są to jedynie moje notatki, a nie treść dokumentów)...

Na początek zaprezentuję I batalion (w pierwszej dekadzie maja noszący numer II):

Lista oficerów i pełniących funkcje oficerów z 21 maja 1921 roku

Lenert Teodor – dowódca I baonu
Pietrasz Marcin – adiutant I baonu
Szafranek Stefan – oficer ordynansowy
Kudelko Adolf – dowódca 1 kompanii
Szendera Józef – dowódca 2 kompanii
Trojok Józef – dowódca 3 kompanii
Gajek Piotr – dowódca 1 kompanii karabinów maszynowych
Hawelko Karol – dowódca 1 kompanii zapasowej
Rychlik Paweł – dowódca 2 kompanii zapasowej
Gemza Paweł – dowódca 3 kompanii zapasowej

Lista oficerów I Baonu 4 p.p. Gajdzika (dokument datowany 29 maja 1921 roku)

Podstawski Walenty ppor. – dowódca baonu
Zielonka Antoni podchor. – adiutant
Janiczek Wilhelm – lekarz pułkowy
Pietrasz Marcin wachm. – oficer ewidenc.
Hawelko Karol sierżant sztab. – dowódca komp.
Brysz Jakób sierżant sztab. – dowódca komp
Rychlik Paweł sierżant sztab. – dowódca komp.
Trojok Józef sierżant sztab. – dowódca komp.
Gemza Paweł sierżant sztab. – dowódca komp.
Gajek Piotr sierżant sztab. – dowódca komp.

Z powyższego dokumentu wysnuć można wniosek, że kompania łagiewnicka kpr. Józefa Szendery została zlikwidowana nie później niż 29 maja (przed sporządzeniem powyższego dokumentu).

Lista oficerów I Baonu 4 p.p. Gajdzika (dokument datowany 31 maja 1921 roku)

Podstawski Walenty ppor. – dowódca baonu
Zielonka Antoni podchor. – adiutant
Janiczek Wilhelm – lekarz pułkowy
Pietrasz Marcin wachm. – oficer ewidenc.
Szafranek Stefan – oficer aprowizac.
Głogla Paweł – oficer kasowy
Bryś Jakób sierżant sztab. – dowódca komp.
Hawelko Karol sierżant sztab. – dowódca komp.
Rychlik Paweł sierżant sztab. – dowódca komp.
Trojok Józef sierżant sztab. – dowódca komp.
Gajek Piotr chor. – dowódca kompanii

Skład identyczny jak powyżej - na dokumentach (listach oficerów) datowanych 1 VI i 3 VI

Wygląda na to, że w okresie między 29 a 31 maja 1921 roku zlikwidowana została kompania sierż. linj. Pawła Gemzy.
Jest jeszcze jeden dokument, z którego jednoznacznie wynika, że kompania ta została zlikwidowana przed 4 czerwca 1921 roku. To „Spis podoficerów dowodzących komp. i plut. IV p.p. Gajdzika”. Wymieniony jest tam sierż. linj. Gemza Paweł - jako d-ca plut. komp. 3. Tymczasem w tym samym dokumencie wymienieni są: st. szer. Trojok Józef (jako dowódca komp. 3) oraz sierż. linj. Hawelka Karol (jako dowódca komp. 1), który to 4 czerwca dostał się do niewoli i którego to kompania została tego dnia rozbita.

Ewidencja sztabu I baonu (dokument bez daty)

Jako pierwszy:
Podstawski Walenty
urodz. 5.02.1888 roku w Bykowinie, zawodowy oficer (instruktor saperów), żonaty, w armii niemieckiej od 1908 do 1920
Jako drugi
Lenert Teodor
urodz. 16.04.1893 roku w Bobrku, rzeźnik, w armii niemieckiej służył w kawalerii (fragment odnoszący się do okresu służby w armii niemieckiej – nieczytelny), od 21.07.1920 roku – w POW
Jako trzeci
Pietrasz Marcin
urodz. 11.11.1896 roku w Lipinach, górnik, w armii niemieckiej od 21.11.1915 do 15.08.1917 (w artylerii)

Można stąd wnosić, że w okresie kiedy dowództwo batalionu objął Walenty Podstawski, Teodor Lenert pozostawał (przynajmniej przez jakiś czas) członkiem jego sztabu (był zastępcą dowódcy?), a być może po prostu – jako ranny bądź chory lub urlopowany – figurował w ewidencji.

Dalej mamy pozostałe nazwiska...

Informacje o członkach sztabu baonu w oparciu o dokumenty:

Szafranek Stefan
Urodz. 19.12.1880 w Bogucicach
Maszynista, zam. – Świętochłowice
w POW od 6.01.1919
z-ca rejonowego w rejonie Świętochłowice, Bismarkhutte, Szarlociniec

W kwestionariuszu osobowym wpisał, że od 2 maja 1921 roku do 11 czerwca był oficerem aprow. I baonu, a potem adiutantem II baonu. Z kolei już w zestawieniu sztabu II baonu z 4 czerwca 1921 figuruje jako adiutant tegoż baonu...

Karol Brożyna - porucznik
(karta ewidencyjna)
urodz. 21.11.1896 w Tarnopolu, ukończył 6 klas gimnazjalnych i szkołę oficerską 5 pp. Leg.
przed wojną – w XI drużynie strzeleckiej, od 6 VIII 1914 roku - w Legionach, w 1 pułku piechoty Leg. (12 kompania), od 19 VIII 1914 roku - w V baonie I Brygady Legionów, od 1 V 1915 roku – w 2 pp Leg. (V baon, 1 komp.), od listopada 1916 roku - w 5 pp Leg., w tym czasie – od 28 XII 1916 roku – sześciomiesięczna szkoła oficerska 5 pp Leg., po kryzysie przysięgowym przejściowo w armii austriackiej (4 dni na froncie włoskim), dezerteruje i wstępuje do II Brygady Legionów, internowany w lutym na Węgrzech, ucieka z transportu (18 II 1918); od 2 XI 1918 – dowódca POW w Tarnopolu, pochwycony przez Ukraińców jest trzymany w areszcie od 10 XII 1918 do 15 V 1919; od 1 VI 1919 – w baonie etapowym III Kieleckim, od 13 XII 1919 – w 52 pułku piechoty (d-ca kompanii karabinów maszynowych), od 1 do 15 maja 1919 – na kursie oficerów sztabowych we Lwowie; 26 maja 1921 roku zostaje doradcą techniczny dowódcy I batalionu 4 p.p. Gajdzika

Zielonko Antoni /na podstawie życiorysu z 1.06.1921 r./
Urodz. 17.01.1897 w Świętochłowicach
Powołany do armii niemieckiej 24.08.1915 roku
Początkowo walczy na froncie zachodnim, w roku 1916 zostaje przerzucony do Serbii, gdzie dostaje się do niewoli; zostaje przewieziony do Francji i tam wstępuje do armii gen. Hallera (do 1 pułku artylerii polowej); w 1919 – mianowany ogniomistrzem; w 1920 zdemobilizowany; od 13.06.1920 w stopniu podchorążego zaprzysiężony zostaje do Polskiej Organizacji Wojskowej.

Marcin Pietrasz /karta ewidencyjna/

Wachmistrz
Urodz. 11.11.1896 w Lipinach
8 klas szkoły ludowej
szkoła podoficerska we Francji
górnik
specjalność wojskowa – karabiny maszynowe i artyleria ciężka
w wojsku niemieckim – od 21.11.1915
początkowo – w 35 pułku
od 19.04.1916 – w 52 pułku (kompania karabinów maszynowych)
od 24.12.1918 – w armii gen. Hallera
początkowo w 12 pułku strzelców
od 15.5.1920 – w 13 pułku artylerii ciężkiej
tam służy do czerwca 1920 roku, kiedy to zostaje zwolniony do służby plebiscytowej na Górnym Śląsku
od 27.9.1920 – w policji plebiscytowej
od 15.1.1921 – w Polskim Komitecie Plebiscytowym (w Biurze Statyst.)
od 15.4.21 0 na kursie żandarm. w Król. Hucie
od 3.5.21 w 1 komp. 4 p.p.
od 5.5. 21 – jako adj. I baonu

Dane dotyczące poszczególnych kompanii:

1 kompania

kompania lipińska

Początkowo występująca jako 5 kompania II baonu

Mamy tu kilka dokumentów, prezentujących organizację i stan osobowy kompanii. Niestety, żaden z tych dokumentów nie jest datowany.
Pierwszy z nich nosi nagłówek „5-ta kompania”. Listę powstańców otwierają tu:
1. Brysz Jakub – kompanijny
2. Kudelko Adolf – sierżant sztabowy
3. Kot Józef – sierżant sztabowy
4. Świder Augustyn - sierżant linjowy
5. Gniełko Tomasz – sierżant linjowy
6. Pietrasz Marcin – sierżant linjowy
7. Majcherczyk Robert – sierżant linjowy
W wykazie jest dziewięciu plutonowych i trzynastu kaprali. W sumie na liście widnieje 169 powstańców... Warto natomiast zwrócić uwagę na to, iż jako kompanijny występuje tu Jakub Brysz, zaś Adolf Kudelko jest – prawdopodobnie – jego zastępcą.
Kolejny dokument to „Lista ewidencyjna 5 komp.”. Otwierają go:
1. Adolf Kudelko
2. Jakób Brysz
Można stąd wnosić, że jako dowódca kompanii występuje tu Adolf Kudelko, zaś jako jego zastępca - Jakób Brysz. Większość pozostałych nazwisk się powtarza, przy czym w sumie w wykazie jest 171 powstańców.
Trzeci dokument (także bez daty) ma nagłówek „5 Komp. II Baon w Lipinach”. I znowu przyjrzyjmy się osobom otwierającym listę:
1. Brysz Jakub
2. Kudelko Adolf
3. Kot Józef
4. Gniełka Tomasz
5. Pietrasz Marcin
Dalej są znani z poprzednich wykazów: Świder Augustyn, Majcherczyk Robert, Dyga Franciszek... W wykazie odnaleźć też można dwóch Kempów – Edwarda (plutonowego) oraz Augustyna (obu nie ma na dwóch pozostałych listach). Przy Jakubie Bryszu jest adnotacja „dowódca”, która została przekreślona, zaś przy niej dopisano: „sierż. szef komp.”. Z kolei przy Adolfie Kudelce jest adnotacja „dow. komp.”. W sumie na liście znajduje się 271 powstańców (z czego dwóch jest wykreślonych). Obok różnych innych informacji na temat każdego z powstańców, przy każdym z nich jest adnotacja odnośnie daty wstąpienia do szeregów („do organizacji”) – najpóźniejsze daty to 6 maja 1921 roku. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż w wykazie tym (podobnie jak i w poprzednich) figuruje Marcin Pietrasz, który to 5 maja został adiutantem I batalionu. Z ostatniego z przywołanych dokumentów dowiadujemy się nadto, że Brysz Jakub urodził się 4 VII 1885 r. w Lipinach, że w armii pruskiej służył od 13.10.1914 do 1918, w POW – od 14.04.1919. Z kolei Kudelko Adolf urodził się 7 II 1885, w wojsku pruskim od 13.10.1909 (brak informacji do kiedy), w armii polskiej – od 28.08.1919, specjalność – karabiny maszynowe, w POW – od 14.04.1919. Obaj byli hutnikami.

Sierż. sztab. Adolf Kudelko otwiera Listę żołdu komp. sztab. [4 p.p. Gajdzika] za okres od 20 V do 30 V. Znajdujemy go też w ewidencji kompanii sztab. 4 p.p. (dokument bez daty), gdzie figuruje jako oficer ewidencyjny. Można stąd wnosić, że sierż. Adolf Kudelko został w którymś momencie przeniesiony do kompanii sztabowej. Ale kiedy? Czy stało się to jeszcze w maju, czy może dopiero w czerwcu?

Dowódcą 1 kompanii w ostatnich dniach czerwca 1921 roku został plut. Piotr Ptak, co wynika z ewidencji oficerów I batalionu 10 p.p. Wcześniej (jeszcze 18 czerwca) był on dowódcą plutonu w 1 kompanii karabinów maszynowych, a jeszcze wcześniej – dowódcą plutonu w kompanii Józefa Szendery (a następnie Pawła Rychlika, po podporządkowaniu mu komp. Szendery.

Plut. Piotr Ptak [na podstawie ewidencji oficerów I batalionu 10 p.p.] urodz. 16 II 1894 roku w Łagiewnikach, z zawodu – palacz, w armii niemieckiej - od 21 IX 1914 do 11 XI 1918, w armii polskiej – od 1 VII 1919 do 7 VIII 1920.

Podejrzewam, że pod koniec czerwca doszło do odtworzenia 1 kompanii, przy czym w jej skład (być może) weszli byli żołnierze kompanii świętochłowickiej i lipińskiej (rozbitych w dniu 4 czerwca).

Wcześniej (po walkach pod Kędzierzynem, a przed odtworzeniem kompanii pod dowództwem plut. Ptaka) jako 1 kompania występowała 1 kompania karabinów maszynowych.

Piotr Ptak /karta ewidencyjna – 15.6.21/
urodz. 16 II 1899 Łagiewniki
górnik
zam. Łagiewniki
w armii zaborczej – 21.10.1914 – 11.11.1918 /st. szereg./
w armii polskiej – 1.6.1919 – 12.8.1919 /plutonowy/
w POW /bojówka/
przydział – 1 KKM
obecna funkcja - plutonowy

2 kompania

Wcześniej jako – 6 kompania II baonu

Zachowały się trzy dokumenty zawierające spisy żołnierzy tejże kompani. Pierwszy to „Spis ludzi 6 kompanji”, kolejny ma jedynie nagłówek „6 kompanja”, zaś trzeci – „Komp. VI”. Na pierwszym z nich widnieje 113 powstańców plus 7 „sanitarnych”. Na kolejnym jest już 296 ludzi (z czego pięć nazwisk jest wykreślonych) 296 ludzi (z czego pięć nazwisk jest wykreślonych), zaś na trzecim – 254 ludzi (z czego jeden jest wykreślony).
Pierwszy spis otwierają:
1. kompanijny Szendera Józef (górnik, urodz. 18.09.1882 w Brzezince, zam. Zgorzelec)
2. sierż. sztab. Deptała Bernard (zam. Łagiewniki)
3. sierż. linj. Galos Franciszek (zam. Chropaczów)
4. plut. Paczulla Emil (zam. Łagiewniki)
Plutonowi występują jeszcze pod numerami: 53. – Klimanek Emil (zam. zam. Łagiewniki), 84. – Szołtysik Wincenty (zam. Łagiewniki), 86. – Ptak Piotr (zam. Łagiewniki) Zdecydowana większość powstańców pochodziła z Łagiewnik, była też spora grupa powstańców ze Zgorzelca, z innych miejscowości – jedynie pojedynczy powstańcy.
Ostatni ze spisów otwierają:
1. Szendera Józef – kompanijny
2. Deptała Bernard – sierż. sztab.
3. Galos Franciszek – sierż. linj.
4. Paculla Emil - plutonowy
Plutonowi występują jeszcze pod numerami: 8. Przewdzięk Karol (zam. Brzezinka), 37. – Klimanek Emil, 87. Szołtysik Wincenty, 105. – Olczyk Hugon (zam. Łagiewniki) oraz 168. - Knura Stanisław (zam. Ligota). Z kolei pod numerem 195. pojawia nam się Stanik Herman (zam. Zgorzelec) – z-ca kompanijnego. Dodajmy, że plut. Przewdzięk Karol w pierwszym ze spisów występował jako sekcyjny. Względem pierwszego z analizowanych wykazów znacząco wzrósł odsetek powstańców spoza Łagiewnik.
Trzeci z dokumentów otwierają:
1. komp. Szendera Józef
2. sierż. sztab. Deptała Bernard
3. sierż. linj. Galos Franciszek
4. plut. Paczulla Emil
Plutonowi występują jeszcze pod numerami: 55. – Klimanek Emil, 112. – Szołtysik W., 120. – Ptak Piotr, 155. – Knura, 165. – Szołtysik Winc. (po raz drugi!), 229. – Stanik Herman, 251 – Vorraiter Jan.
Żaden z dokumentów nie ma daty, jednakże po poddaniu analizie nazwisk występujących w nich powstańców i zestawiając je z listą strat kompanii w okresie walk pod Górą św. Anny, możemy dojść do wniosku, że najstarszym z dokumentów jest spis zawierający 120 powstańców (w tym 7 „sanitarnych”). Taki mniej więcej stan miała zapewne kompania na początku powstania. W kolejnych dniach, w wyniku napływu ochotników, stan kompanii rósł, dochodząc do prawie 300 ludzi, po czym spadł do ok. 250 (aczkolwiek, biorąc pod uwagę niedokładności i pomyłki, których tu nie brakuje, nie należy wykluczać, że wniosek ten jest błędny).

W ostatnim tygodniu maja 2 kompania kpr. Józefa Szendery została zlikwidowana, a większość jej żołnierzy (wszystkich?) włączono do 2 kompanii zapasowej, którą dowodził sierż. Paweł Rychlik i która to odtąd występowała jako 2 kompania.

Szendera Józef /karta ewidencyjna – 15.6.1921/
urodz. 18.9.1882 w Brzezince
górnik
żonaty, 5 dzieci
zam. Zgorzelec
w armii zaborczej – październik 1902 – 1904 (szeregowiec)
obecna funkcja – plutonowy

c.d.n.
wojtek k.
c.d.

3 kompania

Kompania chropaczowska

Wcześniej jako - 7 kompania II baonu

Zachowało się szereg dokumentów zawierających spisy powstańców tejże kompanii. Niestety, nie zawierają one daty ich powstania, co utrudnia analizę zmian w stanie osobowym kompanii. Najstarszy z nich to prawdopodobnie „Lista imienna 7 kompanji”. Spróbuję pokrótce omówić ten dokument, wymieniając nazwiska „funkcyjnych”:
1. Trojok Józef – kompanijny
2. Kwapuliński Paweł – sierż. sztab.
3. Eichorn Paweł – aprowizacyjny
4. Czopik Piotr – plutonowy
5. Pronobis Stanisław – sekcyjny
6 – 13 – szeregowi 1 sekcji
14. Babczyk Franciszek – sekcyjny
15 – 22 – szeregowi 2 sekcji
23. Jonik Konrad – sekcyjny
24 - 31 – szeregowi 3 sekcji
32. Filla Bernard – sekcyjny
33 – 40 – szeregowi 4 sekcji
41. Czaja Josef – sekcyjny
42 – 49 – szeregowi 5 sekcji
50. Wrobel Jan – sekcyjny
51 – 58 – szeregowi – 6 sekcji
59 – Wilczek Franciszek – sekcyjny
60 – 68 – szeregowi 7 sekcji
69. Knopp Jan – sekcyjny
70 – 76 szeregowi 8 sekcji
77. Kolon Franciszek – sekcyjny
78 – 85 szeregowi 9 sekcji
86. Janta – sekcyjny
87 – 94 szeregowi 10 sekcji
95. Bulla Paul – sekcyjny
96 – 102 szeregowi 11 sekcji
Na numerze 102 kończą się powstańcy z Chropaczowa, od numeru 103 zaczynają się powstańcy z Szarlocińca:
103. Mikno Karol – plutonowy
104. Mainka Paweł – sekc. I
105. Gawlik Emanuel – sekc. II
106 – 125 – szeregowi plutonu z Szarlocińca
Dodajmy, że pluton szarlociński z czasem rozwinięty został w odrębną kompanię, na czele której stanął sierż. sztab. Paweł Gemza.
Kolejny spis (w ramach tego samego dokumentu) to „Hallerczeki”. Listę otwierają:
1. sierż. linj. Gajek Piotr
2. sierż. linj. Matulla Roman
3. plut. Lazar Aleksander
4. plut. Czyja Józef
5. kpr. Kral Wiktor
6. kpr. Pyrek Jan
7. kpr. Sobel Antoni
W sumie na liście chropaczowskich „Hallerczeków” widnieją 32 nazwiska. Dodajmy, że oddział ten, podlegający w początkowej fazie powstania Józefowi Trojokowi, z czasem rozwinięty został w 1 kompanię karabinów maszynowych. Ale wróćmy do omawianego dokumentu. Zamyka go lista „7 komp. – sanitariusze z Chropaczowa”, na której widnieje 10 osób. W sumie więc kompania Józefa Trojoka liczyła wówczas 167 ludzi, z czego na dowództwo kompanii przypadało 3 ludzi, 100 na pluton chropaczowski, 23 na pluton szarlociński, 32 na hallerczyków i 10 na oddział sanitarny.

Kolejny spis powstał zapewne pod koniec pierwszej dekady maja 1921 roku, nie wcześniej niż 8 maja – przy każdym z powstańców wpisano bowiem datę wstąpienia do szeregów, przy czym najpóźniejsza występująca tu data to właśnie 8 maja. Spis obejmuje 177 ludzi (przy czym powstaniec figurujący pod numerem 156 został wykreślony) plus kolejnych 38 w oddziale hallerczyków. W spisie nie jest już ujęty pluton powstańczy z Szarlocińca, których w międzyczasie został wydzielony jako zawiązek kolejnej kompanii. Listę otwierają:

1. Trojok Józef – komendant
2. Kwapuliński Paweł – sierż. sztab.
3. Kowalczyk Józef – plutonowy
4. Kowalczyk Jan – podoficer broni
5. Nowok Maciej – plutonowy
6. Eichorn Paweł – podoficer
7. Czopik Piotr – plutonowy
8. Babczyk Franciszek – sierżant linj.
9. Jańta Tomasz – plutonowy
10. Dudek Augustyn – sierżant linj.

Kolejny dokument, który należy omówić, to „Lista ewidencyjna 3-ej komp. I-go baonu 4-tego pułku”. Dokument najprawdopodobniej powstał w ostatnich dniach maja 1921 roku – w momencie scalania kompanii chropaczowskiej Józefa Trojoka z kompanią szarlocińska Pawła Gemzy.
Na liście figuruje 143 ludzi z kompanii chropaczowskiej (ostatni z powstańców widnieje pod numerem 144, ale numer „19” jest pusty), tyle że przy Franciszku Wilczku jest adnotacja „ranny”, a przy kilku dalszych – „29.5 do artelerii”. Do tego dochodzi 73 ludzi z kompanii szarlocińskiej, przy czym pod numerem 73 występuje Rusin Josef, przy którym podano jako datę wstąpienia do kompanii 5.06.1921 r. Listę otwierają:
1. Trojok Józef – kompanijny
2. Kwapuliński Paweł – sierż. sztab.
3. Czajnik Piotr – plutonowy (z adnotacją – „29.5 do artelerii”)
4. Rabanda Alojzy – plutonowy
Jako plutonowi występują jeszcze Grzybek Szymon (wyst. pod numerem 8), Babczyk Franciszek (numer 17) i Kolon Franciszek (numer 55).
Z kolei listę kompanii szarlocińskiej otwiera kpr. Drobik Franciszek. Ale na liście odnajdujemy też między innymi: Gemzę Pawła (d-ca komp.), Bołdę Stanisława (sierż. sztab.), Miknę Karola (sierż. linj.) oraz Wrożynę Józefa (plutonowy). Jest na niej także kpr. Wiktor Winkler, z czego należy wnosić, iż nie poległ on 24 maja (jak wynika z „Listy strat I Baonu 10 p.p. Gajdzika”), a należy dodać, że nie jest to jedyny dokument z tego okresu, z którego wynika, że zarówno Gemza Paweł jak i Winkelr Wiktor znajdowali się na stanie kompanii Trojoka – inny dokument to „Lista żonatych i kawalerów, którzy Matka swoja utrzymują z gminy Świętochłowice 3-a komp. I-go baonu 4-go pułku”.
W sumie więc 3 kompania I batalionu 4 p.p. Gajdzika po przeprowadzonej reorganizacji liczyła ok. 200 ludzi.

Jeszcze jeden dokument to „Lista ewidencyjna oficerów, pełniących służbę ofic. i plutonowych - 3-a komp. I-go baonu 4-go pułku czwar.”:

1. Trojok Józef (zam. Chropaczów) – dowódca kompanii
2. Gemza Paweł (zam. Szarlociniec) – pełn. sł. ofic.
3. Ralla Jan (zam. Chropaczów) – plutonowy
4. Rabanda Alojzy (zam. Chropaczów) – plutonowy
5. Wrożyna Józef (zam. Lipiny) – plutonowy
6. Grzybek Szymon (zam. Chropaczów) - plutonowy

Warto zwrócić uwagę, że na liście jest – jako pełniący sł. oficera – Paweł Gemza, dotychczasowy dowódca 3 kompanii zapasowej.

Warto dodać, że na zaświadczeniu z 17 czerwca 1921 roku Paweł Gemza zaświadczył, iż jest dowódcą plutonu i że w POW pełnił funkcję Okręgowego „na powiecie Prudnickiem”.

Trojok Józef
Na podstawie ewidencji oficerów I baonu 10 p.p. Gajdzika
urodz. 5 II 1890 roku w Król. Nowej Wsi (pow. Opolski), zam. Chropaczów, cieśla górniczy, żonaty, czwórka dzieci, w armii niemieckiej od 15 VII 1916 do 24 VII 1917.

Trojok Józef /karta ewidencyjna – 15 VI 1921/
urodz. 5 II 189 (Kr. Nowa Wieś)
zawód: cieśla górniczy
żonaty, 4 dzieci
zam. Chropaczów
w armii zaborczej od 15 VII 1916 do 24 VII 1917 /st. szereg., piechota/
obecna funkcja – d-ca kompanii

1 kompania zapasowa

Kompania świętochłowicka

Hawelko Karol

Wniosek o mianowanie sierżanta sztabowego Hawelko Karola na podporucznika z 1 czerwca 1921 roku
Karol Hawelko, urodzony 21.06.1884 roku w Jarząbkowicach (pow. Pszczyna), ukończył 8 klas szkoły ludowej. W armii niemieckiej w latach 1904 – 06 (podoficer rezerwy)
1914 powołany do wojska i wysłany na front rosyjski (jako vicefeldfebel), w 1915 skierowany na front francuski, gdzie pozostał do roku 1918, odznaczony krzyżem żelaznym II klasy.
W przywołanym dokumencie czytamy: „Podczas formowania POW został dowódcą komp. 1 i pełnił funkcję nadal”.

Z powyższego dokumentu, poświadczonego przez dowódcę I batalionu 4 pułku powstańczego ppor. Walentego Podstawskiego, wynika, że Karol Hawelko od początku powstania dowodził kompanią w tymże batalionie.

Pośród różnych dokumentów 8 kompanii II batalionu, która to w późniejszym czasie przemianowana została na 1 kompanię I baonu, znajduje się „Lista żołdu za 11 – 20 maja 1921 VIII komp. II baonu”. Lista ta obejmuje 191 ludzi, przy czym listę otwiera Hawelko Karol, jako drugi występuje Cielontko Ludwik.
Inny, nie datowany, ale prawdopodobnie wcześniejszy, spis żołnierzy tejże kompanii („Spis kompanji 8-mej”) obejmuje 188 ludzi. Otwierają go:
1. kompanijny – Korzonek Józef
2. zast. – Cielontko Ludwik
3. sierż. szef – Hawelka
I oto kolejny dokument – „Spis ewidencyjny komp. 8-mej” (również bez daty), którą to otwierają:
1. kompanijny – Józef Korzonek (urodz. 1.07.1887)
2. zastępca – Ludwik Cielontko (urodz. 25.05.1887)
3. szef – Baciak Franc.
Karol Hawelko występuje tu jako dowódca I plutonu, przy czym pluton ten składać się miał z czterech sekcji i w sumie liczyć miał 37 ludzi. Ogółem spis ten obejmuje 143 powstańców. II plutonem dowodził Mrowiec August.
Jako 143. figuruje (najwyraźniej dopisany nieco później, innym ołówkiem) plut. Broner Alojzy. Z tego właśnie między innymi można wnosić, iż dokument ten powstał wcześniej niźli uprzednio omówione; jako że w dokumentach opisanych wcześniej plut. Alojzy Broner występuje (aczkolwiek nie należy wykluczyć, że ktoś po prostu zapomniał go wpisać, a następnie przypomniał sobie o tym i brak uzupełnił).

Wygląda więc na to, że – wbrew temu, co napisał Karol Hawelko we wniosku awansowym na podporucznika i co poświadczył Walenty Podstawski, a także z tego co można wysnuć z lektury pracy Edwarda Brzozowskiego – Józef Korzonek objął wzgl. przejął dowodzenie kompanią, z tym że z czasem przeszło ono (wróciło?) w ręce Karola Hawelki.
Z kolei Józefa Korzonka odnalazłem w ewidencji oficerów I baonu 10 p.p. Gajdzika (a więc w dokumencie z drugiej połowy czerwca 1921 roku) jako dowódcę plutonu 2 kompanii, którą to podówczas dowodził Paweł Rychlik. Z powyższego dokumentu dowiadujemy się nadto, że sierż. linj. Józef Korzonek urodził się 1 VII 1887 roku w Król. Hucie, z zawodu – górnik, w armii niemieckiej od 18 IX 1907 do 20 II 1909 i następnie na wojnie w latach 1914 – 18, w armii polskiej – od 8 VIII 1919 do 6 X 1919.
Także w „Spisie ludzi komp. II”, powstałym pod koniec czerwca 1921 roku, Józef Korzon występuje jako dowódca plutonu w tejże kompanii.

2 kompania zapasowa

Kompania rekrutowała się spośród powstańców z Bismakhuty (Hajduk Wielkich)

Rychlik Paweł
We wniosku o mianowanie sierż. sztab. Rychlika Pawła na podporucznika z 1 czerwca 1921 roku, poświadczonego przez dowódcę I batalionu ppor. Walentego Podstawskiego, wynika, że Paweł Rychlik urodził się 16.01.1898 roku w Bismarkucie, ukończył 8 klas szkoły ludowej, powołany 1.03.1916 roku do armii niemieckiej, w której to służył do 5.05.1917 roku, uzyskując stopień st. szeregowego, 10.01.1918 roku wstąpił do WP, do armii gen. Hallera (sierżant), ukończył kurs karabinów maszynowych, wziął udział w wojnie polsko – bolszewickiej, za co odznaczony został orderem „Virtuti Militari” V klasy; zwolniony z armii polskiej 19.11.1920 roku. W dniu podpisywania niniejszego dokumentu (1.06.1921 roku) pełnił funkcję dowódcy 2 kompanii I baonu 4 p.p.p Gajdzika.

Z kolei w karcie ewidencyjnej czytamy (prawdopodobnie z końca maja):
Od 1.03.1916 w 16 pułku piechoty, 3.05.1916 – na front francuski, w grudniu 1916 – lekko ranny w głowę, 23.10.1917 dostał się do niewoli francuskiej
Od 10.01.1918 w armii gen. Hallera (w 1 pułku), w 1919 wraz z armią Hallera przybywa w Święta Wielkanocne do Polski i zostaje skierowany na front wojny polsko – bolszewickiej. Ranny pod Siniawą. 17.10.1919 roku odznaczony Orderem „Virtuti Militari”.

Kolejna karta ewidencyjna /15 VI 1921/
Rychlik Paweł
urodz. 16 I 1898 w Bismarkucie
zawód – ślusarz
kawaler
zam. – Bismarkhuta
w armii zaborczej – od 1.3.1916, dwa lata, niewola francuska /od 1.4.1917 – st. żołnierz/
w armii polskiej – od 10.1.1918 do 19.11.1920 /10.10.1918 – sierż. linj./
odznaczenia – Virtuti Militari
data przybycia na Górny Śląsk – 19.11.1920
obecna funkcja – D-ca Komp.

Jak wynika z karty ewidencyjnej oficerów I baonu 10 p.p. Gajdzika, w dalszym ciągu pełni on funkcję dowódcy 2 kompanii.

Zachowały się trzy z spisy żołnierzy kompanii dowodzonej przez sierż. sztab. Pawła Rychlika z przełomu maja i czerwca 1921 roku.
Najstarszy z nich (bez daty, jednak – jak wynika z widniejących w nim zapisów – można domniemywać, że powstał on ok. połowy trzeciej dekady maja) to dokument bez nazwy, zawierający spis 150 żołnierzy 2 kompanii zapasowej. Nie ma w nim Pawła Rychlika, natomiast otwiera go jego zastępca sierż. sztab. Aleksy Brol. Zresztą przepatrzmy ów spis:

1. sierż sztab. Brol Aleksy
2. sierż. linj. Mason Wiktor
3. sierż. linj. Kulawik Jerzy
4. plut. Długosz Karol
5. plut. Podemski Stanisław
6. plut. Ferda August
7. sierż. sanit. Mason Paweł

Warto przytoczyć dopiski, które zamieszczono przy niektórych nazwiskach:

15. kpr. Szczygieł Paweł – beł do 24.5.1921
22. kpr. Paszek Jerzy – został ranny 24.5
59. szer. Kuszka E... [imię nieczyt.] – został ofiarom powstania
62. szer. Grabosz Jaś – niewiadomo
67. szer. Ogorek Franisz. II – został raniony 28.5
94. szer. Jonoś Artur – ranny został 29.5
96. szer. Skorupa Piotr – do 25.5.21

Warto też zauważyć, że w dokumencie tym pod numerem „21” figuruje kpr. Kempa Antoni, który we wszystkich kolejnych dokumentach występuje jako plutonowy.

Powyższy spis powstał najprawdopodobniej ok. 24 maja 1921 roku, kiedy to batalion miał już za sobą udział w walkach w rejonie Góry św. Anny, w których to zapewne poniósł straty (w kolejnych dniach poniósł dalsze straty, czego odbiciem są zapiski uwidocznione w powyższym spisie. Tak czy inaczej – kiedy ów spis powstawał kompania liczyła ok. 150 ludzi. Niedługo potem nastąpił znaczący wzrost jej stanu liczebnego, jako że włączono do niej żołnierzy rozwiązanej 2 kompanii, którą to dowodził kpr. Józef Szendera. I oto mamy kolejny spis, którego autorem (co można wnosić na podstawie charakteru pisma) jest ta sama osoba, co uprzednio przywołanego dokumentu. Składa się on niejako z dwóch niezależnych spisów. Na pierwszym są żołnierze dotychczasowej 2 kompanii zapasowej (bismarkhuckiej), na drugim – żołnierze rozwiązanej 2 kompanii (łagiewnickiej). Pierwszy spis otwierają:

1. Dow. komp. Rychlik Paweł
2. sierż. sztab. Brol Aleksy
3. sierż. linj. Kulawik Jerzy
4. sierż. linj. Mason Paweł
5. plut. Długosz Karol
6. plut. Koj Teodor
7. plut. Stulfig Gerhardy
8. plut. Kempa Antoni

Dalej następuje 17 kaprali, 8 st. szeregowych. i 86 szeregowych. Cała lista – 119 żołnierzy
Spójrzmy teraz na drugi spis (pisany tym samym charakterem pisma), który otwierają:

1. sierż. sztab. Filipowski Władysław
2. sierż. linj. Ptak Piotr
3. plut. Szołtysik Wincenty
4. plut. Pacula Emil
5. plut. Knura Stanisław
6. plut. Klimanek Emil

Dalej następuje 12 kaprali oraz 93 starszych szeregowych i szeregowych. Cała lista – 111 ludzi.
Dokument najwidoczniej powstał w chwili scalania obydwu kompanii, tj. kompanii Pawła Rychlika i Józefa Szendery, przy czym rzuca się w oczy to, iż tego drugiego nie ma na liście. Cała tak zreorganizowana kompania winna liczyć 230 ludzi.

Kolejny spis (też bez daty i bez nazwy) powstał zapewne ok. 1 czerwca 1921 roku (przy występującym pod numerem „52” szer. Miozdze Franciszku jest adnotacja „zwoln. 1.6.21”). Spis otwierają:

1. dow. komp. Rychlik Paweł
2. sierż sztab. Brol Aleks. (nazwisko skreślone)
3. sierż sztab. Filipowski Władysław
4. sierż. linj. Kulawik Jerzy
5. sierż. linj. Ptak Piotr
6. sierż. linj. Knura Stanisł.

Potem jest siedmiu (numery od 7 do 13) plutonowych (Długosz Karol, Koj Teodor, Stulfig Gerhard, Pacula Emil, Klimanek Emil, Kocur Herman), siedmiu (numery od 14 do 20) kaprali (Supernok Edward, Matuszyk Ryszard, Szczygieł Paweł, Kubicki Jan, Ogorek Franc., Wiechoczek Walętyn, Składny Wylem), po czyn następują szeregowi. W sumie cała lista obejmuje 258 powstańców w służbie liniowej (z czego kilka nazwisk jest wykreślonych, w tym jest sierż. sztab. Brol Aleksy). Dalej mamy spisy służb tyłowych:

- kancelaria – 5 ludzi (otwiera listę sierż. Brol Aleksy, który w spisie żołnierzy w linii został wykreślony)
- sanitarni – 5 ludzi (otwiera listę sierż. linj. Mason Paweł)
- kuchnia – 4 ludzi
- bagaże (tabory?) – 6 ludzi

Tak więc w międzyczasie doszło do scalenia obu kompanii, przy czym stan osobowy połączonych kompanii wzrósł do ponad 270 ludzi (być może stało się tak w następstwie otrzymania uzupełnień, ale nie wykluczone też, że do szeregów powrócili powstańcy wcześniej rozproszeni – należałoby poddać analizowane tu dokumenty szczegółowszej analizie).

Dokument z końca czerwca – „Spis ludzi komp. II”:

1. Dow. komp. Rychlik Paweł
2. Dow. plut. Szędera Józef
3. Dow. plut. Korzonek Józef

Dalej mamy jednego sierż. sztab. (Broll Aleksy), jednego sierż. linj. (Kulawik Jerzy), siedmiu plutonowych (Długosz Karol, Kempa Antoni, Knura Stanisław, Mańka August – skreśl z adnot. „zwoln. dnia 30.6”, Stulfig Gerhard, Dudek Paweł, Podemski Stanisław), dwudziestu kaprali (w tym dwóch skreślonych: Tomeczuk Józef z adnot. „zwolniony” i Maleska Franc. z adnot. „zniewoli 28.6.21”), sześciu starszych szeregowych oraz siedemdziesięciu szeregowych (z czego kilkunastu skreśl. – najczęściej z adnotacją „zwoln. 30.6” lub „dezeter”). Na liście są między innymi: Ignacy Gerhard, Ignacy Karol, Jokiel Artur, Poś Jan (z adnot. „na urlop.”), Piątek Wilhelm, Polak Ludwik, Kowalski Marjan - wszyscy oni występują na „Liście strat I Baonu 10 p.p. Gajdzika”.

3 kompania zapasowa

Gemza Paweł

Z kwestionariusza osobowego, spisanego z 17 czerwca 1921 roku, o Pawle Gemzie dowiadujemy się, że urodził się 16.01.1896 w Piaśnikach, zamieszkały był w Szarlocińcu, że był żonaty (jedno dziecko), z zawodu – dozorca, w armii niemieckiej – 24.01.1915 – 11.11.1918, 27.01.1916 – st. szeregowy, 5.06.1917 – kapral; w POW od 13.05.1919, sierżant i że na dzień 17 czerwca 1921 roku był dowódcą plutonu w 3 kompanii. Dokument poświadczył dowódca kompanii – Józef Trojok.

Gemza Paweł /karta ewidencyjna/
Sierż. linj.
Urodz. 19.1.1896 w Piaśnikach
Szkoła ludowa (8 klas)
Dozorca
W POW od 18.10.1920 (okręgowy na powiat prudnicki)
W walkach pod Januszkowicami jako d-ca 7 komp. 4 p.p.
W armii niemieckiej 24.1.1915 – 11.11.1918
27.116 – st. szer.
5.6.17 – kapral
27.1.18 – sierż. linj.
Wiele odznaczeń. W tym Krzyż Żelazny
W armii polskiej – od 13.5.19 do 16.9.20
„brałem udział w atakach pod Wieruszowym i na froncie bolszewickim”

Między 29 a 31 maja kompania Pawła Gemzy została zlikwidowana, on sam, podobnie jak i jego żołnierze, trafił do kompanii Józefa Trojoka.

Kolejny dokument to ewidencja oficerów I baonu 10 p.p. Gajdzika. Sierż. linjowy Gemza Paweł występuje tu jako zastępca dowódcy 3 kompanii (d-ca kompanii – Józef Trojok). Z tego dokumentu z kolei dowiadujemy się, że urodził się on 16 I 1896 roku w Piaśnikach, zawód – dozorca kopalni, w armii niemieckiej – 13 I 1915 do 11 XI 1918, w armii polskiej – 13 V 1919 do 16 II 1920.

1 kompania karabinów maszynowych

Powstała na bazie chropaczowskiego oddziału Związku Hallerczyków.

Lista imienna 1 k.k.m. /28 maja 1921/
Na liście – 94 ludzi – podpisał sierż sztab. Trzeja Józef (równocześnie figuruje jako pierwszy na liście) – lista obejmuje prawdopodobnie wyłącznie podoficerów i szeregowych; nie znajdujemy na niej bowiem Piotra Gajka i Aleksandra Lazara. Listę otwierają bowiem:

1. Trzeja Jan – sierż. sztab.
2. Wolny Wincenty – sierż.
3. Sobel Antoni – sierż.
4. Kral Wiktor – plut.
5. Pyrek Jan – kpr.

Dowódcą 1 kompanii karabinów maszynowych po Piotrze Gajku został Aleksander Lazar.
Jak wynika z informacji zawartej w ewidencji oficerów I baonu 10 p.p. Gajdzika, Aleksander Lazar urodził się 9 VII 1895 roku na Koszutce, podoficer zawodowy, w armii niemieckiej – od 28 IV 1913 do 6 XII 1918, w armii polskiej – od 12 III 1919 do 3 X 1920.

Spis oficerów i p.o. oficerów
d-two 1 komp. km 4 pp Gajdzika – data dokumentu – 18.06


1. chor. Gajek Piotr – d-ca baonu
2. por. Brożyna Karol – doradca
3. sierż. Lazar Aleksander – d-ca komp.
4. wachm. Pietraś Marcin – adiutant baonu
5. plut. Ptak Piotr – d-ca plutonu
6. plut. Krahl Wiktor – d-ca plutonu
7. plut. Sobel Antoni – d-ca plutonu
8. sierż. Trzeja Józef – d-ca plutonu

Wydaje się, że między 14 a 18 czerwca 1921 roku 1 kompania karabinów maszynowych przeszła reorganizację. Jak bowiem wynika z dokumentu z 14 czerwca (spis żołnierzy 1 kompanii karabinów maszynowych z terenu powiatu bytomskiego, obejmujący 43 żołnierzy), Trzeja Józef nie był wówczas dowódcą plutonu, natomiast jako dowódcy plutonów figurują tam Krahl Wiktor z Załęża i Sobel Antoni z Chropaczowa.

Gajek Piotr – kwestionariusz osobowy
urodz. 6.04.1893 w Chropaczowie w rodzinie górniczej
Od 3.10.1911 – 1918 – w 22 pułku dragonów
Walczy na froncie francuskim
Trzykrotnie ranny (w 1914, 1916 i 1917)
13.12.1918 zwolniony z armii niemieckiej
Od 8.08 1919 do 27.10.1920 – w armii polskiej – 167 pułk piechoty
Bierze udział w wojnie polsko – bolszewickiej
27.10.1920 zdemobilizowany
Od 2 maja 1921 – w pułku Gajdzika

29 maja 1921 – wniosek awansowy podpisany przez dowódcę I baonu Podstawskiego z chorążego na podporucznika – wynika z niego, że od 2 maja do 29 maja włącznie Gajek Piotr był dowódcą kompanii karabinów maszynowych I baonu.

Gajek Piotr /karta ewidencyjna/
Urodz. 6.4.1893 w Chropaczowie
Ukończ. 8 klas szkoły ludowej oraz szkołę podoficerską
Podoficer zawodowy
Specjalność - karabiny maszynowe
Odznacz. Krzyżem Żelaznym I i II klasy

„Spis ewidencyjny 1 Komp. I Baon 10 p.p. Gajdzika” (na dokumencie – data 1 lipca 1921)
Otwierają go:
1. Gajek Piotr – d-ca baonu
2. Brożyna
3. Pietrasz Marcin – adj.
4. Lazar Aleksy – dowódca kompnii
5. Kalus Robert – sierż. sztab.
6. Działoch Bernard – sierż linj.
7. Kral Wiktor – d-ca plutonu
8. Sobel Antoni – d-ca plutonu
Potem – 5 kaprali, cały spis – 55 nazwisk

Co ciekawe – Piotr Gajek, Karol Brożyna i Marcin Pietrasz wciąż figurują (podobnie zresztą jak na dokumentach z drugiej i trzeciej dekady czerwca) w ewidencji 1 kompanii karabinów maszynowych (zwanej tu 1 kompanią). Warto odnotować, że w wykazie nie ma plut. Piotra Ptaka, który prawdopodobnie w międzyczasie został dowódcą odtwarzanej 1 kompanii.

Lazar Aleksander /karta ewidencyjna/
urodz. 9.07.1895 – Koszutka
8 klas szkoły ludowej
podoficer zawodowy
specj. wojsk. – artyleria polowa
w armii niemieckiej od 28.10.1913 – w 57 pułku art. polowej
2.08. 11914 – na front rosyjski
od 3.09.1914 – w szpitalu
czerwiec 1915 – z powrotem na front rosyjski
3.02.1916 – w 21 pułku artylerii polowej – na front francuski
13.03.1918 – do pułku zapasowego 21 pułku artylerii polowej
W Powstaniu Wielkopolskim
12.3.1919 – 26.4.1919 – komp. sztab.
26.4.1919 – 19.10.1920 w 1 pułku artylerii polowej (Wielkopolski)
walczy na froncie ukraińskim, galicyjskim, białoruskim
od 19.10.20 – na plebiscycie jako referent techn. w powiecie prudnickim POW
3.5.21 – 6.6.21 – z-ca d-cy 1 kkm 4 pp
od 6.6.21 – d-ca komp.

Lazar Aleksander /karta ewidencyjna, 15.6.21/
urodz. 9 VII 1895 – Koszutka
żonaty
zam. – Chropaczów
w armii zaborczej – od 28 X 1913 do 6 XII 1918 – 21 p. art. pol. /front wschodni i zachodni/
w armii polskiej – od 13 III 1919
mianowania:
- IX 1919 - kapral
- V 1920 - plutonowy
- I 1920 [/] – sierż. linj.
przebieg służby:
- 15 p.a.p., 4 bat., II dyon (wlkp.)
- front galicyjski, ukraiński, białoruski (Berezyna), niemiecki
data przybycia na Górny Śląsk – 3 X 1920
w POW – referent techniczny pow. Prudnicki
obecna formacja – 1 komp. 10 p.p.
obecna funkcja – d-ca kompanii

Trzeja Józef /karta ewidencyjna/
urodz. 13 III 1896 w Stolarzowicach
górnik
zam. Chropaczów
w armii zaborczej – od 4 VI 1915 do 2 II 1919 /artyleria/
w armii polskiej od 19 V 1919 do 8 X 1920 /1 pułk strzelców bytomskich/
w sierpniu 1919 – awansowany na plutonowego
obecnie – d-ca plutonu I kompanii I baonu

Sobel Antoni /karta ewidencyjna/
urodz. 10 VI 1896 w Chropaczowie
górnik, kawaler
w armii zaborczej – od 4 I 1915 do 21 V 1919 (w 63 pp)
w armii polskiej – od 15 VI 1919 do 21 XI 1920 (w 144 pp, na froncie podolskim)
obecny przydział – I kompania I baonu 10 pp
funkcja – dowódca plutonu

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Spójrzmy teraz na dokumenty, które ilustrują straty I batalionu 4 pułku piechoty

Lista poległych z I/10 pp
1. Rzeczalik Stanisław Tadeusz – 04.06.1921 Raszowa
2. szer. Ćwielong Konrad – ur. Lipiny, zamieszk. Chropaczów – 18.06.1921 Żernica pow. Gliwice
3. plut. Deptała Bernardy z Łagiewnik – 23.06.1921 Zalesie
4. plut. Forajter Jan z Łagiewnik – 23.06.1921 Zalesie
5. kpr. Winkler Wiktor z Piaśnik – 24.05.1921 Kłodawa

Oczywiście – daty 23.06.1921, widniejące przy nazwiskach plut. Deptały i plut. Forajtera (Voreitera), to ewidentna pomyłka. Obaj polegli bowiem dokładnie miesiąc wcześniej, tj. 23 maja 1921 roku. Ale co innego jest istotniejsze. Powyższy dokument wymienia bowiem nazwiska raptem pięciu poległych powstańców, podczas gdy w rzeczywistości lista poległych żołnierzy I batalionu pułku Gajdzika jest wielokrotnie dłuższa.
Drugi dokument, zdecydowanie obszerniejszy, z którego możemy się coś dowiedzieć na temat strat I batalionu 4 pułku Gajdzika, to „Lista strat I Baonu 10 p.p. Gajdzika”. Widnieje na nim aż 127 nazwisk:

1 Kompania

1. kpr. Pyrek Jan z Chropaczowa – 4 VI Kłodnica
2. kpr. Ćwieląg Augustyn z Chropaczowa – 4 VI Kłodnica
3. kpr. Kokot Alojzy z Chropaczowa – 4 VI
4. kpr. szer. Wawok Paweł z Chropaczowa – 4 VI
5. szer. Eichorn Augustyn z Chropaczowa – 4 VI
6. szer. Kaizer Paweł z Chropaczowa – 4 VI
7. szer. Ficik Lojzy z Król. Huty – 4 VI
8. szer. Hensel Wiktor z Chropaczowa – 4 VI
9. szer. Gawenda Józef z Chropaczowa – 4 VI
10. szer. Kańtoch Konrad z Chropaczowa – 4 VI
11. szer. Bićkowski Augustyn z Chropaczowa – 25 V
12. szer. Wolny Ryszard z Chropaczowa – 30 V
13. szer. Ćwielong Konrad z Chropaczowa – 17 VI

Była 2 komp. Łagiewska

14. plut. Deptała Bernardy z Łagiewnik – 23 V pod Zalesiem
15. plut. Voreiter Jan z Łagiewnik – 23 V pod Zalesiem
16. plut. Kempa Jan z Lipin – 23 V
17. plut. Naciński Karol z Łagiewnik – 23 V /dopisek – „cięż. ranny”/
18. plut. Lukoś Ernest ze Zgorzelca – 23 V
19. kpr. Bednarek Franc. z Łagiewnik – 4 VI
20. szer. Poz Jan z Łagiewnik – 4 VI /dopisek – „żyje w niewoli”/
21. szer. Brzezina Józef – 4 VI
22. szer. Broll Alojzy z Łagiewnik – 4 VI
23. szer. Grega Franciszek z Łagiewnik – 4 VI
24. szer. Kałuża Wincenty z Lipin – 4 VI /dopisek – „żyje”/
25. szer. Zielkowski Józef z Łagiewnik – 4 VI
26. kpr. Sikora Jan z Łagiewnik – 4 VI /dopisek – „powrócił”/
27. sierż. sztab. Filipowski Władysław z Łagiewnik – 4 VI
28. kpr. Stanik Herman ze Zgorzelca – 4 VI /dopisek – „żyje”/
29. st. szer. Strzoda Alojzy z Łagiewnik – 4 VI
30. szer. Ber Teofil z Łagiewnik – 4 VI
31. szer. Smolorz Emil z Łagiewnik – 4 VI
32. szer. Kucharczyk Henryk z Łagiewnik – 4 VI
33. szer. Nitta Paweł z Łagiewnik – 4 VI
34. szer. Hanusek Wiktor z Łagiewnik – 4 VI
35. szer. Klukowicz Herman z Lipin – 23 V
36. szer. Kowalski Emanuel z Łagiewnik – 4 VI
37. szer. Karmański Wincenty z Łagiewnik – 4 VI
38. szer. Suchy Mikołaj z Łagiewnik – 4 VI /dopisek – „żyje”/
39. szer. Mucha Paweł z Huty Lubeckiej – 4 VI
40. szer. Stanik Maksym. ze Zgorzelca – 4 VI
41. szer. Hytry Stefan z Lipin – 4 VI
42. szer. Klabisz Leon z Lipin – 4 VI
43. szer. Spiecha Paweł z Łagiewnik – 4 VI
44. szer. Nitta Jan z Lipin – 4 VI
45. szer. Ćwielong Franciszek z Łagiewnik – 4 VI /dopisek – „żyje”/
46. szer. Lorenc Alfons z Lipin – 4 VI
47. szer. Paleński Wiktor z Łagiewnik – 4 VI /dopisek – „żyje”/
48. szer. Nowak Teodor z Lipin – 4 VI
49. szer. Pawelczyk Julian z Łagiewnik – 4 VI
50. szer. Hoj Engelbert z Łagiewnik – 4 VI
51. szer. Witt Eugen z Łagiewnik – 4 VI

2 Kompania

52. sierż. Linj. Mason Paweł z Bismarkuty – 4 VI
53. plut. Stulfig Gerhard z Załęża – 6 VI
54. kpr. Kubicki Jan z Bismarkhuty – 6 VI
55. kpr. Gromotka Jan z Bismarkhuty – 6 VI
56. kpr. Baharek Jan z Mszczowa – 6 VI
57. kpr. Składny Wilhelm z Bismarkhuty – 6 VI
58. kpr. Maleska Franciszek z Król. Huty – 6 VI
59. kpr. Jokiel Wilhelm z z Król. Huty – 6 VI
60. kpr. Urbańczyk Augustyn ze Świętochłowic – 6 VI
61. st. szer. Kopczyk Henryk z Nowych Hajduk – 6 VI
62. szer. Borzucki Józef z Bismarkhuty – 6 VI
63. szer. Rusek Alojzy z Bismarkhuty – 6 VI
64. szer. Brenda Alojzy z Bismarkhuty – 6 VI
65. szer. Hejosz Jan z Bismarkhuty – 6 VI
66. szer. Grabowski Wiktor z Król. Huty – 6 VI
67. szer. Bindzik Emanuel z Bismarkhuty – 6 VI
68. szer. Gawron Andrzej z Król. Huty – 6 VI
69. szer. Gregorczyk Jan z Bismarkhuty – 6 VI
70. szer. Kuczera Augustyn z Ligoty – 6 VI
71. szer. Matuszczyk Alfons z Bismarkhuty – 6 VI
72. szer. Ignacy Karol z Bismarkhuty – 6 VI
73. szer. Ignacy Gerhard z Bismarkhuty – 6 VI
74. szer. Szlosarek Józef z Bismarkhuty – 6 VI
75. szer. Piecka Jan z Bismarkhuty – 6 VI
76. szer. Piecka Jan z Bismarkhuty – 6 VI
77. szer. Bieraś Józef z Rudy – 6 VI
78. szer. Studolka Jan z Nowych Hajduk – 6 VI
79. szer. Foks Wilhelm z Nowych Hajduk – 6 VI
80. szer. Czulak Piotr z Bismarkhuty – 6 VI
81. szer. Gugołka Teofil z Kolonii Dwórczej – 6 VI
82. szer. Glombicz Edward z Bismarkhuty – 6 VI
83. szer. Byczek Paweł z Bismarkhuty – 6 VI
84. szer. Jokiel Artur z Król. Huty – 6 VI
85. szer. Słota Jan – 6 VI
86. szer. Langner Antoni z Ligoty – 6 VI
87. szer. Ludwig Jan z Bismarkhuty – 6 VI
88. szer. Smyczek Augustyn z Bismarkhuty – 6 VI
89. szer. Proba Karol z Brzeziec – 6 VI
90. szer. Rumiński Hieronim z Bismarkhuty – 6 VI
91. szer. Kuszka Emanuel z Bismarkhuty – 6 VI
92. szer. Wolny Jan z Bismarkhuty – 6 VI
93. szer. Proba Franciszek ze Starego Koźla – 6 VI
94. szer. Zając Piotr z Król. Huty – 4 – 6 VI
95. szer. Müller Leon z Kopanicy – 4 – 6 VI
96. szer. Kowalski Marian z Bagdaża – 4 – 6 VI
97. szer. Lorenc Wilhelm z Bismarkhuty – 4 – 6 VI
98. szer. Kumor Franciszek z Bismarkhuty – 4 – 6 VI
99. szer. Pela Bruno z Bismarkhuty – 4 – 6 VI
100. szer. Piecka Franciszek z Bismarkhuty – 4 – 6 VI
101. szer. Szczygieł Franciszek z Bismarkhuty – 4 – 6 VI
102. szer. Polak Ludwig z Bismarkhuty – 4 – 6 VI
103. szer. Piątek Wilhelm z Bismarkhuty – 4 – 6 VI

3 kompania

104. kpr. Winkler Wiktor z Szarlocińca – 24 V
105. kpr. Wilczek Franciszek z Chropaczowa – 25 V
106. plut. Kolon Franciszek z Chropaczowa – 4 VI
107. kpr. Jańka Tomasz z Chropaczowa – 4 VI
108. szer. Krzysztofik Michał z Kamionki – 4 VI
109. szer. Zimnol Paweł z Chropaczowa – 4 VI
110. szer. Moczygęba Józef z Chropaczowa – 4 VI
111. szer. Wieczorek Józef z Chropaczowa – 4 VI
112. szer. Kuczma Jan z Chropaczowa – 4 VI
113. szer. Gruca Leon z Chropaczowa – 4 VI
114. szer. Kuczera Ludwig z Chropaczowa – 4 VI
115. szer. Wrożyna Franciszek z Szarlocińca – 4 VI
116. szer. Okoński Teodor z Szarlocińca – 4 VI
117. szer. Szest Richard z Szarlocińca – 4 VI
118. szer. Pietrek Roman z Szarlocińca – 4 VI
119. st. szer. Bolda Stanisław z Piaśnik – 4 VI
120. kpr. Wawreczko Antoni z Szarlocińca – 4 VI
121. kpr. Gawlik Emanuel z Piaśnik – 4 VI
122. kpr. Hainda Karol z Król. Huty – 4 VI
123. st. szer. Szędzielorz Jan z Szarlocińca – 4 VI
124. szer. Zawiślok Jan z Szarlocińca – 4 VI
125. szer. Grzyb Wincenty z Szarlocińca – 4 VI
126. szer. Broll Wincenty z Szarlocińca – 4 VI
127. szer. Kulozik Sylwester z Szarlocińca – 4 VI

Wskazówką odnośnie daty powstania powyższego dokumentu jest zastosowanie tu nazwy I/10 pp, co oznacza, że dokument ten wytworzony został nie wcześniej niż ok. połowy czerwca 1921 roku. Nadto umieszczenie na liście Konrada Ćwieląga, który został zabity 17 czerwca wskazuje, że „Lista strat I Baonu 10 p.p. Gajdzika” nie powstała przed tą datą. Najwyraźniej, choć nie jest to w nim wprost powiedziane, wykaz obejmuje zarówno zabitych jak i rannych oraz zaginionych. Tak czy inaczej „Lista strat I Baonu 10 p.p. Gajdzika” nie jest w żaden sposób dokumentem kompletnym. Przede wszystkim nie obejmuje ona strat 1 kompanii (lipińskiej), dowodzonej przez sierż. sztab. Jakuba Brysia, który to poległ 4 czerwca i którego kompania została tego dnia rozbita (jako 1 kompania występuje tu 1 kompania karabinów maszynowych). Nie obejmuje ona także strat 1 kompanii zapasowej (świętochłowickiej), dowodzonej przez kpr. Karola Hawelkę, który 4 czerwca dostał się do niewoli i którego kompania również uległa rozbiciu. Niezależnie od tego, także wykazy strat wyszczególnionych w zestawieniu kompanii są dalece niekompletne. Tak na przykład nie są w nim uwzględnione straty poniesione przez 2 kompanię (Pawła Rychlika) w toku walk toczonych w maju...
Jest też sporo błędów – to na przykład kpr. Wiktor Winkel nie mógł zostać zabity bądź ranny 24 maja 1921 roku, jako że występuje on w dokumentach z końca maja (już po scaleniu kompanii Józefa Trojoka i Pawła Gemzy). Także z relacji Józefa Trojoka wynika, iż poległ on jako żołnierz jego kompanii. Ale także data jego śmierci uwidoczniona na liście poległych powstańców ze Świętochłowic (4.06.1921) zdaje się być błędna, jako że Józef Trojok w swej relacji wyraźnie stwierdza, iż miało to miejsce wcześniej.

Kolejny dokument, z którego możemy dowiedzieć się czegoś na temat strat I batalionu 4 p.p. Gajdzika, to „Lista rannych z I/10 p.p. Gajdzika”. W dokumencie wymieniono 11 rannych powstańców:

1. szer. Kaizer Paweł – 1 komp. – 4.6 Kędzierzyn
2. szer. Bieczkowski Augustyn – 1 komp. - 30.5.21 Januszkowice
3. szer. Wolny Ryszard – 1 komp. – 31.5 Januszkowice
4. sierż. linj. Kulawik Jerzy – 2 komp. – 4.6 Raszowa
5. szer. Szweda Franc. – 2 komp. – 25.5 Wielmierzowice
6. kpr. Wilczek Franc. – 3 komp. – ?
7. st. szer. Bołda Stanisław – 3 komp. – 4.6.21 Raszowa
8. szer. Hainda Karol – 3 komp. – 4.6.21 Raszowa
9. kpr. Wawreczko Antoni – 3 komp. – 4.6.21 Raszowa
10. szer. Zawiślok Jan – 3 komp. - 28.5.21 Krasowa
11. kpr. Kulozik Sylwester – 3 komp. – 8.5.21 pod Król. Hutą

Większość występujących tu nazwisk odnajdujemy też na „Liście strat” (wyjątek stanowią sierż. linj. Kulawik Jerzy i szer. Szweda Franciszek), choć daty i miejsca odniesienia ran w wielu miejscach się nie pokrywają (szczególnie rzucający się w oczy przykład to szer. Sylwester Kulozik). Z kolei szer. Bieczkowskiego Augustyna odnajdujemy na liście poległych powstańców z Chropaczowa, o której za chwilę (najwyraźniej zmarł on w następstwie odniesionych ran). Z całą pewnością nie jest to wykaz wszystkich rannych powstańców z I batalionu 4 p.p. Gajdzika (ba, nawet nie znacznej części). Nie wykluczone, że w wykazie ujęto wyłącznie powstańców leczonych poza granicami Górnego Śląska, jako że jako miejsce leczenia w większości wskazano Sosnowiec (ewentualnie opatrzono znakiem zapytania).

Dokument mówiący „coś” na temat strat 2 kompanii, dowodzonej przez Pawła Rychlika, jest „Spis ludzi w szpitalu” (bez daty):

Sierż. linj. Kulawik Jerzy
Kpr. Supernok Edward
Kpr. Paszek Jerzy
Szer. Składny Herman
Szer. Hadzik Paweł
Szer. Szweda Franciszek
Szer. Tomecki Ferdynand
Plut. Podemski Stanisław

Odnośnie strat 3 kompanii, dowodzonej przez Józefa Trojoka, cenne są dwa dokumenty. Pierwszy z nich to „Lista małoletnich, starych i niezdatnych do służby wojskowej 3-ej komp. I-go baonu 4-go pułku”. Dokument, obejmujący 65 powstańców, stworzony został najwyraźniej na początku drugiej dekady czerwca – przy każdym z powstańców widnieje data wstąpienia do szeregów, najczęściej jest to początek maja, ale w dwóch przypadkach jest to 10.06.1921 roku. Przy niektórych z nich są różnego rodzaju adnotacje, z których niektóre warto przytoczyć:
Moczygęba Józef – zaginął
Kolon Franc. – zaginął
Krömer Jan – zaginął
Zimniol Paweł – zaginął
Grucza Leo – zaginął
Gawlik Emanuel – ranny
Wrożyna Franc. – zaginął
Kulozik Sylwester – ranny
Drugi z dokumentów powstał zapewne w tym samym okresie - jest to „Lista roczników 1901 – 1892 do służby wojskowej III komp. I baonu”. I tu przy nazwiskach powstańców (których w sumie jest na liście 57) podobne adnotacje:
Sowislok Jan – ranny
Hainda Jan – ranny
Szyndzielorz – ranny
Czech Ryszard – zaginął
Okoński Tedus – zaginął
Bołda Stanisław – ranny
Wawreczko Antoni – ranny
Pietrek Roman – zaginął
Grzyb Wincynt – ranny

Z kolei na „Liście ewidencyjnej 3-ej komp. I-go baonu 4-tego pułku” przy występującym pod numerem 5. Jańcie Tomaszu znajdujemy adnotację „4.6.21 zaginął”.

W uzupełnieniu strat 1 kompanii karabinów maszynowych z kolei warto zauważyć, iż w dokumencie z 14 VI 21 – „Lista imienna 1 k.k.m. I/4 p.p. do Gminy w Chropaczowie”.
Na liście – Bednarek Piotr z adnotacją - zaginął d. 4/6 – 21

Odnośnie strat kompanii, które nie zostały ujęte w dokumencie „Lista strat”, pomocne są Listy poległych powstańców w III Powstaniu Śląskim:

Świętochłowice

Biernot Paweł 26.07.1899 - pod Lipinami 19.08.1919
Fojt Ewald 14.02.1903 - w Świętochłowicach18.08.1919
Rubiś Antoni 18.05.1884 - Szyb Marcina 18.08.1919
Szczygieł Szczepan 09.12.1890 - pod Gliwicami 20.08.1920
Balcerek Wojciech 12.07.1888 - pod Kędzierzynem 04.06.1921
Barteczko Emil 05.12.1894 - pod Kędzierzynem 04.06.1921
Badura Alojzy 15.01.1900 - pod Kędzierzynem 04.06.1921
Brzezina Walenty 25.05.1888 - w Świętochłowicach 06.05.1921
Czębor Franciszek 13.11.1897 - pod Kędzierzynem 05.06.1921
Dyga Henryk 04.07.1879 - w Świętochłowicach 06.05.1921
Deda Józef 12.03.1894 – Lenartowice 04.06.1921
Galiczek Edmund 25.03.1907 – Świętochłowice 06.05.1921
Donnerstag Piotr 27.05.1902 – Kędzierzyn 04.06.1921
Gawlik Karol 25.11.1899 – Kędzierzyn 04.06.1921
Krajciszek Karol 08.05.1889 – Kędzierzyn 05.06.1921
Kozubik Michał 27.09.1893 – Lenartowice 04.06.1921
Kokot Edward 22.08.1899 – Raszowa 04.06.1921
Kempski Jan 06.07.1902 – Raszowa 04.06.1921
Kubior Wiktor 25.08.1898 – Raszowa 04.06.1921
Kleja Franciszek 01.12.1901 – Raszowa 04.06.1921
Koczy Jerzy 08.05.1903 – Raszowa 04.06.1921
Kszciuk Antoni 21.09.1890 – Lenartowice 04.06.1921
Lebioda Jerzy 14.11.1901 – Lenartowice 04.06.1921
Mikoszek Romuald 20.12.1883 – Kędzierzyn 04.06.1921
Okoński Teodor 07.04.1901 – Kędzierzyn 04.06.1921
Stokłosa Wojciech 01.03.1874 – Świętochłowice 06.05.1921
Szwadźca Emil 01.09.1875 – Kędzierzyn 04.06.1921
Skowronek Franciszek 09.12.1898 – Kędzierzyn 04.06.1921
Szędzielorz Roman 31.07.1921 – Lenartowice 05.06.1921
Skorupa Józef 03.08.1900 – Kędzierzyn 04.06.1921
Szubert Paweł 29.04.1903 - Kędzierzyn 04.06.1921
Słodczyk Maksymilian 30.10.1898 – Kędzierzyn 04.06.1921
Włodarczyk Robert 28.03.1898 - St. Kuźnia 04.06.1921
Woleński Jerzy 08.05.1898 - Kędzierzyn 04.05.1921
Winkler Wiktor 28.07.1880 - Góra Św. Anny 04.06.1921
Witek Wojciech ? - Kędzierzyn 04.06.1921
Przybyła Antoni lat 19 - Birawa 04.06.1921

Lipiny Śląskie

Bryś Jakub 04.07.1885 – Kuźniczka 04.06.1921
Ciupka Ryszard 04.07.1899 – Kuźniczka 04.06.1921
Dyga Walenty II 23.01.1898 – Kuźniczka 04.06.1921
Dylong Antoni 16.01.1904 – Kuźniczka 04.06.1921
Fojcik Franciszek 01.02.1902 – Kuźniczka 04.06.1921
Gąsior Tomasz 08.09.1893 – Kuźniczka 04.06.1921
Gniełka Tomasz 09.12.1882 – Kuźniczka 04.06.1921
Hytry Stefan 02.09.1902 – Kuźniczka 04.06.1921
Klukowicz Herman 08.07.1882 – Kuźniczka 04.06.1921
Konieczny Maksymilian 04.01.1903 – Kuźniczka 04.06.1921
Kołodziejezyk Jan 1901 – Kuźniczka 04.06.1921
Krząkała Augustyn 1888 – Kuźniczka 04.06.1921
Klyszcz Ludwik 1902 – Kuźniczka 04.06.1921
Maniura Henryk 23.02.1900 – Kuźniczka 04.06.1921
Maniura Paweł 17.06.1898 – Kuźniczka 04.06.1921
Nowok Teodor 07.11.1901 – Kuźniczka 04.06.1921
Placek Alojzy 05.06.1898 – Kuźniczka 04.06.1921
Poloczek Ryszard 31.03.1889 – Kuźniczka 04.06.1921
Polański Jerzy 1904 – Kuźniczka 04.06.1921
Labuda Paweł 04.12.1891 – Kuźniczka 04.06.1921
Sówka Paweł 14.06.1902 – Kuźniczka 04.06.1921
Swierczyna Paweł 11.04.1899 – Kuźniczka 04.06.1921
Starzyczny Alfred 1902 – Kuźniczka 04.06.1921
Białoń Rudolf 1899 – Januszkowice 21.05.1921
Czarnynoga Józef I 04.04.1876 – Januszkowice 24.05.1921
Gruszka Paweł 16.01.1885 – ranny pod Januszkowicami zmarł w Lipinach 25.05.1921
Piotrowski Józef 13.01.1901 – Januszkowice 21.05.1921
Pająk Adolf ? – Kuźniczka 24.05.1921
Stanik Edward 09.12.1900 – Januszkowice 24.05.1921
Żeleźny Adolf 27.03.1897 – Januszkowice 21.05.1921
Górny Bolesław 20.10.1894 – Lipiny 02.06.1921
Porada Hieronim 29.09.1898 – Januszkowice 04.06.1921

Chropaczów

Biczkowski Augustyn - Góra Św. Anny czerwiec 1921
Gruca Leon - Góra Św. Anny czerwiec 1921
Kokot Alojzy - Góra Św. Anny czerwiec 1921
Kaintoch Konrad - Góra Św. Anny czerwiec 1921
Pyrek Jan - Góra Św. Anny czerwiec 1921
Zimnol Paweł - Góra Św. Anny czerwiec 1921
Ćwielong Konrad - Góra Św. Anny czerwiec 1921
Eichorn Augustyn - Góra Św. Anny czerwiec 1921

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Przyjrzyjmy się teraz kluczowym dokumentom dotyczącym II batalionu 4 pułku piechoty Wcześniej – jako V batalion

O de B – 21 maja 1921

Majętny Henryk – dowódca II baonu
Kopieczny Paweł – oficer ewidencyjny II baonu
Włoka Reinhold – dowódca 4 kompanii
Gambus Jan – dowódca 5 kompanii
Będkowski Bertold – dowódca 6 kompanii
Sewer Jan – dowódca 2 kompanii karabinów maszynowych

Dokumenty dotyczące sztabu

„Lista ochotników Sztabu baonu II” /dokument bez daty/:
1. d-ca baonu – Majętny Henryk
2. Adjutant – Szafranek Stefan
3. Doradca – Temiński Józef /w innych dokumentach występuje jako Tyrmiński/
4. Oficer Ewidenc. – Kopieczny Paweł
5. Podoficer mundurowy – Kopieczny Franciszek
6. Podoficer aprowizacyjny – Bentkowski Jan
Dalej jest 4 telefonistów. W sumie na liście jest 10 ludzi...

Z kolei z ewidencji II baonu wysnuć można wniosek, że szeroko rozumiane dowództwo II baonu obejmowało 36 ludzi.

Dokumenty osobowe dowództwa batalionu:

Henryk Majętny /karta ewidencyjna – bez daty/
Urodz. 30.12.1883 w Królewskiej Hucie
Ukończył szkołę ludową i szkołę zawodową (techniczną)
W wojsku niemieckim – od 13.10.1903 (kulomioty)
- 6 pułk strzelców w Lens
- 1.10.1904 – awans. na st. strzelca
- 1905 – kapral
- w 1914 w 46 pułku piechoty – na front belgijski (walczy we Francji, w Rosji w Karpatach)
od 1.06.1920 w POW
24.04.1921 – awans. na podporucznika

W dokumencie znajdujemy taki oto zapis:

„Prowadziłem i organizowałem POW w Król. Hucie. Gdy wybuchło powstanie ruszełem z baonem do Bytkowa. Skąd baon ruszeł i zabrał miasto Król. Huta. Na rozkaz pułku wymaszerowałem do Lipin, gdzie był tydzień. Nastąpił drugi atak na miasto, gdzie mój baon był też do 1 VI. Następnie baon ruszeł na front i brał udział w walkach pod Kraszową, Rokicze, Raszową, Kędzierzyn. Stąd me ruszeli do postoju na Kotlarnia.”

Szafranek Stefan /karta ewidencyjna – 15 VI 1921/
urodz. 19 XII 1880 w Bogucicach (pow. Katowice)
zawód: maszynista
wdowiec
zam. Świętochłowice
w armii zaborczej – od 30.10.1901 do października 1903 (w 157 p.p.)
bierze udział w I wojnie światowej (zwolniony z szeregów – 1918)
w POW – rejonowy w Świętochłowicach
obecnie – adiutant II baonu 4 p.p.

Kopieczny Paweł
Urodz. 8.11.1870 w Mikołowie
Rozwiedziony, dwóch synów
Inż., dyrektor fabryki
W armii niemieckiej od marca 1915 do marca 1917

Kopieczny Franciszek
Urodz. 2.01.1897
zamieszk. – Mikołów
elektrotechnik
W armii pruskiej 15.08.1915 – 14.12.1916 – w 21 pułku strzelców pieszych w Magdeburgu

4 kompania

Włoka Reinhold - Kwestionariusz z 18.05.1921
Dowódca 4 kompanii
Urodz. 23.08.1890 w Siemianowicach
Górnik
Żonaty, jedno dziecko
Zamieszk. Królewska Huta
W armii niemieckiej – 1911 – 1918
Sierż. sztabowy

Pod koniec czerwca w dalszym ciągu dowodził 4 kompanią 4 p.p.

5 kompania

Dokument bez daty – „Lista obecnych II baon 5 komp.”. Najciekawsze informacje z tego dokumentu:
1. Dow. komp. Gambus Jan
2. sierż. sztab. Mrzyk Paweł
I plut. – 34 ludzi (d-ca - Wieczorek Aleksander)
II plut. – 37 ludzi (d-ca - Przykuta Aleksander)
III plut. – 48 ludzi (d-ca - Kawka Franciszek)
Karabin maszynowy – 18 ludzi (d-ca kpr. Zawiś Paweł)
Służby – 27 ludzi

Cała kompania – 166 ludzi

Na podstawie ewidencji kompani:
Gambus Jan – urodz. 15.10.1890 w Siemianowicach, zam. Królewska Huta, urzędnik pocztowy

Gambus Jan /karta ewidencyjna – 15.61921/
urodz. 15.10.1890 w Siemianowicach
zawód: urzędnik pocztowy
zam. Królewska Huta
w armii zaborczej - od 16.10.1912 do 1.12.1915
od 16.8.1914 do 2.20.1915 – na froncie francuskim
obecnie – dowódca 5 komp. II baonu IV p.p.

Z „Podania do nominacji” [żołnierzy 5 kompanii] dowiadujemy się, że kpr. Wawrzyn Gwóźdź odznaczył się w walkach pod Ciszowem i Kandzierzynem i że przejściowo dowodził 5 kompanią.

Gambus Jan /karta ewidencyjna/
urodz. 15.10.1890 w Siemianowicach
zawód: urzędnik pocztowy
zam. Królewska Huta
w armii zaborczej: od 16.10.1912 do 1.12.1915
od 16.8.1914 do 2.10.1915 – na froncie francuskim
2.10.1913 – awansowany na st. szeregowego

6 kompania

Dokument – „Lista ewidencyjna 6 komp.”
Listę otwierają:
1. Dowódca – Bentkowski Berthold – Król. Huta
2. I plut. – Paluchowicz ryszard – Nowe Hajduki
3. II plut. – Tomała Edward – Król. Huta
4. III plut. – Laszczok Karol – Król. Huta (nazwisko przekreślone?)
Całość – 120 ludzi

„Lista wypłaconego żołdu” – bez adnotacji za jaki okres i bez daty. Listę otwierają:
1. Dowódca – Bendkowski Berthold
2. Zastępca – Paluchowicz Ryszard
Całość – 127 ludzi, z czego trzy nazwiska są przekreślone.

Kolejny dokument to „Lista żołdu kompanji VI baon II pułku IV na dekadę III od dnia 21 V do 30 V”. Listę otwierają:
1. Bendkowski Berthold
2. Paluchowicz Ryszard
3. Tomala Edward
4. Starzyński Alojzy
5. Badura Walenty
Niestety, dokument się urywa i nie możemy na jego podstawie stwierdzić, ilu powstańców otrzymało żołd za trzecią dekadę maja 1921 roku. W całości natomiast zachował się dokument „Wynagrodzenie za ubranie za maj”. Na liście widnieje 140 ludzi.

Inny dokument, zapewne wcześniejszy, to „Spis komp. 6” (bez daty). Zawiera on 120 nazwisk, przy czym pisany jest on zasadniczo na maszynie, natomiast końcówka dopisana jest ręcznie. Na maszynie wypisano 112 powstańców – przy każdym nazwisku jest adnotacja odnośnie wstąpienia do szeregów – wszyscy oni uczynili to w dniu 3 maja. Natomiast dziewięć nazwisk dopisano ręcznie, a jako datę wstąpienia ich do szeregów podano 11 maja 1921 roku.

Jeszcze inny spis, z całą pewnością późniejszy, obejmuje nazwiska 29 podoficerów i 113 szeregowych. Przy nazwiskach (obok innych danych) są adnotacje odnośnie wstąpienia do szeregów, przy czym najpóźniejsza to 20 maja 1921 roku. Możemy stąd wnosić, że dokument powstał najprawdopodobniej na początku trzeciej dekady maja. Przy kilku nazwiskach jest adnotacja – „zwoln.”

W ostatnich dniach maja na bazie 6 kompanii utworzono IV batalion 4 p.p., do którego włączono istniejące wcześniej kompanie – karabinów maszynowych i sztabową. Od tej pory jako 6 kompania występowała dotychczasowa 2 kompania karabinów maszynowych. Świadczy o tym m.in. raport Dowództwa grupy „Wschód” z 1.06.1921 roku, w którym to podano, iż 4 p.p. Gajdzika (bez I baonu) miał mieć tego dnia 11 kompanii (biorąc pod uwagę, że baony III i IV miały po cztery kompanie, II baon musiał mieć trzy kompanie), ale także fragment relacji Wł. Bortha, który pisze:

„Pułk królewskohucki liczył cztery bataljony, a z tego dwa wystawiło samo miasto Królewska Huta. Pierwszy bataljon, którego dowódcą był Majentny, a adjutantem Antoni Kopieczny, a następnie Ludwik Wróbel i Szafranek, powstał już w okresie plebiscytowym i rozpadał się na trzy kompanie, na czele których stali: Włóka, Gambuś i Sewer, a gdy ten ostatni został ranny, dowództwo kompanii objął po nim Galus. Urzędnikiem gospodarczym tego bataljonu był inż. Paweł Kopieczny.”

W ewidencji II batalionu jako d-ca 6 kompanii występuje Jan Sewer, dalej na liście jest sierż. sztab. Karol Gallus.

2 kompania karabinów maszynowych

Sewer Jan /ewidencja kompanii/
Dowódca 2 kompanii karabinów maszynowych
Urodz. 15.05.1873 – Międzyrzecze (pow. Pszczyna)
monter, żonaty
W armii niemieckiej
13.10.1893 – 20.08.1895
kapral – 11.10.1894
w wojnie – 1916 – 1918
chorąży

Sewer Jan /karta ewidencyjna/
urodz. 15 V 1873 w Mędzyrzycach (pow. Pszczyna)
monter, ślusarz
zam. Nowe Hajduki
w armii zaborczej – od 19 X 1893 do 20 VIII 1895
bierze udział w I wojnie światowej (reklamowany w 1916)

Lista poległych 4 kompanii (z Królewskiej Huty)

1. szer. Halacz Józef (21 lat) – 4.06.21
2. szer. Wajmek Stanisław (24 lata) – 4.06.21
3. kadet Kaczmarek Bronisław (24 lata) – 4.06.21
4. szer. Szlosarek Roman 920lat) – 4.06.21
5. telefonista Drozd Hilary (20 lat) – 4.06.21

Kapral Bronisław Kaczmarek pochodził z Poznańskiego, pozostali – z Królewskiej Huty.

Lista poległych 5 komp.

1. szer. Maksara Paweł z Królewskiej Huty
2. szer. Polak Ludwig z Królewskiej Huty
3. szer. Kulisz Maksym z Królewskiej Huty
4. szer. Długoś Engelbert z Nowych Hajduk
5. szer. Steidorf Alojzy z Królewskiej Huty

Wszyscy polegli 4.06.1921 w Łenkach

5 kompania – Lista rannych

1. szer. Czapla Karol – 4.06
2. szer. Głowacz Franciszek
3. szer. Bednarek Alojzy

Lista poległych 6 kompanii

Szer. Stefan Poguth z Królewskiej Huty – 4.06
Plut. Klemens Kowalski z Gniewkowa – 4.06
Szereg. Józef Smykała z Nowych Hajduk – 4.06
Kpr. Ludwik Malik – z Nowych Hajduk – 4.06

Lista rannych (6 komp.)

1. plut. Majorski Franciszek – 4.06 Rokisza
2. szer. Kaczmarski Mikołaj – 4.06 Rokisza
3. kpr. Garba Franciszek – 4.06 Rokisza
4. szer. Rybol Paweł – 4.06 Rokisza
5. szer. Pyrlik Antoni – 4.06 Rokisza
6. szer. Kionczyk Władysław – 4.06 Rokisza
7. szer. Jonca Paweł – 4.06 Rokisza
8. szer. Gmyrek Paweł – 4.06 Raszowa

Dodam, że na „Liście poległych” (żołnierzy 4 p.p.) są wymienieni następujący żołnierze II batalionu:

Plut. Kowalski Klemens – Świętochłowice, II baon 6 komp. – 4.6.21 Raszowa
Kpr. Malik Ludwik – Nowe Hajduki, II baon 6 komp. – 4 VI 21 Rokisze
Kpr. Kaczmarek Bronisław – Poznańskie, II baon sztab/biuro – 4 VI 21 Kłodnica

Warto odnotować, że plut. Klemens Kowalski występuje na karcie służbowej z 30 maja 1921 roku, jako jeden ze skierowanych do 3 baterii artylerii.

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Z kolei omówię dokumenty dotyczące III batalionu 4 pułku piechoty /wcześniej występującego jako VI baon/:

Spis imienny VI baonu z 6 maja 1921

ppor. Jan Wilim (d-ca baonu)
ppor. Mieczysław Kopiec (adiutant)
d-ca I komp. – sierż. Wilhelm Benisz
d-ca II komp. – sierż. Jan Szeja
d-ca III komp. – podch. Józef Konieczny
d-ca komp. karab. maszyn. – ppor. Józef Morkis
dowództwo – 6 ludzi
I kompania – 135 ludzi
II kompania – 81 ludzi
III kompania – 129 ludzi
Kompania karabinów maszynowych – 35 ludzi
Oddział sanitarny – 26 ludzi

Cały batalion – 412 ludzi

Stany kompanii były płynne. Wpływały na to nie tylko przeszeregowania. Przez cały czas bowiem do oddziałów napływali – pojedynczo bądź grupami – ochotnicy. Z drugiej zaś strony powstańcy z różnych powodów (z przyczyn rodzinnych, z uwagi na stan zdrowia) odchodzili z szeregów. Odejścia te miały charakter trwały względnie czasowy, przy czym nawet w przypadku tych ostatnich zdarzały się przypadki, że powstańcy nie wracali już do oddziału. Ilustrują to dwa dokumenty. Pierwszy z nich to, sporządzony przez dowództwo 1 kompanii III baonu 4 p.p. Gajdzika w dniu 17 maja 1921 roku, „Wykaz podof. i szereg., którzy nie powrócili z urlopu”. Wynika z niego, że do tego dnia nie powróciło z urlopów trzech kaprali, jeden starszy szeregowy i czternastu szeregowych, przy czym nazwiska dwóch szeregowych są wykreślone, z czego wnosić można, iż już po napisaniu tego dokumentu zjawili się oni w jednostce. Drugi dokument to, sporządzony również przez dowództwo 1 kompanii III baonu 4 p.p. Gajdzika, z tym że w dniu 21 maja 1921 roku, „Wykaz powstańców, którzy samowolnie oddalili się z 7-mej komp.”. Wykaz ten obejmuje 8 powstańców. Pierwszy z nich opuścił szeregi 6 maja, zaś ostatni – 18 maja.
Zapewne podobnie wyglądało to w innych kompaniach, co zresztą ilustrują kolejne dokumenty.

Jan Wilim /Ewidencyjna lista oficerska III baonu/
urodz. 12.05.1891, tokarz, żonaty

Jan Wilim /karta ewidencyjna/
urodz. 17 V 1891 w Siemianowicach
zawód – tokarz
zam. Laurahuta
w armii zaborczej – od 28.8.1913 do 12.11.1918 /w 171 pułku piechoty/
28.7.1917 – awansowany na kaprala
od 4.8.1914 d0 12.11.1918 – na froncie rosyjskim i rumuńskim

Wojciech Polek /karta ewidencyjna/
porucznik /ze starszeństwem od 1 IV 1920/
urodz. 22 III 1894 w Lipnicy Małej (Galicja)
wykszt. wojsk. – Szkoła Podchorążych Legionów Polskich, kurs K.M., Szkoła Oficerska, kurs przeszk... [nieczyt.]
wykszt. cywilne – matura gimnazjalna, 4 semestry prawa
służba w legionach – od 6 VIII 1914 /piechota/
od 6 VIII 1914 do 26 I 1915 – 2 pp Leg. / II brygada
od 26 I 1915 do 25 V 1915 – szpital / ranny pod ... [nieczyt.]
od 25 V 1915 do 8 VIII 1915 – Szkoła Podch. Legionów
od 8 VIII 1915 do 30 XI 1915 – 7 komp. 2 pp Leg.
od 30 XI 1915 do 1 III 1916 – szpital (reumatyzm)
od 1 III 1916 do 28 I 1918 – 7 komp. 2 pp Leg.
od 8 VIII 1918 [?] do 28 I 1918 – d-ca plutonu / Szk. Ofic.
od 28 I 1918 do 18 II 1918 – instruktor K.M.
od 18 II 1918 do 10 III 1918 – internowany na Węgrzech
od 10 III 1918 do 20 VI 1918 – chorąży w 10 p.p. armii austro – węgierskiej
od 20 VI 1918 do 1 XI 1918 – po zdezerterowaniu z armii austro – węgierskiej w POW pow. Biłgoraj
od 1 XI 1918 do 28 V 1919 – oficer śledczy przy Dow. Żand. Wojsk. D.O.G. Lublin
od 28 V 1919 do 10 VIII 1919 – Kierownik Sądu Pułkowego D-twa Żand. Wojsk. D.O.G.
od 10 VIII 1919 do 18 IX 1919 – z-ca dowódcy żand. D.O.G.
od 18 IX 1919 do 2 II 1920 – referent śledczy d-twa Frontu Litewsko – Białoruskiego (Wilno)
od 2 II 1920 do 4 V 1920 – Szef Żand. Pol. Przy 2 DP Leg.
od 7 V 1920 do 30 IV 1921 – c-ca komp. 144 p.p. S.K. /18 Dyw. Piech./
od 30 IV 1921 do 26 V 1921 – kurs oficerów (Centrum Wyszkolenia D.O.G. Lwów)

Dokument z 11 VII 1921

Dnia 4 czerwca 921 w bitwie pod Januszkowicami [jako Dowódca III Baonu 4 p. Gajdzika] – zostałem ranny w rękę. Ze względu na stan mojej ręki zastrzegam sobie prawo żądania zaopiekowania się – jeśliby też istotna zaszła potrzeba z powodu niezdolności zupełnej do pracy.
Wojciech Polek por.
11 VII 21 r.

Mieczysław Kopiec /karta ewidencyjna – 19 V 1921/
Urodz. 9.9.1899 – Środula (pow. Będzin)
4 klasy szkoły handlowej
z zawodu – sekretarz sądowy
egzamin na aspiranta oficerskiego POW
kurs celowniczych, kurs łączności, szkoła tłómaczy
w arii niemieckiej – od 23 III 1918
od 22 III 1918 do 15 V 1918 – w 42 pułku art. polowej we Wrocławiu
od 15 V 1918 do 1 VI 1918 – szkoła tłómaczy [sic!] w Będzinie
od 1 VI do 20 III 1919 – tłumacz rosyjsko niemeicki przy sztabie Eichhorna w Kijowie [Marszałek Polny Hermann von Eichhorn został zamordowany 30 lipca 1918 roku, po nim dowództwo Grupy Armijnej „Eichhorn”, przemianowanej na Grupę Armijną „Kijów”, objął Generał Pułkownik Guenther Hrabia von Kirchbach]


20 III 1919 – internowany przez Francuzów w Odessie
do 15.4.19 – w niewoli (w Salonikach)
15.4.19 – do armii gen. Hallera
6.7.1919 – w 1 pułku art.
Ze swoim pułkiem bierze udział w zajęciu Pomorza i w ofensywie na Kijów
29.5.20 – zwolniony ze służby wojsk. na plebiscyt (do pracy w Polskim Komitecie Plebiscytowym w Bytomiu)

7 kompania

Benisz Wilem
urodz. 23.07.1895 w Hucie Jerzego
górnik, zam. Siemianowice
1.03.1916 – na front francuski (38 pp), potem – na front rosyjski i znów na front francuski, od 10.09.1917 – kapral

„Oficerska lista ewidencyjna 7-ma komp. III baonu 4 p.p.” – Benisz Wylem został mianowany dowódcą kompanii 28.2.1921

Według karty ewidencyjnej – w armii zaborczej od 2.3.1916, awansowany na kaprala – 11.9.1917; od 17.9.1916 – na froncie rumuńskim, zwolniony z armii niemieckiej – 19.1.1919, specjalność wojskowa – miotacze granatów.

„Spis imienny I Komp. VI Baonu” /prawdopodobnie z początku powstania/. Listę otwierają:
1. Oficer – Wilem Benisz
2. sierż. szt. – Zygfryd Jędrysik
3. sierż. Franciszek Hankus
4. plut. Augustyn Walesa /I pluton/
5. plut. Josef Odor /II pluton/
6. plut. Bartosz Wawrzincok /III pluton/
W sumie na liście znajduje się 110 powstańców, przy czym pod numerem 104. jest kurier, pod numerami 105 – 108. – telefoniści, a pod numerami 107 – 110. – sanitarni.

Dokument zatytułowany „Żołd za III kw. V” – na liście znajduje się 143 powstańców.

W sumie w ewidencji 7 kompanii widnieje 17 oficerów i podoficerów oraz 154 szeregowych. 25 maja 1921 roku odkomenderowano ok. 35 ludzi (prawdopod. jako uzupełnienie kompanii walczących pod Górą św. Anny).

Raport broni 7 komp. III baonu z 28 maja 1921

Ludzi
- 7 kompania – 112
- Przydzielono z kkm – 17
- Razem – 126

Broni:
Karabiny długie wz. 98
- 7 kompania – 71
- Przydzielono z kkm – 7
- Razem – 78
karabiny długie wz. 88
- 7 kompania – 38
- Przydzielono z kkm – 4
- Razem – 42
karabiny krótkie
- 7 kompania – 3
- Przydzielono z kkm – -
- Razem – 3
ciężkie karabiny maszynowe
- 7 kompania – -
- Przydzielono z kkm – 1
- Razem – 1
lekkie karabiny maszynowe
- 7 kompania – -
- Przydzielono z kkm – 1
- Razem – 1

Podpisał: Benisz

Kolejny dokument, powstały już po bitwie o Górę św. Anny, to „Lista imienna podof. i szereg. z Komp. 7-mej III baonu 4 pp”. Dokument nosi datę 22 VI 21. Listę otwierają:
1. d-ca komp. Benisz Wilem
2. d-ca plut. Walesa Augustyn
3. d-ca plut. Odor Józef
W sumie na liście znajduje się 95 powstańców.

Późniejszy dokument to „Raport stanu 7 komp.” z 17 czerwca 1921 roku:
1 pełn. sł. ofic.
1 sierż. sztab
2 sierż. linj.
7 kaprali
10 razem /z podsumowania wynika – 11/
4 st. szereg.
64 szereg.
68 razem
78 ogółem


Dwa dokumenty z końca czerwca 1921 roku:

„Spis roczników od 1892 – 1901 roku s komp. 7-mej” – zawiera 55 osób (prawie wyłącznie z Siemianowic, niewielka grupa z Huty Laura, pojedyncze osoby z innych miast)
„Spis roczników przed 1892 i za 1901 r.” – zawiera 30 osób (prawie wyłącznie z Siemianowic i Huty Laura)

8 kompania

Kadra 8 kompanii
d-ca Szeja Jan
sierż. szt. Koteja Karol
plut. Maćkowiak Ignacy
kpr. Bogucki Franiciszek
plut. Woźnica Adolf
kpr. Piątek Ryszard
sierż. Burdela Józef

Szeja Jan /kwestionariusz osobowy/
urodz. 29.01.1892 w Siemianowicach
zam. w Laurahücie
w armii niemieckiej od 13.X.1913
od 1914 do 18.05.1917 na froncie francuskim
zdezert. w paźdz. 1918, wstąpił do armii polskiej (walczy na Śląsku Cieszyńskim, na froncie ukraińskim i bolszewickim) – od 18.02 1919 do 21.05.1920
zawód – ślusarz maszynowy

Szeja Jan /karta ewidencyjna/
w armii niemieckiej – do 16 kwietnia 1917
[według innej karty ewidencyjnej - w marcu 1916 awansuje na kaprala]
w armii polskiej od 18 I 1919 [według innej karty ewidencyjnej – od 18 II 1919]
Kwiecień 1919 – szkoła podof. we Francji [według innej karty ewidencyjnej – w marcu 1919; uzyskuje stopień sierżanta]
od 24 VI 1919 do 24 VIII 1919 – na froncie ukraińskim
od 24 VIII 1919 do 27 V 1920 – na froncie bolszewickim
zdemobilizowany – 27 V 1920

Meldunek dowódcy 2 kompanii 3 baonu z 14 maja 1921
Melduję, że dnia 13 V 1921 r. przybyli do kompanii z Chorzowa i zostali przyjęci na stan kompanii 2-giej: 1 doradca, 1 sierżant, 5 kaprali, 35 szeregowców, razem 42 ludzi
d-ca kompanii
Szeja


Owym sierżantem był Jan Adler (z Chorzowa), który objął funkcję dowódcy 3 plutonu. Jan Adler zdezerterował w dniu 6.06.1921 roku.

Lista żołdu 8-mej komp. za 1 – 10 V – 170 ludzi

Imienny spis 2-giej komp. VI Baonu /prawdopodobnie z początku powstania/
Funkcyjni 6 ludzi /Szeja Jan – d-ca komp., Koteja Karol – sierż. sztab. + 4 kurjerów/
I pluton – kpr. Franciszek Bogucki
- 1 sekcja – 8 ludzi /d-ca kpr. Ryszard Piątek/
- 2 sekcja – 7 ludzi /d-ca kpr. Jan Burek/
- 3 sekcja – 6 ludzi /d-ca Augustyn Cieśla/
II pluton – sierż. Adolf Woźnica
- 1 sekcja – 8 ludzi /d-ca Wojciech Miaskowiak/
- 2 sekcja – 9 ludzi /d-ca Emil Kowolik/
- 3 sekcja – 6 ludzi
III pluton
- 1 sekcja – 9 ludzi /d-ca Teodor Frączek lub Strączek/
- 2 sekcja – 8 ludzi /d-ca prawdopod. Bawol/
- 3 sekcja – 9 ludzi

Prawdopodobnie nieco późniejsze były spisy ludzi w poszczególnych sekcjach, i tak:
I sekcja I plutonu – 9 ludzi /d-ca Franciszek Zawada/
II sekcja I plutonu – 10 ludzi /d-ca Alojzy Gołombek/
III sekcja I plutonu – 9 ludzi /d-ca Augustyn Cieśla – skreśl., nadpisany – Wiktor Brożek/
IV sekcja I plutonu – 4 ludzi /d-ca Roman Kapek/
I sekcja II plutonu – 8 ludzi /d-ca Józef Bogucki/
II sekcja II plutonu – 9 ludzi /d-ca Aleks. Rentinatus/
III sekcja II plutonu – 10 ludzi /d-ca Józef Domagalik/
I sekcja III plutonu – 9 ludzi /d-ca Teodor Frączek lub Strączek/
II sekcja III plutonu – 9 ludzi /d-ca Maks. Mazur/
III sekcja III plutonu – 9 ludzi /d-ca Edward Osiecki/
IV sekcja III plutonu – 3 ludzi /d-ca Konrad Jarosz/

„Lista żołdu 8-mej komp. za 11 – 20 V” – 161 ludzi
listę otwiera sierż. sztab. Karol Koteja

Jak wynika z ewidencji żołnierzy 8 kompanii, nie mniej niż trzydziestu żołnierzy tejże kompanii w połowie trzeciej dekady maja 1921 roku skierowano na front (zapewne jako uzupełnienie strat I batalionu).

„Lista żołdu 8-mej komp. za 1 – 10 VI” – 130 ludzi
/w tym są zabici, ranni, zaginieni/
listę otwierają sierż. sztab. Karol Koteja i sierż. Jan Kempny

Lista żołdu 8-mej komp. za 21 – 30 VI
83 ludzi

sierż. sztab. Karol Koteja
z Laurahuty
w armii niemieckiej – od 13.09.1916 do 4.11.1918 (odznacz. Krzyżem Żelaznym)
w armii polskiej – od 3.05.1919 do 4.12.1920 – na froncie bolszewickim

Lista żołdu 8-mej komp. za 11 – 20 VI 21 – 74 ludzi

9 kompania

kolejni dowódcy:

- podch. Józef Konieczny
- sierż. Bolesław Kopiec
- sierż. Jan Kempny
- ppor. Józef Morkis

Dokument - 9 kompania – 28 maja 1921
120 ludzi
96 kb wz. 98
9 kb wz. 88
2 kb. ros.
3 pist.

Kopiec Bolesław /karta ewidencyjna – 15 VI 1921/
urodz. 30 czerwca 1897 w Środuli (pow. Bytom)
zawód – aktor
w armii zaborczej – od 15 III 1916
1917 – st. żołnierz
1918 – kapral
1916 – 1917 – „przy 29 pjonierach”
1917 – 1918 – „przy I baonie minomiotaczy”
grudzień 1918 – w armii polskiej
15 III 1919 – sierżant
do końca lutego 1919 – w 7 p.p.
do 1920 – w 167 pułku (Bytomskim)

sierż. Jan Kempny /ewidencja 8 kompanii/
urodz. 25 VI 1898 w Siemianowicach
1916 – 1917 w armii niemieckiej na froncie francuskim
28.12.1918 do 7 pułku piechoty (Poznań, Śląsk Cieszyński)

10.06.1921 – przeniesiony z 8 kompanii do 9 kompanii na stanowisko jej dowódcy

Jan Kempny /karta ewidencyjna/

W grudniu 1916 – do armii niemieckiej (do 62 pp)
W styczniu 1917 roku – do komp. karab. maszynowych 23 p.p. /na front francuski/
Kwiecień 1917 roku – reklamowany i zwolniony z wojska
W armii polskiej – w 7 p.p., a następnie – do 167 p.p.

Inna karta ewidencyjna (z 15 VI 1921) – sierż. Jan Kempny po opuszczeniu szeregów 23 p.p. służył w 2 kompanii rezerwowej karabinów maszynowych z 3 p.p., zwolniony z armii niemieckiej 30.4.1918, w armii polskiej od 28.12.1918 (w maju 1919 – kapral, w czerwcu 1919 – plutonowy, w listopadzie 1920 – sierżant), jako formacje, w których służył sierż. Kempny, wymienione tu są: 7 p.p., 7 baon strzelców, 167 p.p. (Bytomski)
Obecna funkcja (15 VI 1921) – d-ca I plutonu 9 kompanii.

Przed 15 czerwca dowództwo 9 kompanii objął ppor. Józef Morkis

„Spis ochotników 9 komp. III Baonu 10 pp Gajdzika”. Spis otwierają:
1. sierż. Kempny Jan – d-ca plutonu
2. plut. Kiszel Augustyn – d-ca plut.
3. sierż. Kiszel Richard – d-ca plut.
4. kpr. Tomaszewski Edward – szef komp.
Spis sporządzony został 29 VI 1921 roku i zawiera łącznie 48 ludzi

Dwa dokumenty powstałe 30 czerwca 1921 roku:
„Spis odk. do żandarmerii” – 19 ludzi
„Spis pozostałych 9-tej komp.” – 37 ludzi

3 kompania karabinów maszynowych

Morkis Józef /karta ewidenc./
urodz. 9.03.1895 - Srokowiec
1 maja 1915 – lipiec 1915 – 4 pułk gwardii
od lipca 1915 – w 261 pp na froncie rosyjskim
22.07.1916 – awans. na st. szer.
od grudnia 1916 – na froncie francuskim
9 kwietnia 1917 – dostaje się do niewoli angielskiej pod Lens

od 4.03.1919 w 11 pułku strzelców kresowych (tego dnia awansowany na kaprala), gdzie pozostaje do maja 1919, następnie (od maja 1919) – instruktor karabinów maszynowych w 6 dywizji piechoty, 18.VIII 19 – awans. na sierżanta, VIII – X 1919 – podoficer rachunkowy w 11 p.p. kres. od 20.10 do 1.12.1920 – na kursie oficerów gospodarczych, 1.02 – 1.12.1920 – w II dyonie 1 p.a.p. kr. (oficer gosp.)

od stycznia 1921 – d-ca komp. karab. masz. w POW
28 maja 1921 – na pewno dowodził jeszcze 3 kompanią karabinów maszynowych
15 czerwca 1921 – dowodził 9 kompanią strzelecką (kompania liczyła 125 ludzi)

Raport broni i amunicji
/dokument z 28 maja – podpisany przez Morkisa/

ludzi:
- stan z dn. 23.05.1921 – 164
- przybyło – 5
- ubyło – 27
- stan z 28.05.1921 – 141

broni:
karabiny ręczne wz. 98
- stan z dn. 23.05.1921 – 164
- przybyło – 5
- ubyło – 27
- stan z 28.05.1921 – 141
ciężki karabiny maszynowe
- stan z dn. 23.05.1921 – 61
- przybyło – -
- ubyło – 6
- stan z 28.05.1921 – 55
ręczne karabiny maszynowe
- stan z dn. 23.05.1921 – 3
- przybyło – -
- ubyło – 1
- stan z 28.05.1921 – 2

Podpisał: Morkis


Dokument spisany tuż po 10 czerwca 1921 roku:

Adiutant III baonu – ppor. Józef Morkis
d-ca 9 komp. – Jan Kempny
d-cy plutonów 7 komp:
- Wieczorek Franciszek
- Walesa Augustyn
- Odor Józef
d-cy plutonów 8 komp.
- Bogucki Franciszek
- Piątek Ryszard
- Adler
Przy Boguckim i Piątku – adnotacja – zabici
Adler – jak wiadomo z ewidencji 8 kompanii (z rubryki „uwagi”) - zdezerterował

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Nie udało mi się ustalić, jakie dokładnie straty poniósł w bitwie kędzierzyńskiej, dowodzony przez ppor. Jana Wilima, III batalion 4 pułku powstańczego. Zdzisław Janeczek, opierając się na relacji Karola Gajdzika, pisze o 36 zabitych i 42 rannych. Z kolei na tablicy upamiętniającej poległych powstańców batalionu siemianowickiego, która została odsłonięta w 15 rocznicę bitwy kędzierzyńskiej, w dniu 7 czerwca 1936 roku, na frontonie kościoła św. Krzyża, widnieć miały 34 nazwiska. Niestety, tablica ta nie dotrwała do naszych czasów, a o jej istnieniu dowiadujemy się z relacji z jej odsłonięcia, zamieszczonej w „Gazecie Siemianowickiej”.

Pośród przeglądanych przeze mnie dokumentów natrafiłem między innymi na sporządzoną w dniu 8 czerwca 1921 roku listę imienną rannych, zabitych i zaginionych szeregowych 7-mej kompanii.
Na liście tej odnajdujemy trzech zabitych żołnierzy:
- kpr. Steliński Stanisław – zabity 4.06 pod Januszkowicami
- szer. Ekart Karol (z Siemianowic) – zabity 4.06 pod Januszkowicami
- szer. Szekiel Stefan (z Siemianowic) – zabity 4.06 pod Januszkowicami
Do tego dochodzi czternastu rannych:
- d-ca plutonu Wieczorek Franciszek z Chorzowa (4.06 – Raszowa)
- kpr. Juda Feliks - ?
- szer. Dolezik Karol z Siemianowic (4.06 – Raszowa)
- szer. Dziubek Jan z Laurahüty (4.06 – Raszowa)
- szer. Dubiel Franciszek z Chorzowa (4.06 - Januszkowice)
- szer. Duda Roman (5.06 Kendzierzyn)
- szer. Frajer Józef z Chorzowa (4.06 – Januszkowice)
- szer. Jagieniok Walery z Laurahüty (4.06)
- szer. Kołodziej Józef z Siemianowic (4.06 Januszkowice)
- szer. Luda Robert z Siemianowic (5.06)
- szer. Sojka Paweł z pow. lublinieckiego (4.06 – Januszkowice)
- szer. Szitek Józef (4.06 – Januszkowice)
- szer. Woźnik Jacek z Laurahüty (4.06 – Januszkowice)
- szer. Żyła Piotr z Laurahüty (4.06 – Januszkowice)
Czterech żołnierzy kompanii uznano za zaginionych:
- szer. Nowok Stefan z Laurahüty (4.06)
- szer. Konik Robert z Siemianowic (4.06)
- szer. Jastrzembski Julian z Laurahüty (4.06)
- szer. Gdula Adolf z Laurahüty (4.06)

Dokument ten sporządzony został najprawdopodobniej na podstawie noszącego tą samą datę „Wykazu imiennego zabitych, rannych, zaginionych i chorych z komp. 7-mej III Baonu”, który ma postać brudnopisu. Figuruje na nim 41 powstańców i o ile nazwiska zabitych i rannych są tożsame z cytowanym dokumentem, o tyle gdy chodzi o zaginionych, to odnajdujemy na niej trzynaście nazwisk, z czego dziewięć jest przekreślonych, a jedynie cztery (identyczne z dokumentem przywołanym powyżej) są nie skreślone (można domniemywać, że pozostała dziewiątka w międzyczasie się odnalazła).

Kolejne dokumenty mówiące o stratach krwawych 7 kompanii 4 pułku powstańczego Gajdzika, to „Lista poległych 7-mej kompanii” (dokument bez daty) oraz „Lista imienna rannych komp. 7-mej III Baonu” (również bez daty). Są tam te same nazwiska, które widnieją w uprzednio przywołanych dokumentach jako zabici i ranni.

Dodajmy, że na Pomniku Powstańców Śląskich, znajdującym się na Placu Wolności w Siemianowicach Śląskich, wśród nazwisk zabitych powstańców, widnieją: Karol Ekert, Adolf Gduła i Stefan Szekel. Wnosić stąd można, że Adolf Gduła (nie zaś Gdula) ostatecznie uznany został za zabitego. Co zaś stało się ze Stefanem Nowokiem, Robertem Konikiem i Julianem Jastrzembskim, nie jestem w stanie na obecnym etapie ze stuprocentową pewnością stwierdzić. Czy oni także polegli w bojach pod Kędzierzynem i Januszkowicami czy też przeżyli powstanie, nie wiem.

Inny dokument informujący nas o stratach III batalionu to sporządzony 22 czerwca 1921 roku „Spis zabitych 8-mej kompanii 3-go baonu 4 pp Gajdzika”. Obejmuje on sześć nazwisk:

- plut. Bogucki Franciszek z Laurahüty, poległy 5.06.1921 - Kędzierzyn
- szer. Rurański Jan z Laurahüty, poległy 5.06.1921 – Kędzierzyn
- szer. Wawrzyk Stefan z pow. Busko, poległy 4.06.1921 – Januszkowice
- szer. Marcinkowski Marcin z Bobrownik, poległy 5.06.1921 - Kędzierzyn
- szer. Kostorz Roman z Orzegowa, poległy 6.06.1921 – Kędzierzyn
- szer. Dudzik Karol z Siemianowic, poległy 4.06.1921 – Januszkowice

Również z 22 czerwca 1921 roku pochodzi „Lista rannych 8-mej kompanii 3-go baonu 4 pp Gajdzika”. Na niej z kolei odnajdujemy 10 nazwisk:

- plut. Szeja Franciszek
- szer. Janik Józef
- szer. Poloczek Ludwik
- szer. Popczyk Teodor (ciężko)
- szer. Mrozek Teodor
- szer. Zacha Antoni
- szer. Rentynatus Wincenty
- szer. Byczek Mieczysław
- szer. Kaceta Wilem
- szer. Burek Wiktor

Spisy te niewątpliwie nie wyczerpują tematu strat 8 kompanii 3 batalionu 4 pułku powstańczego. Oto bowiem natrafiłem na „Spis szeregowych 8 kompanii 3-go baonu 4 pp Gajdzika”, sporządzony najprawdopodobniej na początku czerwca 1921 roku. Spis obejmuje 127 nazwisk (podoficerów i szeregowych), przy czym niektóre nazwiska są przekreślone. Przy przekreślonych nazwiskach zamieszczono między innymi następujące uwagi:

- plut. Bogucki Franciszek – dnia 5/6 padł przy nastompieniu na Kendzierzyn
- kpr. Piątek Stanisław – dnia 5/6 padł przy nastompieniu na (Kendzierzyn) Januszkowice
- kpr. Wożniak Stanisław – dnia 4/6 padł przy nastompieniu na Januszkowice, zaginiony
- szereg. Rurański Jan – padł pod Kendzierzynem dnia 5/6
- szereg. Poloczek Ludwik – dnia 5/6 ranny odszedł do szpitala
- szereg. Sosna Edward – dnia 5/6 bez wieści zginoł
- szer. Wawrzyk Stefan – 4/6 padł pod Januszkowicami
- szer. Popczyk Teodor – 4/6 ranny odszedł do szpitala
- szer. Marcinkowski Marcin – 5/6 padł pod Kendzierzynem
- szer. Gut Franciszek – 5/6 padł pod Kendzierzynem (adnotacja przekreślona)
- szer. [nazwisko nieczytelne] Radosław – 5/6 ranny odszedł do szpitala
- szer. [nazwisko nieczytelne] Antoni – 5/6 ranny odszedł do szpitala
- szer. Rentinatus Wincenty – 4/6 ranny odszedł do szpitala
- szer. Dudziak Karol – 4/6 padł (skreślone) odszedł do szpitala

Kolejny ciekawy dokument to „Lista żołdu szeregowych komp. 8-mej zabitych, rannych, zaginionych i dezerterów, którym żołd za czas od 1 VI do 10 VI 21”. Figuruje na nim 27 powstańców, między innymi:

- plut. Gatysz Wiktor – 5 VI do szpitala
- szer. Zawada Franciszek – 5 VI do szpitala
- szer. Janik Józef – 6 VI ranny
- szer. Rentinatus Wincenty – 4 VI ranny
- szer. Rychel Mieczysław - 5 VI ranny
- szer. Dudkiewicz Aleksander – 5 VI do szpitala
- szer. Dudzik Karol – 5 VI zaginiony
- szer. Kalata Wilem – 5 VI ranny
- szer. Burek Wiktor – 2 VI ranny
- szer. Czajka Stanisław – 5 VI zaginiony
- szer. Poloczek Ludwig – 5 VI ranny
- szer. Zawada Jan – 4 VI zaginiony
- szer. Popczyk Teodor – 4 VI ranny
- szer. Marcinkowski Marcin – 5 VI zabity
- szer. Kostorz Roman – 5 VI zabity
- szer. Polowy Wiktor – 5 VI zaginął
- szer. Mrozek Teodor – 5 VI ranny
- szer. Zacha Antoni – 5 VI ranny

Celowo pominąłem nazwiska powstańców uznanych za dezerterów, których w spisie było dziewięć, odnotuję tylko, że pośród nich znaleźli się między innymi szeregowi Paweł Widera i Jan Zawada, którzy w rzeczywistości nie zdezerterowali, ale polegli w walce.

Należy przy tym podkreślić, że dokumenty są często niezbyt czytelne, przez co nazwiska mogą być miejscami przeze mnie przekręcone. Ale wróćmy do tematu, jako że przeglądając karty ewidencyjne powstańców z 8 kompanii III batalionu 4 pp natrafiłem między innymi na następujące zapisy:

- Wawrzyk Stefan – dnia 4/VI zabity pod Januszkowicami
- Kostorz Roman – dnia 6/VI zabity Starym Koźlem
- Popczyk Teodor – dnia 4/VI raniony pod Januszkowicami
- Marcinkowski Marcin – dnia 5/VI zabity pod Kandzierzynem
- Wypier Józef – dnia 17/VI odszedł do szpitala
- Karol Józef – dnia 15 VI odszedł do szpitala
- Polowy Wiktor – dnia 6/VI zaginął
- Golember Alojzy – dnia 6/VI odszedł do szpitala, dnia 12/VI wrócił
- Strączek Teodor – dnia 5/VI odszedł do szpitala, dnia 14/VI powrócił
- Zawada Franciszek – dnia 5/VI odszedł do szpitala
- Lebek Wilhelm – odszedł do szpitala dnia 10/VI
- Rurański Jan – dnia 5/VI zabity pod Kandzierzynem
- Nowak Ryszard - dnia 5/VI zaginął, dnia 15/VI wrócił
- Kubosz Paweł – dnia 4/VI odszedł do szpitala
- Poloczek Ludwik – dnia 5/VI raniony pod Kandzierzynem
- Widera Paweł – dnia 5/VI zaginął
- Sosna Edward – dnia 6/VI raniony pod Starym Koźlem
- Zawada Jan – dnia 4/VI zaginął
- Dudzik Karol – dnia 4/VI zabity pod Januszkowicami
- Kaleta Wilhelm – dnia 4/VI raniony pod Januszkowicami
- Jarosz Konrad – dnia 6/VI odszedł do szpitala
- Mańka Alojzy – dnia 15/VI odszedł do szpitala
- Giza Piotr – dnia 15/VI odszedł do szpitala
- Stalmach Paweł – dnia 4/VI raniony pod Starym Koźlem, dnia 19/VI/21 wrócił
- Czajka Stanisław – dnia 5/VI zaginął
- Gatysz Wiktor – dnia 5/VI odszedł do szpitala, dnia 22/VI powrócił i dnia 25/VI zwolniony z wojska
- Piątek Ryszard – dnia 4/VI zaginął
- Mrozek Teodor – dnia 5/VI raniony pod Kandzierzynem
- Zacha Antoni – dnia 5/VI raniony pod Kandzierzynem
- Rentinatus Wincenty – dnia 4/VI raniony pod Januszkowicami
- Rychel Mieczysław – dnia 5/VI raniony pod Kandzierzynem
- Serafin Kazimierz – dnia 10/VI odszedł do szpitala
- Dudziewicz Aleksander – dnia 6/VI odszedł do szpitala

W sumie widzimy, że na podstawie powyższych dokumentów trudno jest ustalić kompletną listę zabitych i rannych żołnierzy 8 kompanii. Dokumenty te są bowiem w dużym stopniu niespójne. Jedno wszak jest pewne – kompania ta w walkach pod Kędzierzynem straciła co najmniej dwunastu zabitych (biorąc pod uwagę, że większość zaginionych okazała się później zabitymi) i nieco większą liczbę rannych.

Dodam w tym miejscu, że na Pomniku Powstańców Śląskich, znajdującym się na Placu Wolności w Siemianowicach Śląskich, wyryte są następujące nazwiska poległych siemianowickich powstańców:

- Edward Sosna
- Ryszard Piątek
- Karol Dudzik
- Stanisław Woźniak
- Franciszek Bogucki
- Stanisław Czajka
- Jan Rurański
- Paweł Widera
- Jan Zawada
- Roman Kostorz

Wnosić stąd należy, że Roman Kostorz pochodził nie z Orzegowa, ale z Siemianowic (bądź z Laurahüty) oraz że Edward Sosna, który w przywołanych dokumentach figurował jako ranny (odesłany do szpitala) zmarł w następstwie odniesionych ran.

Kolejny dokument, który warto przywołać, to „Lista poległych żołnierzy 9 kompanii”. Figuruje na niej trzech powstańców:

- szer. Dźwigał Teofil z Czeladzi
- plut. Kupny Jan z Chorzowa
- szer. Kowalski Michał z m. Węglowice Wieś (pow. Częstochowa)

Cała trójka poległa 4.06.1921 roku pod Januszkowicami. Dokument nosi datę 21 V 1921, co jest oczywistą pomyłką. Rzuca się w oczy, że na liście zabitych powstańców kompanii, w której zdecydowana większość powstańców pochodziła z Siemianowic, nie ma żadnego siemianowiczanina. Być może więc, lista obejmuje wyłącznie poległych spoza Siemianowic, a nie obejmuje siemianowiczan?
Z kolei „Lista rannych 9 komp. 3 Baonu” sporządzona 24 VI 1921 roku, obejmuje cztery nazwiska. Są to

- szer. Kowalczyk Andrzej (ciężko)
- kpr. Piętok Wiktor (lekko)
- kpr. Sala Józef (lekko)
- kpr. Galus Izydor (ciężko)

Cała czwórka została ranna 4 czerwca pod Januszkowicami i na dzień sporządzenia dokumentu wciąż jeszcze przebywała w szpitalu. Czy jednak są to wszyscy ranni z tejże kompanii? Mam co do tego poważne wątpliwości...

Nie dotarłem dotychczas do jakiegokolwiek dokumentu dotyczącego strat 3 kompanii karabinów maszynowych.

Pozdrawiam
Wojciech Kempa

P.S.
Temat pociagnę dalej po powrocie z urlopu, a tymczasem zachęcam raz jeszcze do lektury artykułu o pułku Gajdzika:

http://www.siemianowice.pl/isi/index.php?o...&cat=7&nid=7744

wojtek k.
Przyjrzyjmy się teraz dokumentom dotyczącym IV batalionu 4 pułku piechoty

IV batalion 4 pułku powstańczego został utworzony między 28 maja a 1 czerwca 1921 roku (w raporcie z 28 maja nie jest on wymieniony, natomiast pojawia się on w raporcie z 1 czerwca). Zachował się dokument informujący o obsadzie najważniejszych funkcji w tymże batalionie (bez daty):

D-ca IV baonu
- Starzyński Alojzy – sierż. sztab.
Adiutant
- Paluchowicz Ryszard – sierż. sztab.
Oficer ewidenc.
- Badura Walenty – kpr.
D-ca komp. saperów (13 kompania)
- Bendkowski Bertholdy – sierż. sztab.
D-ca kompanii min i granatów (12 kompania)
- Mrowiec Augustyn – plut.
D-ca kompanii karabinów maszynowych
- Farenholc Edmund – ppor.
D-ca kompanii sztabowej (10 kompania)
- Romanowski Edward – podchor.

Sztab batalionu oraz kompania saperów najwyraźniej zorganizowane zostały na bazie dotychczasowej 6 kompanii (z II batalionu 4 pp), bowiem na liście oficerów i żołnierzy tegoż batalionu znajdujemy wielu oficerów, podoficerów i szeregowych tejże kompanii. Dotyczy to między innymi sierż. sztab. Ryszarda Bendkowskiego (wcześniej dowódcy 6 kompanii, teraz dowódcy kompanii saperów), sierż. sztab. Ryszarda Paluchowicza (wcześniej zastępca dowódcy 6 kompanii, teraz adiutant IV baonu), sierż. sztab. Alojzego Starzyńskiego (obecnie dowódca IV batalionu), kpr. Walentego Badury (obecnie oficer ewidenc. baonu). Wszyscy oni, podobnie jak też wielu innych podoficerów i szeregowych IV batalionu, w licznych dokumentach z maja 1921 roku figurowali jako żołnierze 6 kompanii. Wśród tych dokumentów jest między innymi lista żołdu za III dekadę maja 1921 roku 6 kompanii, a więc dokument, który musiał powstać już w czerwcu...

Sylwetki członków dowództwa batalionu:

Starzyński Alojzy /karta ewidencyjna – 15 VI 1921/
urodz. 17 VII 1886 w Głogówku (pow. Prudnik)
poddozorca fabryki
zam. Lipiny
żonaty, 4 dzieci
w armii zaborczej – od 12.10.1912 do 18.12.1916
1914 – 1915 – na froncie rosyjskim
20 XI 1915 ranny, do 4 III 1916 – w lecznicy
później – na froncie francuskim
18.12.1916 – dostaje się do niewoli francuskiej
w armii niemieckiej dochodzi do stopnia plutonowego
16 IV 1918 – ochotniczo w 1 dywizji armii gen. Hallera (tu – w szkole podoficerskiej, gdzie uzyskuje stopień sierżanta sztab.)
walczy na froncie bolszewickim, później jest w sztabie 13 dywizji
obecny przydział – d-ca baonu

Paluchowicz Ryszard /karta ewidencyjna – 15.6.21/
urodz. 3 IV 1896 Nowe Hajduki
technik kawaler
zam. Nowe Hajduki
w armii zaborczej
- od 23 X 1914 do 29 IX 1918 – w 4 pułku ułanów (jako rysownik pułku)
- 29 IX 1918 – dostaje się do niewoli angielskiej
w armii polskiej
- od 12 V 1919 – w 7 Dyw. Gen. Hallera, następnie jako kierownik biura rysunków w oddz. Operac. 18 Dyw. Piechoty
mianowania
- pocz. 1919 – kapral
- 19 XII 1919 – plutonowy
- 29 I 1920 – wachmistrz
- 1 VI 1920 – wachmistrz szt.
Obecna formacja – IV baon 10 p.p.
Obecna funkcja – adjutant baonu

Badura Walenty /karta ewidencyjna/
urodz. - 6 X 1897 w Królewskiej Hucie
zawód – kupiec (kierownik ... – fragment nieczytelny)
zamieszkały – Królewska Huta
w armii zaborczej od 15 VI 1916 /kapral/
1 X 1917 – w niewoli francuskiej
29 IV 1918 – wstępuje do armii gen. Hallera (w stopniu sierżanta), z którą przybywa do Warszawy, a z Warszawy skierowany zostaje na front bolszewicki, 5 III 1920 zwolniony z wojska do pracy plebiscytowej

Kompania sztabowa

Spis żołnierzy – dokument bez daty

Pluton sztabowy (d-ca Staneczko Ryszard)
I sekcja – 11 ludzi /d-ca Wojtaszczyk Karol/
II sekcja 11 ludzi /d-ca Błaszczyk Alojzy/
III sekcja – 4 ludzi /d-ca kpr. Soblik Józef/
Biuro – 7 ludzi /kpr. Kulawik Jan + 2 kurierów, 2 pisarzy, 2 ordynansów/
Kuchnia – 4 ludzi /kpr. Niemczyk Franciszek/
Magazyn mundurowy /kpr. Gaś Paweł/
Tabory – 12 ludzi /szer. Hindel Augustyn/
Sanitariusze kompanijni – 6 ludzi /kpr. Smykała Jan/
Zbrojmistrze kompanijni – 2 ludzi /plut. Jancik Augustyn, kpr. Krystyjan Władysław/
Sztab pułku Biuro – 10 ludzi /szef biura – sierż sztab. Błaszczyk Wincenty + 4 kancelistów, 3 kurierów, 2 ordynansów/
Warsztat reperacyjny – 2 ludzi
Orkiestra – 19 ludzi /kapelmistrz – sierż sztab. Gacka Stefan/
Oddział sanitarny pułkowy – 12 ludzi
Komisja gospodarcza – 6 ludzi
Oddz. Informac. – 2 ludzi /sierż. sztab. Bauer Józef/
Szoferzy – 7 ludzi

Inny dokument – „Lista kompanii sztabu IV pułku” /bez daty/ wymienia 125 ludzi

Kolejny dokument to „Lista żołdu komp. sztab. za 20 V – 30 V” – widnieje tu 126 powstańców, przy czym listę otwiera sierż. sztab. Adolf Kudelko.

Romanowski Edward /karta ewidencyjna – 15.6.21/
urodz. 10 II 1895 w Warszawie
technik
kawaler
zzam. – Rosja, Jekanterynburg /Kaukaz/
w armii zaborczej
- 15 VIII 1914 – 16 XI 1917 – w armii rosyjskiej /56 asyst. brygada, 4 pułk fort. Artylerii, fort Władywostok/
w armii polskiej – od 15 VII 1918 – w armii gen. Hallera
mianowania – 10 VII 1919 – podchorąży
przebieg służby
- 2 dywizja armii gen. Hallera
- 11 dywizja piechoty
bezterm. urlop – 15 IV 1921
data przybycia na Górny Śląsk – 4 maja 1921 /9 komp. IV p.p. Gajdzika/
obecny przydział – komp. sztab. 10 p.p.
obecna funkcja – d-ca komp.

Kompania Karabinów Maszynowych

K.K.M. 4 p.p. Gajdzika
Karta poborów
/dokument bez daty/
Listę otwierają:
1. sierż. sztab. Hetmańczyk Paweł
2. sierż. linj. Kowolik Aleksy
3. plut. Skrobis Teodor
w sumie na liście – 60 ludzi

Datę 14.6.1921 posiada dokument „Karta żołdu KKM 4 p.p. Gajdzika Dekada 2 – 11 do 20 maja 1921 r.”. Listę otwierają:
1. sierż. sztab. Hetmańczyk Paweł
2. sierż. linj. Kowolik Aleksy
3. plut. Skrobiś Teodor
W sumie – 65 ludzi

Dokument z 17.06 spis żołnierzy Kompanii karabinów maszynowych 4 pp – 65 ludzi. Listę otwierają:
d-ca – sierż. szt. Hetmańczyk Paweł z Chorzowa
sierż. lin. Kowolik Aleksy
plut. Skrobik Teodor
kpr. Oszowa Jan
kpr. Popek Adolf
kpr. Dzielong Augustyn

Warto odnotować, że wniosek o odznaczenie żołnierzy kompanii, którzy wyróżnili się w toku walk w dniach 3 – 4 czerwca 1921 roku podpisał (jako dowódca kompanii) ppor. Edmund Farenholc.

Farenholc Edmund /karta ewidencyjna/
Podporucznik
urodz. 4.1..1898 w Kamieńcu Podolskim
wykształcenie wojsk. – Centralna Szkoła Karabinów Maszynowych w Chełmie
wykształcenie cywilne – Szkoła Handlowa w Kijowie, IV semestry Kijowskiego Instytutu Handlowego
służba wojskowa – POW na Ukrainie (od września 1915, ukończ. Szkołę Podoficerską w Kijowie, komendant Okręgu Kamienieckiego)
w lutym 1918 roku wstępuje do 2 Korpusu WP gen. Hallera, gdzie jest do jego rozbrojenia w dniu 11.5.1918, 13.5.1918 ucieka z niewoli do Kijowa, podejmuje pracę w POW, w Komendzie Nacz. III na Ukrainie)
od listopada 1918 do 18 sierpnia 1920 – w Oddziale II Naczelnego Dowództwa WP (oficer służby zewnętrznej)
od 18.8.1920 – w Konnym Oddziale Lotnym I Dywizji ppor. Strzeleckiego i w grupie ochotniczej ppłk Sławka (do 1 I 1921)
od 15 I 1921 do 1 IV 1921 – w Centralnej Szkole Karabinów Maszynowych w Chełmie
data przybycia na Górny Śląsk – 30 V 1921

Kompania miotaczy min i granatów

Dokument – Zaległy żołd z komp. miot min i granatów

I dekada

Sierż. szef – 1
Sierż linj. – -
Plutonowy – 1
Kaprali – 10
St. żołn. - -
Szereg. – 17
d-ca plutonu – 1

II dekada

Sierż. szef – 1
Sierż linj. – 1
Plutonowy – 4
Kaprali – 17
St. żołn. - 1
Szereg. – 32
d-ca plutonu – 1

III dekada

Sierż. szef – 1
Sierż linj. – 1
Plutonowy – 4
Kaprali – 20
St. żołn. – 1
Szereg. – 132
d-ca plutonu – 1


W sumie więc uprawnionych do wypłaty żołdu za III kwartał maja 1921 roku było 160 powstańców z kompanii miotaczy min i granatów (podczas gdy za I dekadę tylko 30). Dodajmy, że dokument podpisał oficer ewidenc. [IV batalionu] Walenty Badura.

Z dokumentu „Lista żołdu” dowiadujemy się, że owym sierż. sztab. był Ludwik Sikora, sierż. linjowym – Willimowski Wilem, d-cą plutonu – Mrowiec Augustyn, plutonowymi – Frysz Paweł, Szydło Paweł, Ulsa Emanuel i Mrozek Wincenty (przy czym tylko ten ostatni był ujęty za wszystkie trzy dekady, pozostali – jedynie za dekady II i III ).

Sikora Ludwik /karta ewidencyjna/
Urodz. 13 VII 1899 w Gulehoffrungshütte (pow. Bytom)
Tokarz, kawaler
Zam. Frydenshuta
w armii zaborczej – od 13 XI do 2 VII 1918 (Res. Inf. Regt. 76, 11/Komp. III Baon 158 pułku)
w armii polskiej – od 25 V 1919 w armii Hallera (1/1 Komp. 4 pułku, 1/18 Komp. Saperów 18 dywizji)
obecny przydział – kompania miot. min i granatów
funkcja - d-ca plutonu

Grabowski Józef /karta ewidencyjna, prawdopod. z końca maja 21 r./
urodz. 17 III 1921 we Lwowie
prawnik
zam. – Lwów
data wstąpienia do WP = 19 VII 1915 (6 p.p. Leg.)
mianowania – 4 VII 1920 – podporucznik
odznaczenia – Krzyż Walecznych
przebieg służby wojsk.:
- 19 VII 1915 – 30 VIII 1920 – 6 p.p. Leg.
- 1 XI 1918 – 31.1.1921 – Obrona Lwowa, 5 p.p. Leg.
data przybycia na Górny Śląsk – 29 V 1921

Inna karta ewidencyjna /z 16 VI 1921 r./
przebieg służby wojsk.:
- 19 VII 1915 – 30 IX 1917 – 6 p.p. Leg.
- 30 IX 1917 – 1 XI 1918 – armia austr. – 13 p., 54 p., 95 p.
- 3 XI 1918 – 17 XI 1918 – Obrona Lwowa
- 17 XI 1918 – 11 VII 1920 – 5 p.p. Leg.
obecna funkcja – doradca taktyczny komp. miot. min i granatów

Lista poległych IV baonu

- kompania saperów
sierż. sztab. Czaruś Franciszek – 4.06 – Raszowa
- kompania miotaczy min i granatów
kpr. Twardoch Stanisław – 3.06 Januszkowice
szer. Lebioda Maksymilian – 3.06 Januszkowice
- kompania karabinów maszynowych
szer. Ślodczyk Maksymilian – 4.06 Januszkowice
st. szer. Jendryszczyk Teodor – 4.06 Januszkowice
kpr. Placek Józef – 4.06 Kędzierzyn
- kompania sztabowa
szer. Żeleźniak Józef – 24.06.1921

Lista rannych

1. plut. Szewczyk Maksymilian – 4 VI w polu k. Raszowej – kompania saperów
2. szer. Kubicki Józef – 4 VI w lesie pod Raszową – kompania saperów
3. szer. Juteka Bernard – 4 VI w Raszowie – kompania saperów
4. szer. Nowak Sylwester – 4 VI w lesie pod Raszową – kompania saperów
5. sierż. linj. Szulc – 3 VI Januszkowice – kompania miot. min i granatów
6. kpr. Wesołek Paweł - 3 VI Januszkowice – kompania miot. min i granatów
7. sanit. Bielok Paweł - 3 VI Januszkowice – kompania miot. min i granatów
8. szer. Pawlik Ryszard - 3 VI Januszkowice – kompania miot. min i granatów
9. szer. Gawlik Karol - 3 VI Januszkowice – kompania miot. min i granatów
10. sierż. Kowalik Aleksy - 4 VI Januszkowice – kompania karabinów maszynowych
11. kpr. Olszowka Jan – 5 VI przy ataku na Kędzierzyn – kompania karabinów maszynowych
12. st. żołn. Szolc Franiciszek – 4 VI pod Januszowicami – kompania karabinów maszynowych
13. szer. Garus Paweł – 4 VI pod Januszkowicami – kompania karabinów maszynowych
14. kpr. Plasek Józef – 4 VI pod Januszkowicami – kompania karabinów maszynowych
15. sierż. Kostka Jan – 4 VI przed mostem Kędzierzyn – kompania sztabowa
16. plut. Janczik August – 24 V w Januszkowiacach – kompania sztabowa
17. kpr. Chrystyan Władysław - 24 V w Januszkowiacach – kompania sztabowa
18. szer. Szkowron Józef - 24 V w Januszkowiacach – kompania sztabowa

Z powyższego dokumentu wynika, że kompania sztabowa pułku (względnie jakaś jej część) już 24 maja 1921 roku musiała się znaleźć w rejonie Januszkowic!

Listy prawdopodobnie nie są kompletne. Oto bowiem na Liście Podanych do odznaczenia Śląską Wstęgą Waleczności – IV batalion figuruje st. szer. Kaczmarczyk Teodor (z adnotacją – zabity)
Z tego samego dokumentu – ranni:
Sierż. sztab. Gaczka Stefan
Sierż. sztab. Kowalik Aleksy

Dokumentem, z którego można wysnuć jakieś wnioski odnośnie poniesionych strat przez kompanię saperów, jest też „Lista żołdu za maj 4 baon /13 kompania/ 4 p.p.”. Oto przy nazwiskach niektórych żołnierzy można znaleźć na różnego rodzaju adnotacje. I tak:

- Bartoś Karol st. sierż. – do szpitalu
- Szefczyk Maks. Kpr. – [w] szpitalu ranny
- Pastuszka Bolesław szer. – zaginiony
- Klimek August szer. – zaginiony
- Niemczke Teodor szer. – zaginiony
- Szymański Brunon szer. – zaginiony
- Koza Hermin szer. – zaginiony
- Szulik Bernard – niewiadomo gdzie
- König Robert szer. – niewiadomo gdzie
- Koczy Jerzy – szer. Ranny w niewoli
- Lipiota Franc. szer. – zaginiony
- Witoczek Józef szer. – zaginiony
- Wala Erich szer. – zaginiony
- Domina Teodor szer. – zaginiony
- Kusz Ludwik szer. – w szpitalu
- Zieliński Leon szer. – zaginiony
- Bialas Marjan szer. – niewiadomo gdzie
- Jendryszek Teodor szer. – zaginiony
- Kubicki Józef szer. – w szpitalu ranny

Przy jedenastu nazwiskach widnieje dopisek „dezerterował”. Dokument powstał nie wcześniej niż 10 czerwca 1921 roku. Oto bowiem przy dwóch nazwiskach (plut. Kubitzer Teodor i szer. Chmielus Rudolf) widnieją adnotacje „zwolniony 10 VI”.

Inny ciekawy dokument to „Spis dezerterów 4 baonu 4 pułku”. Spis obejmuje 99 powstańców, z czego aż 75 to żołnierze kompanii miotaczy min i granatów, kolejnych 10 należało do kompanii karabinów maszynowych, a 14 – do kompanii saperów. Prawie wszyscy dezerterzy z kompanii miotaczy min i granatów pochodzili z Świętochłowic, wszyscy dezerterzy z kompanii saperów – z Królewskiej Huty. Z dokumentu wynika, że do masowej dezercji musiało dojść 3 czerwca, przy czym warto zwrócić uwagę, że tego dnia kompania miotaczy min i granatów straciła dwóch zabitych i trzech rannych (być może dezercja była reakcją na stres powstałych w następstwie tychże strat).

Wydaje się, że przynajmniej część dezerterów musiała później powrócić do szeregów, jako że niektóre nazwiska odnajdujemy na dokumentach powstańczych z końca czerwca i początków lipca 1921 roku... (chociażby plut. Wiktor Mrozek, który widnieje na liście dezerterów, a następnie spotykamy go na liście żołnierzy kompanii miotaczy min i granatów zgłaszających zamiar przejścia granicy Polski, podobnie kpr. Franciszek Nawrot)

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
W ostatnich dniach maja 1921 roku utworzona została 3 bateria artylerii, która w pierwszym tygodniu czerwca podlegała Karolowi Gajdzikowi. Nie udało mi się odnaleźć dokumentu, mocą którego powołano ją do życia. W 5-dniowym raporcie z 28 maja nie została ona jeszcze wykazana, natomiast widnieje w raporcie z 1 czerwca. Musiała więc ona powstać między 28 maja a 1 czerwca.

Wśród różnych dokumentów dotyczących pułku Gajdzika zachowała się między innymi „Karta służbowa!” /dokument z 30 maja 1921 r./

Dokument ów zaczyna się od słów: Poniżej wymienieni artylerzyści przysyła się do III baterie. Tu następuje 12 nazwisk, w tym jeden plutonowy (Kowalski Klemens), dwóch kaprali (Stanek Jan i Bocionek Alfons) i dziewięciu szeregowych (Guzik Józef, Mzyk Max, Fischer Grzegorz, Szuls Leon, Pawłowski Józef, Dębinski Rudolf, Cmiel Franciszek, Foffmann Paweł, Malik Ludwik)
Podpsiał Hasiński, adj. Pułku

W świetle meldunku dowództwa artylerii Grupy „Wschód” z 8 czerwca 1921 roku baterią dowodził Mikołaj Korfanty, poszczególnymi działonami dowodzili:
- ppor. Żmigrodzki
- ppor. Kleinert
- ppor. Gradecki
- ppor. Łubieński
Bateria miała na wyposażeniu rosyjskie działa 3-calowe

Raport stanu z 15 czerwca 1921
3 oficerów
1 pełniący funkcję oficera
29 podoficerów
61 szeregowych
16 koni artyleryjskich
7 koni wierzchowych
7 koni taborowych
16 karabinów
1 lekki karabin maszynowy
4 działa

Spójrzmy teraz, kim byli - dowódca baterii oraz dowódcy poszczególnych działonów (niestety, nie udało mi się dotrzeć do karty ewidencyjnej ppor. Gradeckiego):

Mikołaj Korfanty /karta ewidencyjna – 21 VI 1921/
Urodz. 4.12.1891 w Przełajce
Ukończył szkołę elementarną i szkołę oficerską w Jüterbock [według Karty kwalifikacyjnej – Jüterburg] koło Berlina – 1 I 1917 do 15 III 1917
Zawód maszynista
Specjalność wojskowa – artylerzysta
W wojsku niemieckim od 1911 roku – najpierw w 6 pułku artylerii ciężkiej
1914 – 1915 – na froncie rosyjskim
1915 – 1916 – „nauczyciel nowozaciągających” [w karcie kwalifikacyjnej – „instruktor”]

od marca 1917 – jako plutonowy III baonu 28 pułku art. ciężkiej (front francuski i rumuński)
zwolniony z armii niemieckiej 14.12.1918 (na odchodnym – awans na chorążego)

Antoni Żmigrodzki /karta ewidencyjna – 29 V 1921/
podporucznik
urodz. 21 VII 1895 w Żytomierzu ma Wołyniu
kawaler
wykształcenie – Szkoła Podchorążych Artylerii w Poznaniu, 4 semestry Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej
zawód – student
w Wojsku Polskim – od 11 XI 1918
od 11 XI 1918 do 21 VIII 1919 – w 1 pułku ułanów Krechowieckich
- od połowy grudnia 1918 do 10 IV 1919 – w obronie Lwowa [w życiorysie – 31 grudnia kontuzjowany w głowę w bitwie pod Czyszkami, 11 stycznia 1919 – wraca do pułku)
- od połowy czerwca 1919 do 21 VIII 1919 – na froncie w Galicji i na Wołyniu
od 27 VIII 1919 do 8 X 1919 – Szkoła Podoficerów Artylerii w Rembertowie
od 25 II 1920 do 7 IV 1920 – C.O.P.S.A. (instruktor)
od 7 IV 1920 do 23 VII 1920 – Szkoła Podchorążych Artylerii w Poznaniu
od 4 VIII 1920 do 4 V 1921 – w 2 pułku artylerii polowej Legionów [w karcie kwalifikacyjnej - najpierw dowódca baterii zapasowej, potem dowódca baterii szkolnej i na koniec 1-szy oficer plutonu bojowego]
data przybycia na Górny Śląsk – 28 V 1921
obecna funkcja – oficer plutonowy
formacja – 3 bateria Grupa „Wschód”

Kleinert Henryk /karta ewidencyjna – 29 V 1921/
urodz. 22 X 1920 w Warszawie
student Politechniki Warszawskie
kawaler
zam.- Warszawa
w Wojsku Polskim od 11 XI 1918
- 26 III 1921 awans na podporucznika ze starszeństwem od 1 II 1921
odznaczenia – Virtuti Militari V klasy
przebieg służby:
- 11 XI 1918 – 7 IV 1920 – 1 bat. 3 d.a.k.
- 7 IV 1920 – 23 VII 1920 – Szk. Pchor. Art. w Poznaniu
- 23 VII 1920 – 15 XII 1920 – 3 bat. 4 d.a.k.
obecna formacja – 3 bat. Gr. „Wschód”
obecna funkcja – oficer plutonowy

Z karty kwalifikacyjnej dowiadujemy się dodatkowo, że Henryk Kleinert ukończył dwa semestry Politechniki Warszawskiej.

Łubieński Władysław /karta ewidencyjna/
podchorąży
urodz. 8 VII 1898 w Chusaniu (Rosja południowa) [według innej karty ewidencyjnej – Odessa]
wykszt. wojsk. – Szkoła Podch. Artylerii w Poznaniu /artyleria konna/
wykszt. cywilne – Gimnazjum Filolog. w Odessie, 2 semestry Politechniki
student
przebieg służby wojskowej:
20 XI 1918 wstępuje do 4 Dywizji gen. Żeligowskiego w Odessie, następnie [według karty kwalifikacyjnej – 25 XII – 1 VI 1919] – w służbie dyplomatyczno – wywiadowczej przy Komitecie Naczelnem WP na Wschodzie, po ewakuacji Odessy – przybywa do Warszawy (z papierami i pieniędzmi Komitetu), służy w 5 baterii konnej „Odsieczy Lwowa” (późniejsza 1 bat. 4 d.a.k.), 1 XI 1920 – 18 III 1921 – Szkoła Podchorążych Artylerii w Poznaniu, 18 III 1921 – IV 1921 – w 1 bat. 4 d.a.k. (urlopowany)
odznaczenia – Virtuti Militari, Krzyż Walecznych
data przybycia na Górny Śląsk – 28 V 1921

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Rozkazem organizacyjnym nr 10 NKWP z 15 maja 1921 roku przystąpiono do formowania dywizjonu kawalerii. W myśl tego rozkazu do dywizjonu mieli trafić kawalerzyści służący dotąd w różnych oddziałach powstańczych, a dowództwa grup operacyjnych i jednostek etapowych zostały zobligowane do przekazania dywizjonowi wszystkich niemieckich karabinków kawaleryjskich. Na potrzeby dywizjonu postanowiono zarekwirować 600 koni wierzchowych, przeprowadzenie rekwizycji nakazano Dowództwu Etapów.

Dowódcą dywizjonu, który odtąd stanowił odwód NKWP, został rtm. Breza, którego 20 czerwca zastąpił rtm. Plesnar. Dowódcy dywizjonu podlegali bezpośrednio: adiutant (specjalista w sprawach taktycznych), oficer prowiantowy, lekarz medycyny i lekarz weterynarii. W skład sztabu weszli ponadto: trębacz (plutonowy), dwaj pisarze (kaprale), pięciu ordynansów (szeregowcy) i woźnica. Dywizjon obejmował trzy szwadrony; dowodzili nimi: ppor. Lipowski, ppłk Filimonow (szwadron złożony z żołnierzy oddziałów gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza) i ppor. Kosterski. Przy dowództwie każdego szwadronu, oprócz szefa (wachmistrz) i trębacza, pełnio służbę 7 podoficerów (furażowy, prowiantowy, rachunkowy, sanitarny, weterynaryjny, broni i podkuwacz) oraz 12 szeregowców (w tym kucharz i 7 woźniców). W skład każdego szwadronu wchodziły cztery plutony liniowe (21 osób wraz z dowódca w randze podporucznika). Łącznie w dywizjonie, zgodnie z etatem, miało służyć 407 powstańców, w tym 9 oficerów, 42 podoficerów i 356 szeregowców.

Tak to wyglądało w teorii. W praktyce stany osobowe poszczególnych szwadronów przedstawiały się nieco inaczej. Ale co to ma wspólnego z pułkiem Gajdzika? Wiem, że rozkaz odnośnie przekazania kawalerzystów do nowo formowanego dywizjonu kawalerii otrzymał także pułk Gajdzika. Z całą pewnością wykonał go I batalion, jako że dotarłem do stosownego dokumentu. Oto w dokumencie z 18 maja 1921 roku czytamy: „Z rozkazu IV p. Gajdzika zsyła Baon I 25 ludzi jako kawalerysty” – dalej wymienionych jest 25 powstańców (z imienia i nazwiska). Dokument podpisał adj. Pietrasz (adiutant I baonu). Czy analogicznie do formowanego dywizjonu przekazały kawalerzystów także inne pododdziały pułku, tego nie wiem. Nie natrafiłem na jakikolwiek inny dokument, który tyczyłby się tej sprawy.

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Tymczasem przyjrzyjmy się Rozkazowi operacyjnemu nr 5 dowódcy I Dywizji Górnośląskiej, majora Jana Ludygi – Laskowskiego. Dokument ów nie ma daty, ale z treści wynika, iż został on sporządzony 23 maja 1921 roku:

Sytuacja nieprzyjacielska. Nieprzyjaciel znajduje się na linii Wielmierzowice- Krasowa - Lichynia - Czarnocin - Dolna. Ponownie został stwierdzony udział regularnych oddziałów Reichswehry. Dnia 23 maja ppoł. od godziny 14-20 nieprzyjaciel atakował nasze pozycje od Odry aż do naszego prawego skrzydła. Nieprzyjaciel koncentruje siły swoje w Leśnicy, gdzie zauważyć można było oddziały bojowe w sile od 50 – 100 ludzi, posuwające się wzdłuż szos Leśnica - Zalesie i Leśnica – Raszowa.
Sytuacja własna. Oddziały nasze zajmują stanowiska: Januszkowice – Rokicze – Raszowa – Łąki – Zalesie w kierunku na Zimną Wódkę. W ciągu dnia oddziały dywizji wzmocnione zostały rezerwą około 1000 bagnetów.
Zamiary własne. Dowódca 2 pułku Cyms otrzymał ustny rozkaz posunięcia się jak najdalej na północny zachód, wzdłuż Odry i toru kolejowego, by współdziałać z grupą północną, która atakuje od godziny 2 w nocy dzisiejszej, posuwając się w stronę Gogolina – Odry. Po odcięciu Niemcom drogi odwrotu, jedna część grupy atakującej atakuje Górę Św. Anny. Zadaniem l i 8 pułku oraz formacji przysłanych w dniu wczorajszym jest nie przepuścić Niemców, którzy atakiem kombinowanym od zachodu i pomocy osaczeni zostaną.
Wobec tego: dowódca 8 pułku nawiąże za wszelką cenę łączność z grupą północną, ażeby zamknąć obecnie istniejącą lukę. Po nawiązaniu łączności kapitan Rataj doniesie natychmiast do dowództwa dywizji.
Dwie kompanie 6 pułku zabrskiego otrzymały rozkaz zajęcia Zalesia, nawiązując łączność z kompanią Wolfa w Cisowie i na północ od Zalesia w Zimnej Wódce (ew. Popice) z oddziałami 8 pułku. Kompania Wolfa nawiąże łączność z 2 pułkiem Cymsa w Łąkach, l pułk pozostaje na miejscu.


W powyższym dokumencie znajdujemy informację o wzmocnieniu dywizji rezerwą około 1000 bagnetów. Z całą pewnością chodzi o I batalion 4 pułku piechoty... Tymczasem przejdźmy do Rozkazu operacyjnego nr 7 dowódcy I Dywizji Górnośląskiej, majora Jana Ludygi – Laskowskiego. ten dokument także nie ma daty, ale wydaje się, iż został on sporządzony 26 maja 1921 roku:

Sytuacja nieprzyjacielska. Nieprzyjaciel zajmuje Leśnicę, Czarnocin, Dolne. Główne swoje siły trzyma na Górze Św. Anny. Patrole wysyła na Olszowe – Lichynię.
Sytuacja własna. Oddziały l dywizji obsadziły odcinki Brzeźce, Pogorzelec – Grabina – Januszkowice – Wielmierzowice – Krasowa – Łąki – Zalesie – Lichynia – Popice – Olszowa – Ksiądzlas. Łączność z podgrupą Bogdana nawiązana przez Ksiądzlas do Rożniątów.
Zadanie dywizji. Rozkazem NKWP dywizja pozostać ma w defensywie na zajętej obecnie linii. Wobec nadejścia nowych oddziałów na front zarządzam następujące ugrupowanie oddziałów I dywizji powstańców: odcinek pierwszy obejmuje 2 pułk, wzmocniony nowo przybyłym batalionem Mikulskiego, i zajmie miejscowości od Brzeźce włącznie aż do Łąk włącznie. Odcinek drugi obejmuje trzeci pułk. Należą do niego miejscowości Wiesenhof, Zalesie, które obsadzają dwie kompanie 1 batalionu, wystawiając silną placówkę w Lichyni. Trzecia kompania jako rezerwa w Cisowie. Miejsce postoju batalionu w Zalesiu. Drugi batalion 3 pułku obsadził dwiema kompaniami Popice – Klucze – Olszowę, pozostawiając trzecią kompanię jako rezerwę w Zimnej Wódce, razem z dowództwem II batalionu. III batalion 3 pułku pozostaje jako rezerwa dywizji w Rudzieńcu. Miejsce postoju pułku Ujazd. Odcinek trzeci: batalion rybnicki obsadził Ksiądzlas – Brzezina, z zadaniem utrzymania ścisłej łączności z podgrupą Bogdana w Rozłątowie i Suchołonie.
Kompanie 6 pułku zabrskiego przejdą do rezerwy dywizji do Sławęcic. Kompanie te wyślą kwatermistrzów do komendy placu celem objęcia kwater.
8 pułk i II/5 pułku przejdą po zmianie przez 3 pułk na stację do Sławęcic, gdzie zostaną załadowane i odjadą na reorganizację do zagłębia przemysłowego. Dowódca 8 pułku i dowódca 2 pułku zgłoszą się przed tym w dowództwie dywizji po bliższe rozkazy.
Przegrupowania powyższe muszą nastąpić do wieczora dnia 27 maja 1921 r. godziny 20.
Meldunki i kurierzy: codziennie przyślą 2 i 3 pułk, kompanie 6 pułku, batalion rybnicki, dowództwo artylerii, oddział marynarzy i pociągi pancerne meldunki poranne o godzinie 7 do dowództwa dywizji. Co wieczór o godzinie 20 zgłoszą się kurierzy oddziałów po rozkazy.
Żywność pobierają oddziały w czołówce żywnościowej w Sławęcicach.
Zapotrzebowania na amunicję przesyłać mają oddziały do referenta broni dywizji, z dokładnym podaniem ilości karabinów i ich rodzajów.


Jak wiemy, nie udało się przeprowadzić nakazanego tu przegrupowania do wieczora dnia 27 maja. Z całą pewnością bowiem wymienione tu jako mające załadować się i odjechać do zagłębia przemysłowego 8 pułk piechoty i II/5 pułku piechoty jeszcze w dniu następnym, tj. 28 maja, zostały ujęte w raporcie stanu I Dywizji Górnośląskiej, z czego wnosić należy, iż w dalszym ciągu przebywały na froncie. Nas jednak bardziej zastanawia w zacytowanym powyżej rozkazie brak jakiejkolwiek wzmianki o I batalionie 4 pułku piechoty, który w tym czasie z całą pewnością obsadzał rubież Januszkowice, Wielmierzowice.

Tymczasem przejdźmy do omówienia Rozkaz operacyjny nr 9 dowódcy I dywizji górnośląskiej, majora Jana Ludygi-Laskowskiego z 1 czerwca 1921 roku:

Sytuacja nieprzyjacielska. Zawieszenie broni nie zostało generałowi Le Rondowi oficjalnie zakomunikowane. Zachowanie się nieprzyjaciela również nie świadczy o jego pokojowych zamiarach. Siły nieprzyjacielskie, koncentrując się nadal na odcinku Góry Św. Anny, przygotowując go na bramę wypadową. 29 bm wyruszył z Nysy 1 pułk bawarski z muzyką i w pełnym składzie na odcinek Góry Św. Anny. Skład sił nieprzyjacielskich: dwa pułki piechoty bawarskiej (oddziały „Orgeschu” 2500 karabinów, dwie baterie 6-8 armat), rezerwa w okolicy Gogolina około 1000 karabinów. W okolicy Niwki dwie armaty 7,5 i dwie armaty 10,5 cm. Obszary zajęte przez Niemców są nadal plądrowane bez względu na narodowość. Około 800 Polaków zostało z tych rejonów wywiezionych do Nysy. W miastach Zagłębia Niemcy podnoszą głowy. W Bytomiu, Gliwicach przyszło do krwawych starć pomiędzy Niemcami a Francuzami. W Bytomiu około 10 zabitych Niemców.
Zamiar własny. Celem zachowania tajemnicy ugrupowania, należy miejscowości zajęte przez oddziały nasze odseparować patrolami. Należy pouczyć wszystkich powstańców, że zachowanie tajemnicy wojskowej jest pierwszym krokiem do zwycięstwa. Należy uniemożliwić wojsku rozproszenie się w godzinach wolnych po całej miejscowości. Oddziały muszą pozostać skoncentrowane, tzn. skoszarowane w pewnych obiektach. Zamiarem dywizji jest ugrupować się w ten sposób, by mogła wszelkim ewentualnościom zapobiec lub przejść do działań ofensywnych. Zamiarem moim jest, w razie silnego ataku ze strony przeciwnej, przez aktywną obronę złamać napór nieprzyjacielski, zużyć jego rezerwy, by następnie całą siłą atakować w pewnych kierunkach, celem odzyskania Góry Św. Anny.
Aby ten cel osiągnąć, należy oddziały ugrupować w głąb i bezwzględnie natychmiast przystąpić do robót fortyfikacyjnych z użyciem całej ludności cywilnej.
Wobec tego nakazuję następujące przegrupowanie:
Odcinek I nad Odrą: linia rozgraniczenia na południu: Brzeziec włącznie, Stara Kuźnia wyłącznie, Sośnica włącznie. Na północy od Januszkowic włącznie w kierunku wschodnim aż do Łąk włącznie zajmą oddziały: I/2 pułku Brzeziec – Pogorzelec, II/2 pułku Kłodnica – Przystań Kozielska – Grabina włącznie, 1/4 pułku Januszkowice-Wielmierzowice tor kolejowy z Krasową włącznie. III baon pułku żołnierskiego: Rokicz – wzgórze 196 i Łąki włącznie. Rezerwa odcinka I nad Odrą tworzy IV/2 pułku w Kędzierzynie.
Odcinek II górzysty: Linia rozgraniczenia i obsada tak samo jak dotychczas (Rozkaz op. nr 7). III/3 pułku tworzy rezerwę odcinka II górzystego.
Dywizja rozporządza rezerwą w sile dwóch baonów, i to: baon Mikulskiego z miejscem postoju w Ujeździe, baon Sojki w Rudzieńcu.
Artyleria. Przy grupie wschodniej zostało utworzone szefostwo artylerii pod dowództwem majora Kwaka-Krzewińskiego. Szefostwu temu podlega bateria Ligockiego.
Saperzy. Dowódca saperów przy dywizji kieruje robotami fortyfikacyjnymi, przydzielając do poszczególnych oddziałów saperów. Ze względu na ważność robót fortyfikacyjnych, dowódcy pułków dążą całą siłą do tworzenia kompanii saperów w składzie przepisanym, wydzielając z oddziałów wszystkich byłych saperów. Braki w środkach technicznych należy uzupełnić przez umiarkowaną rekwizycję.
Sprawy sanitarne. Punkty sanitarne w miejscu postoju sztabów baonów: plac opatrunkowy dla 2 pułku w szpitalu w Kędzierzynie, plac opatrunkowy dla 3 pułku w szpitalu w Sławęcicach. Kolumna sanitarna w Ujeździe. Składnica sanitarna i apteka dywizji w Rudzieńcu.


Tutaj I/4 pułku piechoty znajduje się dokładnie tam, gdzie winniśmy się go spodziewać na podstawie dostępnych relacji...

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Osoby zainteresowane Powstaniami Śląskimi zachęcam do zajrzenia do mojej najnowszej pracy, która jest dostępna w internecie:

http://www.forum.jacekguzy.pl/felietony/Slascy_Czwartacy.pdf

Życzę przyjemnej lektury wink.gif
Wojciech Kempa
jerzy11
Witam!!!!!!
Opisana przez Pana historia pułku Gajdzika to fascynująca opowieść o powstańcach pochodzących z terenu dzisiejszych miejscowości: Siemianowic, Chorzowa, Świętochłowic, Katowic i z części terenu Bytomia. Nigdy dotąd nie spotkałem się z tak dokładnym opisem dotyczącym mobilizacji, i walk z okresu powstań, w tym z podaniem list powstańców uczestniczących w tych walkach.
Interesują mnie powstańcy pochodzący właśnie z dawnego powiatu Bytomskiego a konkretnie z Łagiewnik.
Pozwolę sobie zadać Panu parę pytań dotyczących historii tej dzielnicy i jej powstańców z tego okresu. Może posiada Pan w tym temacie jakieś materiały lub informacje?
W opisie znajduje się informacja dotycząca formowania i mobilizacji batalionu świętochłowickiego (2/3 maja 1921) na polu w Łagiewnikach.

„Batalion świętochłowicki zbierał sie na polu w Łagiewnikach, przy nieistniejącej już
remizie tramwajowej. Edward Brzozowski, syn świętochłowickiego powstańca, uczestnika
trzech powstań śląskich, w książce Świętochłowice w okresie powstań śląskich i plebiscytu”
pisze:
Z centrum Świętochłowic na placu zbornym stawiło się około 120, częściowo uzbrojonych, powstańców. Z miasta wyruszyli plutonami: pierwszy Karola Hawełki, drugi
Franciszka Piątka i trzeci Szymona Brzeziny. Z nieustalonych przyczyn nie stawił się sie dowódca
kompanii Józef Korzonek, zastąpił go Karol Hawełka, jego pluton przejął Józef Siwy. Do
zgrupowania dołączyły: kompania lipińska z Adolfem Kudelką, chropaczowska z Józefem
Trojokiem, powstańcy z Łagiewnik z Gajkiem, Szarlocińca……..”
Oraz podaje Pan, w jaki sposób były zajmowane poszczególne miejscowości
„Kompaniom wydano rozkaz zajęcia własnych miejscowości. Ruszyli prawie jednocześnie. Świętochłowiczanie w kierunku Piaśnik i centrum miasta…….”

Niestety w tym interesującym opisie brakuje wiadomości dotyczących przejęcia Łagiewnik i mieszczących się tam zakładów, oraz formowania się powstańczych miejscowych placówek.
Jednocześnie można by wywnioskować z tych skąpych informacji, że miejscowość została zajęta ogólnie mówiąc przez batalion świętochłowicki. Tym bardziej, że w dalszej części opisu zawarte są informacje:

„I batalion 4 pułku piechoty, który w okresie konspiracji oraz w pierwszym tygodniu
powstania (do 10 maja 1921 roku) funkcjonował jako II batalion powiatu bytomskiego,
zorganizowany został z sił rejonu (obwodu) świętochłowickiego POW, który obejmował
Łagiewniki, Świętochłowice, Lipiny, Chropaczów oraz Bismarkhute, czyli Wielkie Hajduki.
Jego pierwszym dowódca był ppor. Teodor Lenert, którego nazwisko pojawia sie na
wielu dokumentach z pierwszej, drugiej i początków trzeciej dekady maja……,”

„W dalszym ciągu jednak dochodziło do incydentów zbrojnych. 12 maja ranni zostali
dwaj powstańcy z III batalionu – Stanisław Stanowski, który raniony został odłamkami
granatu w rękę i w nogę, oraz Jan Woch (ranny „w nogę i tyłek”). Z kolei Edward
Brzozowski, opisując działania kompanii Józefa Trojoka z I batalionu Teodora Lenerta,
opisuje zdarzenie, które miało miejsce dwa dni później:
„15 maja wspólnie z kompania łagiewnicką odpierała [kompania Trojoka] silny atak
niemieckiego Selbstschutzu od strony Bytomia, przeganiając go pod bytomski most kolejowy”.

Lecz spotkałem się w tej materii także ze sprzeczną wiadomością ( w stosunku do w/w informacji) zawartą w Encyklopedii Powstań Śląskich pod hasłem Łagiewniki i w książce „ Z DZIEJÓW DZIELNIC BYTOMIA „ wydanej w1991r., jako praca zbiorowa pod redakcją Jana Drabiny str.176

„W trzecim powstaniu Łagiewniki zostały zdobyte w dniu 3. 5.1921r. przez pododdział baonu, którym dowodził ppor. J Ziarnko z zabrskiego pułku Pawła Cymsa i utrzymane do końca powstania”.

Cytowany fragment jakoby pododdział zabrski zajął Łagiewniki moim zdaniem jest mało prawdopodobny, gdyż był to pierwszy dzień powstania i walczyłby on raczej na terenie Zabrza i okolic, a nie zapuszczał się w obcy obszar pomiędzy Świętochłowicami a Bytomiem, tym bardziej, że istniały tam miejscowe jednostki powstańcze.
Mimo to są to tylko moje przypuszczenia natomiast informacje zawarte w wymienionych książkach zakładam, że zostały oparte na jakiś udokumentowanych faktach.

Może Pana wiedza i zebrane dane rozjaśnią te wynikłe sprzeczności, kto, kiedy, w jaki sposób, w jakiej sile i składzie osobowym zajął Łagiewniki oraz jakie osoby ustanowiły tzw. Komendę Placu i Straż Obywatelską oraz pełniły inne funkcje w zabezpieczeniu miejscowości i znajdujących się tam zakładów?

Czy może Pan uzupełnić te dane o ile zachowały się w tym zakresie materiały źródłowe, i o ile posiada Pan do nich dostęp?

Proszę o odpowiedź.
Pozdrawiam!!!!
confused1.gif
wojtek k.
Witam, cieszę się, że tak uważnie przeczytał Pan moją pracę smile.gif

QUOTE(jerzy11 @ 24/11/2009, 20:59)
Niestety w tym interesującym opisie brakuje wiadomości dotyczących przejęcia Łagiewnik i mieszczących się tam zakładów, oraz formowania się powstańczych miejscowych placówek.


Batalion świętochłowicki, w skład którego wchodziła kompania łagiewnicka, zebrał się w nocy 2/3 maja 1921 roku na polach pod Łagiewnikami, przy nieistniejącej już remizie tramwajowej. Jak wiemy, w skład batalionu świętochłowickiego weszły oddziały rejonu świętochłowickiego Polskiej Organizacji Wojskowej, w skład którego wchodziły oddziały miejscowe (każdy w sile kompanii), na czele których stali:

- w gminie Świętochłowice - Józef Korzonek
- w gminie Lipiny - Adam Kudelko
- w gminie Łagiewniki - Józef Szendera
- w gminie Chropaczów - Wiktor Wiechaczek
- w gminie Wielkie Hajduki - Wincenty Wiza

W dzisiejszej Zgodzie istniał oddział w sile plutonu, którym dowodził Józef Pogoda, a niezależnie od tego na terenie tym funkcjonował oddział Związku Hallerczyków, na bazie którego sformowano kompanię karabinów maszynowych. Oddziałem tym dowodził Piotr Gajek.

W gminie Łagiewniki szczególnie silna była POW w osadzie Zgorzelec, gdzie mieszkał Józef Szendera. Siły POW w Zgorzelcu miały liczyć 75 ludzi, zaś w Łagiewnikach - 54 ludzi. W sumie cała organizacja liczyć miała 129 ludzi (a więc stanowiła siłę kompanii).

Z pola pod Łagiewnikami poszczególne kompanie batalionu świętochłowickiego udały się do swoich miejscowości, które zajęły przy niewielkim oporze ze strony Niemców (do poważniejszych walk doszło jedynie przy zajmowaniu Wielkich Hajduk, gdzie poległo dwóch powstańców). Kompania Szendery zajęła Łagiewniki bez walki. Należy dodać, że między Rozbarkiem a Łagiewnikami zbierał się także wspomniany przez Pana batalion J. Ziarnka. Stąd właśnie uderzył on na Bytom...

QUOTE(jerzy11 @ 24/11/2009, 20:59)
Lecz spotkałem się w tej materii także ze sprzeczną wiadomością ( w stosunku do w/w informacji) zawartą w Encyklopedii Powstań Śląskich pod hasłem Łagiewniki i w książce „ Z DZIEJÓW DZIELNIC BYTOMIA „ wydanej w1991r., jako praca zbiorowa pod redakcją Jana Drabiny str.176

„W trzecim powstaniu Łagiewniki zostały zdobyte w dniu 3. 5.1921r. przez pododdział baonu, którym dowodził ppor. J Ziarnko z zabrskiego pułku Pawła Cymsa i utrzymane do końca powstania”.

Cytowany fragment jakoby pododdział zabrski zajął Łagiewniki moim zdaniem jest mało prawdopodobny, gdyż był to pierwszy dzień powstania i walczyłby on raczej na terenie Zabrza i okolic, a nie zapuszczał się w obcy obszar pomiędzy Świętochłowicami a Bytomiem, tym bardziej, że istniały tam miejscowe jednostki powstańcze.


W tym czasie batalion Ziarnka podlegał bytomskiej grupie taktycznej Paula i dopiero po opanowaniu przez powstańców powiatu bytomskiego (bez samego Bytomia, z którego to powstańcy zmuszeni byli, wobec postawy wojsk koalicyjnych, wycofać się) został on podporządkowany Cymsowi, który dowodził grupą taktyczną zabrską (późniejszym 2 pułkiem piechoty).

QUOTE(jerzy11 @ 24/11/2009, 20:59)
kto, kiedy, w jaki sposób, w jakiej sile i składzie osobowym zajął Łagiewniki oraz jakie osoby ustanowiły tzw. Komendę Placu i Straż Obywatelską oraz pełniły inne funkcje w zabezpieczeniu miejscowości i znajdujących się tam zakładów?


Niestety, nie udało mi się dotrzeć do informacji na ten temat. W rozkazie NKWP z 6 czerwca 1921, w którym wymienione są wszystkie komendy placu, nie ma Łagiewnik, z czego wnoszę, że w tym czasie nie było komendy placu w Łagiewnikach. Jeśli więc nawet takowa wcześniej istniała, musiała zostać do tego czasu rozwiązana (niektóre utworzone w pierwszych dniach maja komendy placu NKWP kazała rozwiązać, uznając, iż ich działalność jest zbyteczna, a z ludzi, którzy w nich służą, większy pożytek będzie w innych formacjach powstańczych).

Dodam jeszcze, że kompania łagiewnicka, która na pierwszej powstańczej zbiórce liczyła 159 ludzi (warto zwrócić uwagę, że na zbiórkę przybyło więcej ludzi, niźli widniało w ewidencji POW), wskutek napływu ochotników rozrosła się do prawie 300 ludzi.

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
jerzy11
Bardzo dziękuję że odpowiedział Pan na moje pytania i częściowo zaspokoił moją ciekawość w opisanej sprawie. smile.gif


Jeżeli chodzi o pytanie odnoszące się do tzw. Komendy Placu i Straży Obywatelskiej w Łagiewnikach w Encyklopedii Powstań Śląskich pod hasłem Łagiewniki zawarta jest informacja

” W III (Powst.Śl.) – zdobyte 3 V 1921 przez pododdziały baonu J. Ziarnka z pułku zabrskiego Pawła Cymsa i utrzymane do likwidacji powstania. Ustanowiono tu Komendę Placu i Straż Obywatelską.”

A więc według tego opisu takie struktury organizacyjne istniały w tej miejscowości, chociaż może tak jak Pan podaje w późniejszym okresie zostały zlikwidowane.
Lecz moim zdaniem zastanawiające byłoby likwidowanie K.P i S.O w miejscu dość newralgicznym między Bytomiem a Królewską Hutą.
Z miejscowości tych mogły być prowadzone przez Niemców działania przerwania blokady Bytomia (i zresztą taką zatrzymaną przez powstańców akcję opisuje Pan w swojej pracy

„15 maja wspólnie z kompanią łagiewnicką odpierała [kompania Trojoka] silny atak niemieckiego Selbstschutzu od strony Bytomia, przeganiając go pod bytomski most kolejowy”),
a także ataki bojówek niemieckich z rejonu Królewskiej Huty przebicia się do Bytomia.


Ponadto w Łagiewnikach (zresztą jak w większości miejscowości) mieszkała spora grupa miejscowych Niemców, którzy pozostali by „ bez opieki „, kontroli lokalnych struktur powstańczych.
Zastanawia także fakt, że w sąsiednich miejscowościach o mniejszej lub zbliżonej ilości mieszkańców np. w Chropaczowie według Encyklopedii Powstań Śląskich także istniała K.P. i S.O.



Istnienie takiej placówki potwierdzają także dokumenty Centralnego Archiwum Wojskowego (np. o sygnaturze I.130.73).


Niżej podaję link do strony, i zespół archiwum wraz z sygnaturami i tytułami dokumentów, lecz nie mam dostępu do ich treści.


„CAW - Materiały archiwalne z lat 1908-1939

http://www.caw.wp.mil.pl/zasob/i/i_7.htm



Powstania Górnośląskie, sygn. I.130.1-91 (grupa zespołów)
Rozkazy i zarządzenia władz naczelnych oraz korespondencja dot. formowania i organizacji oddziałów powstańczych; rozkazy, zarządzenia, meldunki sytuacyjne, komunikaty bojowe i prasowe dot. przebiegu działań wojennych; raporty i meldunki o stanie uzbrojenia i wyposażenia; rejestry spraw karnych; schematy dyslokacyjne.


I.130.73 Dowództwa i Komendy Placu (Dujakowa, Lipiny, Łagniewniki, Radzionków, Ruda, Rydułtowy, Szarlej, Szarlociniec, Szopienice, Wodzisław, Żory) (16 j.a.)” (odpis oryginalny).



Trudno jednak mi z dokumentem ( rozkazem NKWP z 6 czerwca 1921) podanym przez Pana polemizować. Może w sytuacji łamania się obrony na froncie, likwidowano lokalne struktury w tym KP i SO szukając w ten sposób rezerw (ludzi i broni) do przerzucenia w rejon prowadzonych walk.


Jednakże z zasłyszanych informacji od mieszkańców Łagiewnik, komendantem Komendy Placu podobno był powstaniec Paweł Sodowski, który w niewyjaśnionych okolicznościach zginął pełniąc swoje zadania w dniu 16 VI 1921-czy w Pańskich „archiwach” pojawia się taka postać? confused1.gif




Odnośnie tego, kto zajął Łagiewniki podaje Pan, że była to kompania Szendery, natomiast informacja, że batalion Ziarnka zbierał się na terenie pomiędzy Łagiewnikami a Rozbarkiem zaciemnia tą kwestię, tym bardziej, że jak wyżej cytowana Encyklopedia Powstań Śląskich zdobywcą określa pododdziały tego baonu. Może zarówno kompania Szendery od strony Świętochłowic, jak i pododdziały batalionu Ziarnka od strony Rozbarku i Bytomia zajęły tą miejscowość, ale jest to tylko moja dywagacja.





Bardzo proszę, jeżeli to możliwe z Pańskiej strony o podanie pełnej listy powstańców II kompanii łagiewnickiej, a nie tylko oficerów i podoficerów których pan w swej bardzo ciekawej pracy wymienił (może ta wiadomość być umieszczona na stronie, lub przesłana w formie zeskanowanej czy zdjęcia na mój e-mail).
Podaje Pan także, że można otrzymać pański film o 4 pułku piechoty Gajdzika im. „Czwartaków”, – jeżeli jest taka możliwość- to proszę o przesłanie na mój e-mail. Może film również będzie bardzo ciekawy.


Jeszcze raz dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam!!!

wojtek k.
QUOTE(jerzy11 @ 30/11/2009, 11:07)
Bardzo dziękuję że odpowiedział Pan na moje pytania i częściowo zaspokoił moją ciekawość w opisanej sprawie. smile.gif

Jeżeli chodzi o pytanie odnoszące się do tzw. Komendy Placu i Straży Obywatelskiej w Łagiewnikach w Encyklopedii Powstań Śląskich pod hasłem Łagiewniki zawarta jest informacja

” W III (Powst.Śl.) – zdobyte 3 V 1921 przez pododdziały baonu J. Ziarnka z pułku zabrskiego Pawła Cymsa i utrzymane do likwidacji powstania. Ustanowiono tu Komendę Placu i Straż Obywatelską.”

A więc według tego opisu takie struktury organizacyjne istniały w tej miejscowości, chociaż może tak jak Pan podaje w późniejszym okresie zostały zlikwidowane.


Jest wielce prawdopodobne (a w zasadzie niemal pewne), że takie struktury istniały. Niestety, nie dotarłem nigdzie do informacji na temat ich ewentualnego składu osobowego (zresztą przyznam, że dotąd nie szukałem).

QUOTE(jerzy11 @ 30/11/2009, 11:07)
Ponadto w Łagiewnikach (zresztą jak w większości miejscowości) mieszkała spora grupa miejscowych Niemców, którzy pozostali by „ bez opieki „, kontroli lokalnych struktur powstańczych.
Zastanawia także fakt, że w sąsiednich miejscowościach o mniejszej lub zbliżonej ilości mieszkańców np. w Chropaczowie według Encyklopedii Powstań Śląskich także istniała K.P. i S.O.


Wspomina o tym także Brzozowski, który na temat Chropaczowa napisał:

Podobnie jak w Lipinach powstało tu lokalne polskie dowództwo powstańcze, które zabezpieczało miejscowość i największy zakład mianowicie kopalnię „Schlesien”. Chropaczów oprócz miejscowych straży wystawił 2 kompanie, pierwszą dowodził J. Trojok, drugą, ciężkich karabinów maszynowych – Aleksander Lazar.

Tak więc istnienie komendy placu oraz straży (ale raczej przemysłowej, a nie obywatelskiej - wiele osób myli je ze sobą, a bynajmniej nie jest to to samo) na terenie Chropaczowa znajduje potwierdzenie także i tutaj. Wiemy też, że komenda placu dla Chropaczowa została szybko rozwiązana.

QUOTE(jerzy11 @ 30/11/2009, 11:07)
Istnienie takiej placówki potwierdzają także dokumenty Centralnego Archiwum Wojskowego (np. o sygnaturze I.130.73).
Niżej podaję link do strony, i zespół archiwum wraz z sygnaturami i tytułami dokumentów, lecz nie mam dostępu do ich treści.
„CAW - Materiały archiwalne z lat 1908-1939

http://www.caw.wp.mil.pl/zasob/i/i_7.htm

Powstania Górnośląskie, sygn. I.130.1-91 (grupa zespołów)
Rozkazy i zarządzenia władz naczelnych oraz korespondencja dot. formowania i organizacji oddziałów powstańczych; rozkazy, zarządzenia, meldunki sytuacyjne, komunikaty bojowe i prasowe dot. przebiegu działań wojennych; raporty i meldunki o stanie uzbrojenia i wyposażenia; rejestry spraw karnych; schematy dyslokacyjne.

I.130.73    Dowództwa i Komendy Placu (Dujakowa, Lipiny, Łagniewniki, Radzionków, Ruda, Rydułtowy, Szarlej, Szarlociniec, Szopienice, Wodzisław, Żory) (16 j.a.)” (odpis oryginalny).


Nie zajmowałem się nigdy bliżej komendami placu, natomiast zaintrygował mnie Pan i postaram się czegoś poszukać... wink.gif

QUOTE(jerzy11 @ 30/11/2009, 11:07)
Trudno jednak mi z dokumentem ( rozkazem NKWP z 6 czerwca 1921) podanym przez Pana polemizować. Może w sytuacji łamania się obrony na froncie, likwidowano lokalne struktury w tym KP i SO szukając w ten sposób rezerw (ludzi i broni) do przerzucenia w rejon prowadzonych walk.


Dokument ten dość szczegółowo określa kompetencje i zadania formacji etapowych, określa też ich etaty. I tak:

etat dowództwa głównego etapu:

- główny dowódca etapu
- z-ca gł. d-cy etapu (inspektor)
- szef sztabu
- 2 adjutantów
- referent organiz.
- referent techn.
- referent kolejowy
- intendentura
- oficer prowiantowy
- d-two żandarmerii

Dowódcy Głównego Etapów podlegały

- trzy dowództwa grup
- d-two żandarmerii
- d-two straży granicznej

Etat dowództwa grupy:

- d-ca etapu grupy
- oficer ewidenc.
- referent bezpieczeństwa
- adjutant
- referent techniczny i kwat.
- 3 pisarzy
- 3 gońców

W sumie były trzy grupy, którym podlegały komendy powiatowe:

- komendant powiatowy
- oficer do zleceń
- oficer ewidencyjny
- lekarz baonu
- adjutant
- referent bezpieczeństwa
- oficer prowiantowy
- 5-ciu pisarzy
- 5-ciu gońców

Komendzie powiatowej podlegali: d-two baonu powiatowego, d-two miasta, d-two dworca i powiatowe dowództwo straży obywatelskiej

Komenda powiatowa miała kompetencje dowództwa pułku, w szczególności do jej obowiązków należało:

1. bezpieczeństwo w powiecie
2. ewidencja ludzi na wypadek mobilizacji
3. ewidencja oddziałów, zakładów etapowych i komend lokalnych
4. ewidencja i konserwacja koszar i budynków rządowych
5. ewidencja jeńców i internowanych
6. rekwizycje
7. żądanie świadczeń na rzecz wojska

Obowiązki d-ców baonów etapowych:

- ścisłe wypełnianie rozkazów k-dy powiat.
- Dostarczanie wart na żądanie dowódców miast (oficerów placu) i d-ców dworców
- Utrzymanie służby łączności z ościennymi powiatami i osłoną linii etapowych

Etat baonu etapowego – taki sam jak baonu linjowego

Etat d-twa miasta

- d-ca miasta
- adjutant
- ref. Bezpieczeńństwa
- 1 urzędnik
- 4 siły kancelaryjne
- 4 gońców

Etat dowództwa dworca

- d-ca dworca
- 6 podoficerów kontrolnych
- 3 siły kancelaryjne
(na mniejszych dworcach kolejowych – jeden oficer jako d-ca dworca i 6 szeregowych)

Etat komendy placu

- d-ca
- 2 adjutantów
- 1 urzędnik wojskowy
- 4 pisarzy
- 4 gońców

W sumie na dzień 6 czerwca 1921 roku istniało:

- 8 komend powiatowych
- 5 komend miast
- 42 komendy placu

Wszystkie one zostały wymienione z nazwy...

W dokumencie jest też mowa o kompetencjach i etatach żandarmerii i straży granicznej, ale nie będę już tego szczegółowo omawiał (chyba że ktoś jest zainteresowany).

Uzupełniajac powyższe, dodam, że to, co napisałem powyżej, nie jest odtworzeniem dokumentu, a jedynie moich notatek....

QUOTE(jerzy11 @ 30/11/2009, 11:07)
Jednakże z zasłyszanych informacji od mieszkańców Łagiewnik, komendantem Komendy Placu podobno był powstaniec Paweł Sodowski, który w niewyjaśnionych okolicznościach zginął pełniąc swoje zadania w dniu 16 VI 1921-czy w Pańskich „archiwach” pojawia się taka postać? confused1.gif


Nigdzie nie spotkałem się z tym nazwiskiem. Nie ma go w żadnym ze spisów poległych. Ale z drugiej strony wiemy, że owe spisy nie są kompletne. Tak więc niczego nie można wykluczyć wink.gif

QUOTE(jerzy11 @ 30/11/2009, 11:07)
Odnośnie tego, kto zajął Łagiewniki podaje Pan, że była to kompania Szendery, natomiast informacja, że batalion Ziarnka zbierał się na terenie pomiędzy Łagiewnikami a Rozbarkiem zaciemnia tą kwestię, tym bardziej, że jak wyżej cytowana Encyklopedia Powstań Śląskich zdobywcą określa pododdziały tego baonu.                                                                                    Może zarówno kompania Szendery od strony Świętochłowic, jak i pododdziały batalionu Ziarnka od strony Rozbarku i Bytomia zajęły tą miejscowość, ale jest to tylko moja dywagacja.


Zajęcie Łagiewnik było zadaniem kompanii Szendery, która bezsprzecznie do Łagiewnik wkroczyła. Z kolei zadaniem batalionu Ziarnka było opanowanie Bytomia (wespół z batalionem Barona, który nacierał od strony Miechowic). A czy któryś z pododdziałów batalionu Ziarnka zahaczył o Łagiewniki? Jest to bardzo prawdopodobne.

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Niestety, pomimo ogromnych chęci nie znalazłem jakiegokolwiek zestawienia członków Komendy Placu oraz Straży Obywatelskiej w Łagiewnikach. Dotarłem jedynie do szeregu zestawień członków straży przemysłowych. Zresztą rzućmy okiem na to, jak zorganizowane były straże przemysłowe na terenie Obwodu V /świętochłowickiego/:

Lipiny
kopalnia Matylda (zachód) – na większości dokumentów - Piksa Mateusz (według innych – Heidenreich Teodor)
kopalnia Georgschacht – Rusecki
Zakład Cynkowy Silesia III – Anioł Antoni
Zakład Cynkowy Silesia II – Zagrodniok Józef
Silesia Blędziak – Kałuża Józef
Silesia Walzwerk – Rymiorz Józef
Silesia III Blędziak – Rust Józef
Piaśniki
kopalnia Matylda (wschód) – Glück Augustyn
Chropaczów
kop. Schlesiengrube – Wierzgoń Franciszek
huta Guidotto – Wilczok feliks
Świętochłowice
kop. Niemcy – Szafraniec Josef
huta Falwa – Jahn Józef
Eintrachthuta
huta Eintracht – Krane Julian
Zgorzelec
Huta Hubertusa – Siwy Teodor (na jednym dokumencie – Nowak)
Łagiewniki
kop. Schwerischacht – Jesionek Piotr
kop. Redensblik – Rezpondek Ignacy
kop. Fereschacht Król – Suda Franciszek
Królewska Huta
kop. Kruschacht – Pielka Wilhelm
kop. Bismarck – Pander Ludwig
kop. Bahnschacht – Młynek Mateusz
Bismarckhuta
huta Bismarck (oberw) – Król Teodor
huta Bismarck (unterw) – Jokiel Jan
huta Rütgersa – Skrzipiec Karol

Spójrzmy z kolei na stany osobowe niektórych straży przemysłowych Obwodu V

1. dokument:

kop. Niemcy – 66
kop. Redensblik – 52
kop. Śląsk – 70
kop. Matylda (wsch.) – 36
kop. Matylda (zach.) – 48
kop. Król. Fereschacht – 47
kop. Schwerinschacht – 47
huta Cynkowa Lipiny – 53
huta Guidotto – 25
huta Falwa – 41
huta Hubertus – 13
huta Eintracht – 18

2. dokument

kop. Niemcy – 38
kop. Redensblik – 27
kop. Bismarck – 18
kop. Śląsk – 28
kop. Bahnschacht – 24
kop. Matylda (wsch.) – 27
kop. Matylda (zach.) – 27
kop. Krugschacht – 36
kop. Król. Fereschacht – 28
kop. Schwerinschacht – 22
huta Cynkowa Lipiny – 34
huta Guidotto – 19
huta Falwa – 45
huta Hubertus – 14
huta Eintracht – 18
huta Rydgera – 23
huta Bismarck (oberwerk) – 41
Bismarck (unterwerk) – 41

Żaden z dokumentów nie jest datowany, więc trudno mi stwierdzić, który jest wcześniejszy, a który późniejszy i skąd wzięły się różnice.

Niezależnie od tego, dotarłem do szeregu dokumentów odnoszących się do komend placu oraz straży obywatelskich. Jak już pisałem, straże obywatelskie często mylone są ze strażami przemysłowymi, gdy tymczasem były to zupełnie różne formacje (straże obywatelskie stanowiły część wojsk powstańczych, zaś straże przemysłowe – nie).

Na początek – komenda placu Lipiny (dokument powstały po 28 maja 1921):

Komendant – Kamiński Józef, kapral
I adjutant – Strzoda Paweł, kapral
II adjutant – Froelich Karol, sierż. sztab.
Urzędnik bezp. – Strzoda Teofil, kapral
Urzędnik bezp. – Dyrda Jan, kapral
Urzędnik kwat. – Kaczmarski Józef, st. szer.
Urzędnik kwat. – Banof Karol, kapral

Do tego – pięciu pisarzy, siedmiu kurierów i stenotypistka

Z tegoż dokumentu dowiadujemy się, że z dniem 28 maja 1921 roku z komendy placu odeszli: dotychczasowy komendant placu sierż. Świder Augustyn, urzędnik kwat. sierż. Alfonzy Szafranek oraz urzędnik bezp. sierż. sztab. Franciszek Świder.

Komendantem straży obywatelskiej w Lipinach do 28 maja 1921 roku był plut. Teodor Murek, przy czym liczyła ona pięćdziesięciu kilku ludzi. Z dniem 28 maja przeprowadzono redukcję straży obywatelskiej. Nowym komendantem został Mikołaj Chwaszcza, który miał odtąd do dyspozycji 30 strażników.

Z kolei ciekawy dokument odnoszący się do Świętochłowic – „Spis funkcjonariusz w dowództwie w Świetochłowicach” (czy chodzi o komendę placu?):

1. Jajsczak Wincenty - dowódca
2. Baraniok Alojzy – adj. I
3. Hęciński Jan – adj. II
4. Wodecki Antoni – sekr. biura
5. Opuchlik Andrzej – kryminalista
6. Dalecki Józef – kryminalista
7. Chrobok Olga – stynotypistka

Dalej mamy dwóch pisarzy i jednego łącznika

Tymczasem przyjrzyjmy się straży obywatelskiej ze Świętochłowic – na liście widnieje 38 ludzi, przy czym otwierają ją Kornas Józef i Hawelko Paweł; jako przedostatni figuruje na niej Kaczmarek Paweł, przy którym znajdujemy adnotację „plutonowy”.

Straż obywatelska w Siemianowicach liczyła 59 ludzi. Niestety, trudno dociec kiedy. Zachowały się dwa wykazy strażników – całkowicie różne, a pisane tym samym charakterem pisma. Na pierwszym z nich widnieje 29 ludzi, przy czym otwierają go: Świtała Józef (sierżant) oraz Boczik Antoni (podoficer). Na drugim z nich widnieje 30 ludzi, a otwiera go Kotas Paweł (podoficer).

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
jerzy11
Dziękuję za trud włożony w zdobycie tych informacji. smile.gif


Są bardzo interesujące bo opisują strukturę organizacyjną na szczeblu poszczególnych gmin i ochrony zakładów przemysłowych i kopalń.
Podane są także nazwiska osób zaangażowanych w te zadania, a niektóre powtarzają się w odniesieniu do podobnych zadań pełnionych w II powstaniu na podstawie list zamieszczonych w internecie.

http://www.pilsudski.org/powstania/szczego...atalog_spis.php



Proszę o podanie gdzie w Bibliotece Śląskiej (w której czytelni- Czytelnia Mikroform lub Czytelnia Zbiorów Śląskich) są dostępne zbiory archiwaliów dotyczących powstań. W tym czy są ogólnie dostępne, i czy można z nich własnym sprzętem (np. aparatem cyfrowym ) wykonywać kopie dokumentów.


Jednocześnie czy zbiory dokumentów pokrywają się z katalogiem zamieszczonym na stronie internetowej dotyczącej archiwum :„Józef Piłsudski Institute of America for Research in the Modern History of Poland”
http://www.pilsudski.org/powstania/katalog.php


Jeżeli korzystał pan z poszukiwań na podstawie tego katalogu, to proszę podać numer lub jednostkę archiwalną w której zamieszczone były informacje uzyskane przez Pana. confused1.gif

Może także w przyszłości wybiorę się do Biblioteki Śl. w poszukiwaniu innych ciekawych informacji dotyczących powstań.


Bardzo dziękuję i pozdrawiam!!!
wojtek k.
QUOTE(jerzy11 @ 14/12/2009, 15:19)
Proszę o podanie gdzie w Bibliotece Śląskiej (w której czytelni- Czytelnia Mikroform lub Czytelnia Zbiorów Śląskich) są dostępne zbiory archiwaliów dotyczących powstań. W tym czy są ogólnie dostępne, i czy można z nich własnym sprzętem (np. aparatem cyfrowym ) wykonywać kopie dokumentów.


Zbiory dostępne są w Czytelni Mikroform. Można korzystać z własnego aparatu fotograficznego, ale materiały są na tyle słabo czytelne, że nawet na ekranie z trudem czasami można wszystko przeczytać. Próbowałem je kiedyś fotografować, ale efekty były mizerne.

QUOTE(jerzy11 @ 14/12/2009, 15:19)
Jednocześnie czy zbiory dokumentów pokrywają się z katalogiem zamieszczonym na stronie internetowej dotyczącej archiwum :„Józef Piłsudski Institute of America for Research in the Modern History of Poland”
http://www.pilsudski.org/powstania/katalog.php


Wydaje mi się, że tak wink.gif

Natomiast zupełnie inne są sygnatury sad.gif

QUOTE(jerzy11 @ 14/12/2009, 15:19)
Jeżeli korzystał pan z poszukiwań na podstawie tego katalogu, to proszę podać numer lub jednostkę archiwalną w której zamieszczone były informacje uzyskane przez Pana.  confused1.gif


Ostatnie informacje zaczerpnąłem ze zbiorów:

- Komendy Placów i Straż Obywatelska: Brzeziny, Brzezinka, Dąb, Katowicka hałda, Lipiny, Rozbark, Rydłutłowy i Szopienice- ewidencja

- Straż Obywatelska: Bogucice, Czyżowice, gm. Grabówka, pow. Kozielski, Maciejów, Miechowice, Mroszogorka, Rozbrak, Siemianowice, Szarlej, Szyroka, Świętochławice- ewidencja oraz dziennik korespondencyjny PKU Bytom i Szarlej

- Straż zakładów przemysłowych pow. Bytom- ewidencja

- Komenda powiatów Bytom i Katowice- ewidencja

- Powiat bytomski- karty zwolnień i ewidencja różna

- Powiat bytomski- ewidencja różna

- Straż zakładów przemysłowych- ewidencja


QUOTE(jerzy11 @ 14/12/2009, 15:19)
Może także w przyszłości wybiorę się do Biblioteki Śl. w poszukiwaniu innych ciekawych informacji dotyczących powstań.


Do czego gorąco zachęcam wink.gif

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
jerzy11
Dziękuję za udzielone informacje. Może sam poszperam w tych archiwach.


Poruszę jeszcze sprawę walk prowadzonych przez I batalion 4 pułku w III dekadzie maja, a konkretnie od 23 V 1921 po przybyciu na linię frontu w rejon Góry Św. Anny.
W swym opracowaniu „Śląscy Czwartacy” niezbyt jasno określa Pan, na jakim odcinku walk znajdował się ten batalion w tym okresie.


Podaje Pan, że:
„Z cała pewnością chodzi tu o I batalion 4 pułku piechoty Gajdzika, który to właśnie w dniu 23 maja 1921 roku przybył w rejon na południe od Góry św. Anny i z marszu wszedł do walki. Dodajmy, że wedle rozkazu operacyjnego nr 17 Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych z 22 maja 1921 roku, ta część pułku Gajdzika, która miała zostać następnego dnia skierowana na front, liczyć miała 1.070 uzbrojonych powstańców oraz 13 karabinów maszynowych”,


„Niektórym kompaniom już w następnych dwóch dniach przyszło toczyć ciężkie boje z
nieprzyjacielem. 23 maja pierwsze ofiary poniosła kompania lipińska. Pod Wielmierzycami i
Januszkowicami polegli:…..”,


„Nie udało sie przeprowadzić nakazanego niniejszym rozkazem przegrupowania do
wieczora dnia 27 maja. Z całą pewnością, bowiem wymienione tu, jako mające załadować sie i
odjechać do zagłębia przemysłowego 8 pułk piechoty i II/5 pułku piechoty jeszcze w dniu
następnym, tj. 28 maja, zostały ujęte w raporcie stanu I Dywizji Górnośląskiej, z czego
wnosić należy, iż w dalszym ciągu przebywały na froncie. Nas jednak bardziej zastanawia to,
że w zacytowanym powyżej rozkazie brak jest jakiejkolwiek wzmianki o I batalionie 4 pułku
piechoty, który w tym czasie z cała pewnością obsadzał rubież Januszkowice,Wielmierzowice”,


Z zacytowanych fragmentów wynika,że od pierwszych dni włączenia do walk I batalionu pułku Gajdzika obsadził on obszar Januszkowice – Wielmierzowice.



Pozwolę sobie zasugerować stanowisko trochę odmienne, a mianowicie czy aby w pierwszym okresie po 23. V. 1921r. nie użyto tego batalionu do prowizorycznego, pospiesznego łatania luk w obronie rozpraszając poszczególne kompanie na całym odcinku walk I dywizji.
Dlatego też I batalion 4 pułku nie jest ujęty w rozkazach dowództwa, a zresztą także ( jak Pan zauważył) w tym okresie w dowództwie I batalionu następuje spore zamieszanie kadrowe w tym, na stanowisku dowódcy (może w wyniku tego że zostało -dowództwo- pozbawiane kontroli nad podległymi mu kompaniami).


Jednocześnie podając sytuację na linii walk z następnych dni (ok. 29. V. do 01.VI. 1921r.) podaję Pan:


„Odcinek I nad Odra: linia rozgraniczenia na południu: Brzeziec włącznie, Stara Kuźnia wyłącznie, Sośnica włącznie. Na północy od Januszkowic włącznie w kierunku wschodnim aż do Łąk włącznie zajmą oddziały: I/2 pułku Brzeziec – Pogorzelec, II/2 pułku Kłodnica – Przystań Kozielska – Grabina włącznie, 1/4 pułku Januszkowice – Wielmierzowice tor kolejowy z Krasowa włącznie”,


„Tak wiec tutaj I batalion 4 pułku piechoty znajdujemy dokładnie tam, gdzie winniśmy sie go spodziewać na podstawie dostępnych relacji, a wiec na rubieży Wielmierzowice, Januszkowice...”


Moim zdaniem dopiero tym rozkazem następuje faktyczne przegrupowanie sił na odcinku I dywizji, po którym połączono pod swoim dowództwem rozproszone kompanie I batalionu 4 pułku Gajdzika.


Na wcześniejsze rozproszenie poszczególnych kompanii wskazują niektóre fakty:


- w odniesieniu do I lipińskiej i III chropaczowskiej kompanii można przyjąć na podstawie zamieszczonych przez Pana fragmentów wspomnień powstańców (pochodzących z tych jednostek), oraz na podstawie list strat, że znajdowały się faktycznie w rejonie Januszkowice – Wielmierzowice i podlegały dowództwu tego odcinka prawdopodobnie 2 pułkowi Cymsa


- w odniesieniu do II kompanii łagiewnickiej ( sprawa bardziej skomplikowana) na podstawie list strat można założyć, że w tym czasie znajdowała się w Zalesiu lub w okolicy tej miejscowości, i tam toczyła walki prawdopodobnie wchodząc w skład i pod dowództwo 8 pułku Rataja.
Lista strat II kompanii:
„14. plut. Deptała Bernardy z Łagiewnik – 23 V pod Zalesiem
15. plut. Voreiter Jan z Łagiewnik – 23 V pod Zalesiem
16. plut. Kempa Jan z Lipin – 23 V
17. plut. Naciński Karol z Łagiewnik – 23 V /dopisek – „cięż. ranny”/
18. plut. Lukoś Ernest ze Zgorzelca – 23 V”


Oprócz tego w Encyklopedii Powstań Śląskich hasło „Deptała Bernard (1884-1921) – powstaniec, hutnik. Ur. w Łagiewnikach, pow. Bytomski. Podczas III powstania w szeregach baonu Józefa Szendery pułku pszczyńskiego Franciszka Rataja. Zginął 21 V 1921 pod Gogolinem” jeszcze bardziej zaciemnia sprawę, bo zarówno data jak i miejsce śmierci tego powstańca jest inna w porównaniu z listą strat. Wiadomość ta przesuwa rozpoczęcie walk tej kompanii o 2 dni w przód pod Gogolin, a także że walczyła w 8 pułku pszczyńskim Franciszka Rataja.
Zastanawiające jest też to, że zarówno dowódcą II kompanii łagiewnickiej jest Józef Szendera jak też, dowódcą II baonu 8 pułku Rataja jest także Józef Szendera. Może to być potwierdzeniem tego że:


• w tym samym miejscu i czasie znaleźli się dwaj dowódcy o tym samym imieniu i nazwisku ( i mogło być to powodem ewentualnych błędów jakie zaistniały by w listach poniesionych strat)


lub


• była to ta sama osoba i np. dowódca II kompanii łagiewnickiej Józef Szendera zastąpił ( po poniesionych stratach w II baonie 8 pułku Rataja) dowódcę tej jednostki.
Na podstawie takiej hipotezy można by wysnuć pewny ciąg zdarzeń, w tym że kompania ta została włączona (w tym czasie) w skład pułku pszczyńskiego, i w składzie tego pułku prowadziła pierwsze walki. Poniosła w tych dniach znaczne straty, oraz przypuszczalnie część powstańców wraz z dowódcą pozostała w składzie 8 pułku Rataja. Możliwe że te fakty przyczyniły się do rozwiązania II kompanii łagiewnickiej i scalenia jej z II kompanią rezerwową Pawła Rychlika, prawdopodobnie po wycofaniu z frontu 8 pułku piechoty.


W Pańskich wywodach (na podstawie list ewidencyjnych z końca maja 1921r. z których znika nagle Józef Szendera) stwierdza się :„
„Z powyższego dokumentu wysnuć można wniosek, że nie później niż 29 maja (przed
sporządzeniem powyższego dokumentu) została zlikwidowana kompania łagiewnicka kpr.
Józefa Szendery. Była ona pierwszą z kompanii I batalionu pułku Gajdzika, która (wskutek
strat?) uległa rozwiązaniu. Ale nie ostatnia...”.

To że w obu przypadkach to ta sama osoba, jest daleko idącą z mojej strony (wręcz mało prawdopodobna) hipotezą tym bardziej, że w niektórych publikacjach II baon pod dowództwem Józefa Szendery 8 pułku Rataja wymieniany jest wśród jednostek zajmujących miejscowości w powiecie pszczyńskim w pierwszych dniach powstania.


Tak to ujmując wyszło by, że ta sama osoba była by w tym samym czasie w dwóch znacznie oddalonych od siebie miejscach.


Jednocześnie zaglądając na spisy powstańców na stronach

http://www.pilsudski.org/powstania/index.php

http://phps.muzeumslaskie.pl/powstancy.php...a&nazwisko=true

znaleźć można jedynie Józefa Szenderę z Łagiewnik, i nie wymienia się tam innej osoby o tym samym imieniu i nazwisku.


- w odniesieniu do kompanii rezerwowych, można założyć że w pierwszym okresie walk I batalionu piechoty Gajdzika pozostawały w odwodzie jako jednostki zapasowe, lub obsadziły odcinki I dywizji na których nie toczyły się cięższe walki, gdyż z tego czasu nie wykazują poniesionych strat. Ewentualnie przybyły w rejon walk w późniejszym terminie.



Jak Pan zapatruje się na te zagadnienia, i wynikające z nich wątpliwości i nieścisłości? confused1.gif


Pozdrawiam. dry.gif
wojtek k.
Dziękuję za szereg cennych uwag. Z całą pewnością I batalion 4 pułku piechoty przybył na front dopiero 23 maja, stąd informacja:

QUOTE(jerzy11 @ 18/12/2009, 21:31)
Oprócz tego w Encyklopedii Powstań Śląskich  hasło  „Deptała Bernard (1884-1921) –  powstaniec, hutnik. Ur. w Łagiewnikach, pow. Bytomski. Podczas III powstania w szeregach baonu Józefa Szendery pułku pszczyńskiego Franciszka Rataja. Zginął 21 V 1921 pod Gogolinem” jeszcze bardziej zaciemnia sprawę, bo zarówno data jak i miejsce śmierci tego powstańca jest inna w porównaniu z listą strat. Wiadomość ta przesuwa rozpoczęcie walk tej kompanii o 2 dni w przód pod Gogolin, a także że walczyła w 8 pułku pszczyńskim Franciszka Rataja.
Zastanawiające jest też to, że zarówno dowódcą II kompanii łagiewnickiej jest Józef Szendera jak też, dowódcą II baonu 8 pułku Rataja jest także Józef Szendera.


to ewidentna pomyłka. Istniało dwóch Józefów Szenderów, z których jeden dowodził kompanią w pułku Gajdzika, zaś drugi był dowódcą batalionu w pułku Rataja. Autor notatki w Encyklopedii Powstań Śląskich najprawdopodobniej nie zdawał sobie z tego sprawy i popełnił pomyłkę.

I batalion 4 pułku piechoty z całą pewnością zameldował się pod Górą św. Anny w dniu 23 maja. Natomiast poruszona przez Pana kwestia, czy batalion w okresie 23 - 26 maja występował całością sił, czy też poszczególne jego kompanie wykorzystano niezależnie dla łatania dziurawego frontu, jest trudna do rozstrzygnięcia. Z całą pewnością kompanie 1 i 3 obsadzały w tym czasie linię Wielmierzowice - Januszkowice, bowiem posiadamy relacje ich dowódców. Niestety nie posaidamy relacji dowódców pozostałych kompanii, a listy strat sugerują, iż kompania Szendery w dniu 23 maja musiała walczyć w rejonie Zalesia.

Ale zwróćmy jeszcze uwagę na to, co pisał Trojok. Oto jego kompania z Kędzierzyna ruszyła przez las w kierunku Raszowej i dopiero potem zwróciła się do Wielmierzowic, skąd wycofała się do Januszkowic. Przypomnę w tym miejscu, że 23 maja 1 dywizja górnośląska wykonała przeciwnatarcie, przy czym 1 pułk piechoty nacierał z Zalesia przez Lichynię - Leśnicę i dalej na Górę św. Anny, z kolei 2 pułk piechoty nacierał na Raszową, Krasową, Januszkowice i Wielmierzowice. Pomiędzy nimi działał batalion żorski michalskiego. Wygląda więc na to, że I batalion 4 pułku piechoty po przybyciu na front skierowany został właśnie dla wzmocnienia tego centralnego odcinka frontu, trzymanego przez batalion żorski, po czym zwrócił się on na południe, ku Januszkowicom.

QUOTE(jerzy11 @ 18/12/2009, 21:31)
W Pańskich wywodach (na podstawie list ewidencyjnych z końca maja 1921r. z których znika nagle Józef Szendera) stwierdza się :„
„Z powyższego dokumentu wysnuć można wniosek, że nie później niż 29 maja (przed
sporządzeniem powyższego dokumentu) została zlikwidowana kompania łagiewnicka kpr.
Józefa Szendery. Była ona pierwszą z kompanii I batalionu pułku Gajdzika, która (wskutek
strat?) uległa rozwiązaniu. Ale nie ostatnia...”.


Józef Szendera znika z ewidencji dowódców kompanii, ale nie znika z ewidencji pułku, gdzie pozostaje jako dowódca plutonu w kompanii Rychlika (vide - str. 186).

QUOTE(jerzy11 @ 18/12/2009, 21:31)
- w odniesieniu do kompanii rezerwowych, można założyć że w pierwszym okresie walk I batalionu piechoty Gajdzika pozostawały w odwodzie jako jednostki zapasowe, lub obsadziły odcinki I dywizji na których nie toczyły się cięższe walki, gdyż z tego czasu nie wykazują poniesionych strat. Ewentualnie przybyły w rejon walk w późniejszym terminie.


Nie do końca mogę się z tym zgodzić. Oto bowiem mamy informację dotyczącą strat kompanii Rychlika (str. 132):

kpr. Szczygieł Paweł – beł do 24.5.1921
kpr. Paszek Jerzy – został ranny 24.5
szer. Kuszka E... [imię nieczyt.] – został ofiarom powstania
szer. Grabosz Jaś – niewiadomo
szer. Ogorek Franisz. II – został raniony 28.5
szer. Jonoś Artur – ranny został 29.5
szer. Skorupa Piotr – do 25.5.21

I jeszcze odniosę się do kwestii tzw. kompanii zapasowych. W interesującym nas czasie jest to już raczej melodia przeszłości. Otóż pułk Gajdzika, podobnie jak i pozostałe pułki powstańcze, posiadał swój batalion zapasowy. Rozkazem z 13 maja 1921 Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych nakazała likwidację batalionów zapasowych, przy czym miano ją zakończyć do 23 maja. Polecono, by personelem batalionów zapasowych uzupełnić baony strzelców. Rolę batalionów zapasowych miały częściowo odtąd pełnić bataliony etapowe, których było tyle ile opanowanych przez powstańców powiatów (po jednym batalionie w każdym powiecie). Potwierdzeniem tego, że tak się stało, są chociażby 5-dniowe raporty stanu.

Batalion zapasowy pułku Gajdzika posiadał, jak wynika z moich ustaleń, pięć kompanii strzeleckich, kompanię karabinów maszynowych oraz oddział artylerii. Wraz z likwidacją batalionu zapasowego kompanie 1 - 3 zostały wcielone do I batalionu, kompania 5 - do III batalionu, a kompania 4, kompania karabinów mnaszynowych oraz oddział artylerii zostały wyłączone ze składu pułku. Nie zdołałem ustalić, kto był dowódcą batalionu zapasowego, ale podejrzewam (to taka moją hipoteza wink.gif ), iż był nim Walenty Podstawski, który wraz z rozwiazaniem batalionu zapasowego mianowany został dowódcą I batalionu.

Pozdrawiam
jerzy11
Dziękuję za rzeczową odpowiedź i życzę udanych świąt!!! smile.gif
wojtek k.
Odpowiadając na prośbę użytkownika Jerzego11, zamieszczam listę powstańców kompanii Józefa Szendery (z miejscem zamieszkania, a bez daty urodzenia i szarży). Równocześnie przepraszam, że tak długo ociągałem się ze spełnieniem tej prośby. A oto owa lista:

1. Szendera Józef, Zgorzelec
2. Deptała Bernard, Łagiewniki
3. Galos Franciszek, Chropaczów
4. Paczulla Emil, Łagiewniki
5. Paczulla Jan, Łagiewniki
6. Sikora Jan, Łagiewniki
7. Kyler Izydor, Łagiewniki
8. Przewdzięk Karol, Łagiewniki
9. Kowolik Józef, Łagiewniki
10. Warzecha Franciszek, Łagiewniki
11. Kapica Ignacy, Zgorzelec
12. Brosz Antoni, Zgorzelec
13. Olczyk Jan, Zgorzelec
14. Gwóźdź Walenty, Zgorzelec
15. Żymełka Jakób, Zgorzelec
16. Stolka Jan, Zgorzelec
17. Bonczyk Franciszek, Huta Huberta
18. Kowolik Alojzy, Łagiewniki
19. Modzyk Franciszek, Łagiewniki
20. Augustyn Jan, Łagiewniki
21. Kurzak Ignacy, Łagiewniki
22. Wilczek Herman, Zgorzelec
23. Koczorek Józef, Łagiewniki
24. Grela Wincenty, Łagiewniki
25. Reszponek Stefan, Łagiewniki
26. Hołnisz Edward, Łagiewniki
27. Goly Franciszek, Łagiewniki
28. Reszpondek Józef, Łagiewniki
29. Dworaczek Bernard, Łagiewniki
30. Osadnk Piotr, Zgorzelec
31. Raszke Paweł, Zgorzelec
32. Anioł Mikołaj, Łagiewniki
33. Gwóźdź Paweł, Zgorzelec
34. Ipta Paweł, Zgorzelec
35. Zwolankiewicz Szczepan, Zgorzelec
36. Kaczmarek Wiktor, Łagiewniki
37. Hebel Józef, Łagiewniki
38. Hebel Franciszek, Łagiewniki
39. Pudełko Piotr, Łagiewniki
40. Muszala Fryderyk, Łagiewniki
41. Kandora Leon, Łagiewniki
42. Trzeba Jan, Łagiewniki
43. Szmidt Jan, Łagiewniki
44. Koj Szczepan, Łagiewniki
45. Koj Jan, Łagiewniki
46. Lukosz Franciszek, Zgorzelec
47. Maniura August, Zgorzelec
48. Nantke Ignacy, Zgorzelec
49. Profus Julian, Łagiewniki
50. Hanusek Konrad, Łagiewniki
51. Nowak Augustyn, Huta Huberta
52. Wicha Walenty, Huta Huberta
53. Stanik Maksym, Zgorzelec
54. Olszok Augustyn, Łagiewniki
55. Klimanek Emil, Łagiewniki
56. Rychter Karol, Łagiewniki
57. Nowak Szczepan, Zgorzelec
58. Osadnik Paweł, Zgorzelec
59. Witt Eugeniusz, Łagiewniki
60. Foryta Józef, Zgorzelec
61. Stoklosa Teodor, Łagiewniki
62. Ede Adolf, Łagiewniki
63. Planka Wilhelm, Łagiewniki
64. Cesarz Franciszek, Łagiewniki
65. Płaszczyca Stan, Łagiewniki
66. Wojcieszczyk Stan, Łagiewniki
67. Coner Bronisław, Łagiewniki
68. Strzelecki Jacek, Zgorzelec
69. Wilk Paweł, Zgorzelec
70. Rujara Paweł, Łagiewniki
71. Żydek Wincenty, Łagiewniki
72. Lubojański Franciszek, Łagiewniki
73. Rak Nikodem, Łagiewniki
74. Franik Ignacy, Łagiewniki
75. Gras Augustyn, Łagiewniki
76. Famuła Ryszard, Łagiewniki
77. Henich Franciszek, Łagiewniki
78. Wrzesiński Wiktor, Łagiewniki
79. Pania Augustyn, Łagiewniki
80. Bujara Wincenty, Łagiewniki
81. Krisker Franciszek, Łagiewniki
82. Kuczera Paweł, Łagiewniki
83. Suchy Mikołaj, Łagiewniki
84. Popiołek Ryszard, Łagiewniki
85. Krzykała August, Łagiewniki
86. Pająk Roman, Łagiewniki
87. Adamczyk Józef, Zgorzelec
88. Srokos Antoni, Huta Huberta
89. Bereza Franciszek, Łagiewniki
90. Delikowski Stanisław, Łagiewniki
91. Garczarczyk Stanisław, Łagiewniki
92. Szatan Jan, Łagiewniki
93. Orpych Piotr, Łagiewniki
94. Golik Jan, Łagiewniki
95. Filaj Ignacy, Łagiewniki
96. Balczerowski W., Łagiewniki
97. Osadnik Jan, Zgorzelec
98. Segieth Antoni, Łagiewniki
99. Wach Szczepan, Łagiewniki
100. Gremel Józef, Łagiewniki
101. Pyka Aleks, Łagiewniki
102. Imiolczyk Józef, Łagiewniki
103. Libor Melchior, Łagiewniki
104. Tylka Jan, Łagiewniki
105. Myrcik Wilhelm, Łagiewniki
106. Rusin Antoni, Łagiewniki
107. Szeroki Ryszard, Łagiewniki
108. Limanek Teodor, Łagiewniki
109. Hanusek Wiktor, Łagiewniki
110. Julkowski Stanisław, Łagiewniki
111. Naczinski Karol, Łagiewniki
112. Szołtysik W., Łagiewniki
113. Kuła Stanisław, Łagiewniki
114. Sodzawicny Karol, Łagiewniki
115. Fojcik Szczepan, Łagiewniki [przekreślony]
116. Ruchcig Szczepan, Łagiewniki
117. Smaga Alfons, Łagiewniki
118. Miemczyk Br., Łagiewniki
119. Golik Stan, Łagiewniki
120. Ptak Piotr, Łagiewniki
121. Świętek Jan, Łagiewniki
122. Szczigala Roman, Łagiewniki
123. Dziębala Bernard, Łagiewniki
124. Brzózka Jamasz, Łagiewniki
125. Woźnica Alojzy, Łagiewniki
126. Poś Jan, Łagiewniki
127. Rak Józef, Łagiewniki
128. Kaczmarek F. , Łagiewniki
129. Rak Nikodem, , Łagiewniki
130. Kowalski Maniuś, Łagiewniki
131. Bryś Jan, Łagiewniki
132. Ben Konrad, Łagiewniki
133. Sowa Paweł, Łagiewniki
134. Jańca Piotr, Łagiewniki
135. Bodera Józef, Łagiewniki
136. Brzezina Piotr, Łagiewniki
137. Sośnica Piotr, Łagiewniki
138. Kotyś Paweł, Łagiewniki
139. Ptak Klemens, Łagiewniki
140. Warzecha Antoni, Łagiewniki
141. Matuszowic P. , Łagiewniki
142. Broll Alojzy, Łagiewniki
143. Rak Franciszek, Łagiewniki
144. Faber Teodor, Łagiewniki
145. Duda Antoni, Łagiewniki
146. Domin Leon, Łagiewniki
147. Urbańczyk Ludwik, Łagiewniki
148. Kuś Augustyn, Łagiewniki
149. Domin Bernard, Łagiewniki
150. Gaida Jan, Łagiewniki
151. Ptak Franciszek, Łagiewniki
152. Wymysło Jan, Łagiewniki
153. Krystek Paweł, Łagiewniki
154. Beer Teofil, Łagiewniki
155. Knura, Łagiewniki
156. Raichman P., Łagiewniki
157. Pistelok Paweł, Łagiewniki
158. Karmański Winc., Łagiewniki
159. Osdarty Francisz., Łagiewniki
160. Gryzik Paweł, Łagiewniki
161. Paliński Wiktor, Łagiewniki
162. Olczyk Hugo, Łagiewniki
163. Grenel Jan, Łagiewniki
164. Kalenba Józef, Łagiewniki
165. Szołtysik Winc, Łagiewniki
166. Barczyk Ambroży, Łagiewniki
167. Skolik Maksym, Łagiewniki
168. Lisy Józef, Łagiewniki
169. Żdzieblik P., Łagiewniki
170. Danczyk Franc., Łagiewniki
171. Żwierek Aleks, Łagiewniki
172. Luks Jan, Łagiewniki
173. Mainka August, Huta Huberta
174. Kosok August, Łagiewniki
175. Reszpondek August, Łagiewniki
176. Jesz Alojzy, Łagiewniki
177. Gajek Jan, Łagiewniki
178. Gamoń Józef, Łagiewniki
179. Matuszowic Piotr, Łagiewniki
180. Konrad Walenty, Łagiewniki
181. Ćwieląg Franciszek, Łagiewniki
182. Nantke Maniuś, Łagiewniki
183. Szneske Ignacy, Łagiewniki
184. Kurka Mikołaj, Łagiewniki
185. Miszok Paweł, Łagiewniki
186. Liszka Rafał, Łagiewniki
187. Pawelczyk, Łagiewniki
188. Kulesa Władysław, Łagiewniki
189. Szaton Wincenty, Łagiewniki
190. Lubas Stanisł.
191. Honisz Hubert, Łagiewniki
192. Stokosza Franc, Łagiewniki
193. Osmański Józef, Łagiewniki
194. Szlęk Józef, Łagiewniki
195. Panek Alojzy, Łagiewniki
196. Koj Stanisław, Łagiewniki
197. Dolezik Wiktor, Łagiewniki
198. Orlik Jan, Łagiewniki
199. Spyra Paweł, Łagiewniki
200. Trzeba Józef, Łagiewniki
201. Szarek Jan, Łagiewniki
202. Rak Franciszek, Łagiewniki
203. Matuszowic P., Łagiewniki
204. Rożek Paweł, Lipiny
205. Boruta Alojzy, Lipiny
206. Lorenc Alfons, Lipiny
207. Frölich Franciszek, Lipiny
208. Kolanko Roman, Lipiny
209. Piechacek Franc, Lipiny
210. Guzy Ignacy, Lipiny
211. Nita Jan, Lipiny
212. Salamon Paweł, Lipiny
213. Szulc Paweł, Huta Huberta
214. Świetek Frac, Łagiewniki
215. Czech Paweł, Łagiewniki
216. Kostorz Alojzy, Łagiewniki
217. Szynawa Robert, Łagiewniki
218. Piątek Jerzy, Łagiewniki
219. Pogorzałek Józef, Łagiewniki
220. Pilarski Ryszard, Łagiewniki
221. Garczarczyk Bolesław, Łagiewniki
222. Kałuża Karol, Łagiewniki
223. Raichman Adolf, Łagiewniki
224. Balcarek Alojzy, Łagiewniki
225. Żurek Michał, Zgorzelec
226. Florkowski Jakób, Łagiewniki
227. Pudełko Franciszek, Łagiewniki
228. Stanik Herman, Zgorzelc
229. Pradela Franciszek, Łagiewniki
230. Smorz Emil, Łagiewniki
231. Poś Paweł, Łagiewniki
232. Szkop Jan, Łagiewniki
233. Psujka Jan, Łagiewniki
234. Pytlik Józef, Łagiewniki
235. Daniel Franciszek, Zgorzelec
236. Dylka Jan, Zgorzelec
237. Nawrat Antoni, Łagiewniki
238. Zilkowski Józef, Huta Huberta
239. Jagiełka Jan, Huta Huberta
240. Glodek Maniuś, Łagiewniki
241. Brzezina Józef, Łagiewniki
242. Bednarek Fr, Łagiewniki
243. Gros Robert, Łagiewniki
244. Gawron Stansław, Łagiewniki
245. Sówka Paweł, Łagiewniki
246. Mucha Paweł, Łagiewniki
247. Grabosz Karol, Łagiewniki
248. Goj Jan, Zgorzelec
249. Olczyk Emil, Zgorzelec
250. Vorraiter Jan, Łagiewniki
251. Lukosz Ernest, Zgorzelec
252. Ruchta Józef, Zgorzelec
253. Balcarek Wiktor, Zgorzelec
254. Żuk Józef, Łagiewniki

Wymieniony pod numerem 113 Fojcik Szczepan jest przekreślony. Z kolei w kilku przypadkach najprawdopodobniej mamy do czynienia z dubletami. Z całą pewnością dotyczy to występującego pod numerem 143 i 202 Franciszka Raka oraz występującego pod numerem 141 i 203 P. Miszkowica, bowiem powtarzają się daty urodzenia, a należy uznać za nieprawdopodobne, by w Łagiewnikach tego samego dnia urodziły się dwie różne osoby noszące to samo imię i nazwisko.

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
jerzy11
Bardzo dziękuję za podanie pełnej listy powstańców II kompanii pochodzących z Łagiewnik.


Jeżeli chodzi o osobę Franciszka Rak, to jeżeli występuje w dwóch miejscach i z tą samą datą urodzin, to tak jak Pan podał występuje zdublowanie tej samej osoby, chociaż też faktem jest że nazwisko Rak w Łagiewnikach dawniej, jak też obecnie dość często występuje( tak jak Kowalski w Polsce).


Wiele z podanych nazwisk i obecnie powtarza się wśród mieszkańców Łagiewnik, a też wiele niestety w śród osób które w poprzednich dekadach wyjechało do Niemiec . (Tak jak w tym gorzkim wicu o Pomniku Powstańców Śląskich w Katowicach, gdzie na pytanie turysty co symbolizuje pomnik pada odpowiedź, że poszczególne skrzydła upamiętniają kolejne powstańcze zrywy, natomiast na pytanie a gdzie są powstańcy pada odpowiedź że w „efie”.)



Ale wracając do tematu to jeżeli Pana to interesuje to np. groby powstańców Jana Vorreitera i Bernarda Deptały poległych w walkach pod Zalesiem 23.05.1921r.znajdują się na łagiewnickim cmentarzu parafialnym.

Ich zwłoki jako jedynych poległych łagiewniczan w walkach w okolicach Góry św. Anny przywieziono i pochowano w rodzinnej miejscowości.

Niestety losy ich nagrobków są również tragiczne. I tak postawione przed wojna (otwarte otoczone obmurówką i ustawionym kamiennym krzyżem z piaskowca ) podzieliły los wielu pomników i mogił powstańczych w okresie okupacji (prawdopodobnie jeszcze w 1939r.)zostały wysadzone przez Niemców.

Odbudowane po wojnie w nowej formie ( otwarte z lastrykową obmórówka i tablicami („krzyże wyszły z mody” ), niestety w latach osiemdziesiątych opuszczone i zaniedbane zostały rozebrane. Obecnie w tym miejscu jest pusta zarośnięta chwastami przestrzeń pole IV w sąsiedztwie grobu Anastazji i Pawła Sodowskiego też powstańca poległego na terenie Łagiewnik o którym wspominałem we wcześniejszych dyskusjach.



Nawiązując do przesłanego mi filmu „Podporucznik Karol Gajdzik” zwracacie się Państwo o przysyłanie zdjęć i dokumentów dotyczących tych wydarzeń.
Jednocześnie w filmie i także nie przypominam sobie by na stronie internetowej poświęconej „Czwartakom „http://www.forum.jacekguzy.pl/felietony/Slascy_Czwartacy.pdf" ( a obecnie strona nie działa - szkoda - i nie jestem w stanie sprawdzić) w materiałach i źródłach były wymienione zbiory Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu które to do końca lat dziewięćdziesiątych prowadziło stałą bardzo bogatą ekspozycję dotyczącą działalności narodowej przed powstaniami, z okresu walk powstańczych jak i plebiscytu, oraz z działalności organizacji polskich w międzywojennym niemieckim Bytomiu.


Ekspozycja ta mieściła się w dawnym "Domu Polskim UL” niestety obecnie zbiory przechowywane są w magazynach Muzeum. Z tego co pamiętam zbiory te (w tym dotyczące powstań) nie ograniczały się wyłącznie do samego miasta ale obejmowały w szerszym rozumieniu obszar dawnego powiatu, w tym znajdowały się tam np. zdjęcia łagiewnickich powstańców w tym też zdjęcie grupowe oraz sztandar sokoła itp. Może to Pana zainteresuje.

http://mgb.nazwa.pl/nowa/Muzeum/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=14
cytat ze strony internetowej muzeum


"Trzon zbioru stanowią jednak zabytki nowsze pochodzące z XIX w. oraz w większości z XX wieku. Istotną jego częścią jest zespół zabytków dotyczących powstań śląskich i plebiscytów z lat 1919-1921, tj.: duży zbiór zdjęć powstańczych (oddziały powstańcze, sprzęt, uzbrojenie, zdjęcia portretowe), mundury powstańcze oraz bogaty zespół sztandarów powstańczych, jak i kombatanckich (Związku Powstańców Śląskich i Związku Weteranów Powstań Śląskich) oraz sztandary Towarzystw Śpiewaczych (sztandar Towarzystwa Śpiewaczego "Jedność" w Bytomiu, sztandar Towarzystwa Śpiewu "Jedność" w Knurowie, sztandar Towarzystwa Śpiewu "Jutrzenka" w Pniakach-Bielszowicach, sztandar Towarzystwa "Ogniwo" w Katowicach)".



Niestety władze Bytomia, jak też organizacje społeczne( likwidując tego typu wystawy jak też nie dbając o miejsca pamięci), chyba raczej wolą wymazać te karty historii z pamięci mieszkańców. Dlatego też zazdroszczę mieszkańcom Siemianowic Śl. , że w ich miejscowości pamięta się tamte wydarzenia i związane z nimi postacie.



Wracając jeszcze do przesłanej listy powstańców pod numerem 247 wymienia Pan Karola Grabosz przypuszczam, że chodzi tu raczej o nazwisko Grobosz osoby daleko ze mną spowinowaconej. Mogę to zweryfikować jeżeli posiada pan również dane odnośnie daty urodzenia. Jeśli je Pan posiada to proszę o informację.


Jeszcze raz dziękuję i pozdrawiam.



Załączam zdjęcie z miejscem pochówku J. Vorreitera i B.Deptały.
wojtek k.
Bardzo dziękuję za niezwykle cenne uwagi...

QUOTE(jerzy11 @ 19/01/2010, 13:34)
Wracając jeszcze do przesłanej listy powstańców pod numerem  247 wymienia Pan Karola Grabosz przypuszczam, że chodzi tu raczej o nazwisko Grobosz osoby daleko ze mną spowinowaconej. Mogę to zweryfikować jeżeli posiada pan również dane odnośnie daty urodzenia. Jeśli je Pan posiada to proszę o informację.


Przy kolejnej wizycie w Bibiotece Śląskiej postaram się sprawdzić wink.gif

Pozdrawiam
wojtek k.
Witam
Sprawdziłem raz jeszcze i chyba ma Pan rację, że to Grobosz. Data urodzenia - 19.10.1903
Pozdrawiam
jerzy11
Bardzo dziękuję za cenną informację - potwierdziły się w ten sposób moje wcześniejsze przypuszczenia. smile.gif


Pozdrawiam !!!!!
wojtek k.
Zapraszam na promocję mojej książki „Śląscy Czwartacy” – o 4 pułku piechoty im. „Czwartaków” Karola Gajdzika – która odbędzie się w Muzeum Miejskim w Siemianowicach Śląskich w piątek, 11 czerwca, o godzinie 17.00

http://www.siemianowice.pl/isi/index.php?o...cat=3&nid=10567

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
wojtek k.
Informuję, iż jest już dostępne internetowe wydanie książki „Śląscy Czwartacy”:

http://www.muzeum.siemianowice.pl/wydawnictwa/CZWARTACY.pdf

Podaję też link do artykułu na temat wieczoru w muzeum, na który zapraszałem uprzednio:

http://www.siemianowice.pl/isi/index.php?o...cat=3&nid=10592

Przy okazji pozdrawiam Przemka i Jerzego11, którzy skorzystali z mojego zaproszenia wink.gif

Pozdrawiam
Wojciech Kempa
jerzy11
Witam !!!!

Nawiązując do mijającej 90 rocznicy wybuchu III Powstania Śląskiego z przyjemnością mogę poinformować Pana, że na moją prośbę władze miejskie Bytomia postawiły nowy nagrobek powstańcom 4p.p. Gajdzika I batalionu 2 kompanii łagiewnickiej pochowanym na cmentarzu w Łagiewnikach w odniesieniu do plutonowych Jana Voreitera i Bernarda Deptały poległych 23.05.1921r. pod Zalesiem.
O dotychczasowych losach ich mogił informowałem w naszej dyskusji z dnia 19/01/2010, 13:34.
W filmie o Karolu Gajdziku ubolewał Pan nad losem mogił powstańców w okolicach toczonych walk 1921r. pod Górą św. Anny i pod Kędzierzynem.
Przynajmniej te powstańcze groby doczekały powtórnej trzeciej reaktywacji i powrotu do świadomości historycznej mieszkańców i władz Bytomia.
Załączam zdjęcia nowego nagrobka.

http://jacekbrzezinka.pl/wp-content/upload...05/DSC03507.jpg

Pozdrawiam !!!!
wink.gif
wojtek k.
QUOTE(jerzy11 @ 6/05/2011, 14:43)
Witam !!!!

Nawiązując do mijającej 90 rocznicy wybuchu III Powstania Śląskiego z przyjemnością mogę poinformować Pana, że na moją prośbę władze miejskie Bytomia postawiły nowy nagrobek powstańcom 4p.p. Gajdzika I batalionu 2 kompanii łagiewnickiej pochowanym na cmentarzu w Łagiewnikach


Szczerze gratuluję i nie ukrywam, że bardzo się cieszę. Gratulacje także dla władz Bytomia, które stanęły na wysokości zadania smile.gif
wojtek k.
Film o Gajdziku na youtube:

http://www.youtube.com/watch?v=hZnSoAM_zgE...player_embedded
ela73
Jestem prawnuczką Bernarda Deptały, ja i moja rodzina chcielibyśmy podziękować ludziom, którzy interweniowali w sprawie postawienia nowego nagrobka pradziadka i jego kolegi. Jeszcze dwa lata temu było tam obramowanie, w zeszłym już nawet tego nie było. Jakie było nasze zdziwienie gdy zamiast gołej ziemi ujrzeliśmy nagrobek! Po lekturze forum wnoszę,że jerzy11 był inicjatorem akcji - jesteśmy panu bardzo wdzięczni, ponieważ po tylu latach gdy mój dziadek prosił o odtworzenie nagrobka my nie wierzyliśmy że ktokolwiek chce pamiętać o powstańcach. Nie wiem czy wiecie, oni już mieli nagrobek, który został postawiony ze składki społecznej w okresie międzywojennym a następnie po rozpoczęciu okupacji wysadzony w powietrze przez jakąś bojówkę hitlerowską. Wśród pamiątek rodzinnych zachowało się zdjęcie tego pierwotnego nagrobka. Postaram się je dołączyć do posta.
jerzy11
QUOTE(ela73 @ 3/12/2011, 21:06)
Jestem prawnuczką Bernarda Deptały, ja i moja rodzina chcielibyśmy podziękować ludziom, którzy interweniowali w sprawie postawienia nowego nagrobka pradziadka i jego kolegi. Jeszcze dwa lata temu było tam obramowanie, w zeszłym już nawet tego nie było. Jakie było nasze zdziwienie gdy zamiast gołej ziemi ujrzeliśmy nagrobek! Po lekturze forum wnoszę,że jerzy11 był inicjatorem akcji - jesteśmy panu bardzo wdzięczni, ponieważ po tylu latach gdy mój dziadek  prosił o odtworzenie nagrobka my nie wierzyliśmy że ktokolwiek chce pamiętać o powstańcach. Nie wiem czy wiecie, oni już mieli nagrobek, który został postawiony ze składki społecznej w okresie międzywojennym a następnie po rozpoczęciu okupacji wysadzony w powietrze przez jakąś bojówkę hitlerowską. Wśród pamiątek rodzinnych zachowało się zdjęcie tego pierwotnego nagrobka. Postaram się je dołączyć do posta.
*


W odpowiedzi na post ela73.
Faktycznie z mojej inicjatywy ( na moją listowną prośbę) Prezydent Bytomia zainteresował się sprawą odtworzenia nagrobka i skierował sprawę do Wydziału Ekologii Urzędu Miejskiego.

Wydział Ekologii nie znalazł żadnych informacji w swej ewidencji z okresu powstań śląskich dotyczącej grobów B. Deptały, J. Voreitera i P. Sodowskiego, a potwierdzenie przesłanych przeze mnie danych imiennych jak i dat U.M. potwierdził zwracając się do Proboszcza łagiewnickiego w oparciu o księgi parafialne.

Nagrobek został postawiony pod koniec kwietnia 2011r. prawdopodobnie pod presją zbliżającej się 90 rocznicy III Powstania Śląskiego.
Wspomniany wyżej Wydział pismem skierowanym do mnie poinformował mnie, że nagrobek został postawiony na koszt Gminy Bytom, a dla grobów powstańców została założona karta ewidencji grobownictwa wojennego, ponad to oświadczono, że groby te zostaną objęte stałą opieką konserwacyjno-porządkową na zlecenie U.M.


Ze swej strony proszę jedynie by może Pani i Rodzina pradziadka także objęła opieką ten nagrobek.
Ewentualne uwagi odnoszące się do opieki nad nagrobkiem sprawowanej przez U.M. może Pani kierować do Wydziału Ekologii tel. 32 28 36 339.


Jeżeli interesują Panią posiadane przeze mnie zdjęcia z lat siedemdziesiątych nagrobków B. Deptały i J. Voreitera postawionych po wojnie, oraz zdjęcie pradziadka w meloniku prawdopodobnie to samo, które znajduje się na zamieszczonej fotografii z pierwszego nagrobka, to mogę przesłać na e-mail w normalnym rozmiarze.
Jeżeli posiada Pani pamiątki odnoszące się do powstańców z terenu Łagiewnik zdjęcia dokumenty itp. w tym zamieszczoną fotografię pierwszego nagrobka proszę o przesłanie w formie skanu, zdjęcia cyfrowego na mój e-mail. Za co z góry dziękuję!


P.S.
Także podziękowania należą się autorowi niniejszego tematu (na forum historycy. org pt. „4 P.p. Gajdzika, III Powstanie Śląskie”) a zarazem książki „Śląscy Czwartacy” Wojtkowi, który pośrednio po przez omawiane tematy ze mną na tym forum, w tym losy II kompanii łagiewnickiej walczącej pod górą św. Anny, i poległych powstańców zainspirował moje działania.
Dlatego też zachęcam do zapoznania się z postami w tym temacie a także z książką „Śląscy Czwartacy” gdzie omawiane są także losy Bernarda Deptały jak i Jana Voreitera.
Pozdrawiam!!!!
wojtek k.
Dopiero teraz dotarłem do życiorysu Teodora Lenerta, dowódcy I batalionu pułku Gajdzika, pisanego jego ręką. Otóż urodził się on 16 kwietnia 1893 roku w Karbiu, pow. Bytom. W roku 1915 został powołany do armii niemieckiej, a w październiku 1918 roku dostał się do niewoli francuskiej. W lutym 1920 roku miał wstąpić do armii gen. Hallera. W tym czasie miał już stopnień wachmistrza sztabowego. Po powrocie na Śląsk wstąpił w szeregi POW. Oddajmy w tym miejscu mu głos:

„Zorganizowałem 1200 ludzi i to dobrych Polaków z 9-ciu miejscowości jak: Łagiewniki Śl., Huta Hubertus obecnie Huta Zygmunt, Zgorzelec, Chropaczów, Lipiny, Piaśniki, Charlocinietrz, Świętochłowice, Bismark obecnie Huta Batory. Wymienione miejscowości wcielono do I obwodu bytomskiego, zaś mnie mianowano obwodowym. Po wyszkoleniu całego obwodu w Grójcu i Czeladzi wcielono mnie t.z. mój obwód do I baonu 4 p.p. katowickiego, ja mianowany zostałem dowódcą baonu. W Łagiewnikach mieścił się sztab baonu I już po zajęciu całego terenu. W dniu 7 maja 1921 r. mój baon był bojowo dobrze wyszkolony i z rozkazu pułku wyruszyłem na front pod Kędzierzyn i zająłem odcinek Raszowa - Rokicze pod Januszkowice pod górą św. Anny. Do 4.621 byłem z baonem na froncie prawie 3 tygodnie. Zmieniony przez II baon 4 p.p. tejże nocy Niemcy przerwali front i maszerowali na Kędzierzyn, zaś baon II został zajęty i wzięty do niewoli. W tym czasie zostałem odkomenderowany jako oficer - łączny ze sztabem dywizji. Dnia 7.6.21 r. zostałem ranny w lewą nogę i dowieziony do szpitala w Rokitnicy. Po wyleczeniu odkomenderowany do Sądu polowego grupy środkowej w Lipinach pod dow. szefa sądu majora Bortha - obecnie adwokat w Chorzowie, następnie byłem stałym ławnikiem sądu aż do likwidacji.”

Tyle Teodor Lenert. Wydaje się, że wkradła się tu pewna nieścisłość - z całą pewnością batalion Lenerta nie został wysłany na front pod Górą św. Anny, jako że stało się to dwa tygodnie później. Niejasny jest też fragment dotyczący okoliczności, w których Lenert przestał pełnić funkcję dowódcy I batalionu, stało się to bowiem nie później niż 29 maja. Natomiast wiemy już teraz, jaką funkcję pełnił on potem - został oficerem łącznikowym odpowiedzialnym za łączność ze sztabem dywizji. I jeszcze jedno - II batalion 4 p.p. nie został rozbity, ani wzięty do niewoli w dniu 4 czerwca 1921 roku, natomiast taki był zasadniczo los dowodzonego wcześniej przez Lenerta I batalionu (do niewoli dostał się także jego następca - ppor. Walenty Podstawski). Tymczasem przedstawię fagment cytowanego życiorysu, odnoszący się do okupacyjnych losów Teodora Lenerta:

„Dnia 16.I.1940 r. aresztowało mnie gestapo w Pszowie u mojej teściowej, bo tam się ukrywałem, pod zarzutem (host gefährlicher Polen-führer/. Jednak żonie mojej udało się mnie po 3 miesiącach wykupić, cudem uniknąłem obozowi oświęcimskiemu. Po zwolnieniu z więzienia wywieziono mnie na przymusowe do Rudgerschägen /Rudziniec/ na Hitler-Kanał. Potrącano mi i tak już ze skromnego zarobku 15%. Mam 3 synów i jedną córkę, wszystkie dzieci były prześladowane i wywiezione na przymusowe roboty, zaś najstarszy Henryk liczący w ten czas 21 lat został również przez Niemców więziony i maltretowany. Synowie moi zostali przymusowy pod groźną obozu wcieleni do armii niemieckiej mimo, że nie posiadali żadnej volkslisty.”

Znajdujemy tam również ciekawe zapiski dotyczące między innymi mordu, jakiego Niemcy dopuścili się w Wielmierzowicach (na południe od Góry św. Anny) na miejscowej właścicielce młyna wodnego, która znana była ze swej patriotycznej, polskiej postawy. Lenert pisze, że Niemcy „zdołali zabić ową wdowę, znalazłem trupa z odciętą lewą piersią, zaś brzuch miała rozcięty i wypchany ziemią...”
wojtek k.
KRONIKA II KOMPANII 1 BAONU 4 PUŁKU PIECHOTY WOJSK POWSTAŃCZYCH /GAJDZIKA/

W nocy z 2 na 3 maja 1921 r., z wybuchem powstania trzeciego, Kompania Hajducka sprostała zadaniu powagi chwili i po raz trzeci w sile około stu ludzi stawia się na rozkaz głównego dowództwa POW w Łagiewnikach. Była to ostatnia zbiórka i odprawa przed akcją zbrojną, która ostatecznie rozstrzygnąć miała losy naszej ziemi. Pewność zwycięstwa naszej sprawy, to wiara w masy robotnicze, które dotychczas nie zawiodły i tak pod osłoną strajku generalnego szliśmy nieosamotnieni na ostateczny bój.
Miejsce zbiórki i odprawy bojowej przed akcją wypadową, to obszerne, uboczne targowisko w Łagiewnikach w osłonie pogodnej, majowej nocy. Kilkusetna brać peowiacka cierpliwie czekała na rozkazy odgórne, czekała na broń, na marsz zwycięski.
W większych lub mniejszych gromadach naradzano się wzajemnie o wielkich rzeczach, których oczekiwano, bacząc uważnie na każdy szelest czy odgłos powstały w okolicy, przypuszczając każdorazowo zbliżanie się już tak gorączkowo oczekiwanego transportu broni z Polski. Złudzenie, każdorazowo złudzenie. I tak schodziła godzina po godzinie, aż nagle nad ranem, przed świtem, warkot motorów i zgrzyt samochodów ciężarowych ożywił nasz obóz. Z zapartym tchem podziwiano zbliżającą się karawanę: - nadeszła upragniona broń.
Szybki rozdział broni palnej jak i granatów ręcznych na poszczególne kompanie, dalej przydziały ciężkich karabinów maszynowych uzupełniło uzbrojenie. O świcie przystąpiono już do odgórnie opracowano planu bojowego.
Nastąpił marsz forsowny oraz zajęcie Łagiewnik - Piaśnik - Szarlocińca - Świętochłowic i tego samego dnia popołudniu marsz do już obsadzonych Wielkich Hajduk, gdzie ostatecznie zakwaterowano.
Nagła ta akcja zbrojna i rozmach powstania działały na Niemców wstrząsająco. Policja i inne władze niemieckie nie stawiały poważniejszego oporu, byli zaskoczeni, składali broń. Znakomita organizacja odgórna przyczyniła się do tego stopnia, że nie notowano strat w ludziach. Zginął jedynie ob. Brol Wiktor z kuli zabłąkanej. Tak zakończyła Kompania Hajducka pod dowództwem Wizy Wincentego swą pierwszą fazę powstania.
W następnym dniu powstania - 4 maja - zachodzi zmiana w dowództwie kompanii. Na miejsce dowódcy ob. Wizy Wincentego, którego mianowano komendantem miejscowym, wybrano przez starszyznę ob. Rychlika Pawła.
Kompanię miejscową przydzielono do 4 Pułku Wojsk Powstańczych Gajdzika jako 2 kompanię w 1 baonie. W okresie wypoczynkowym ćwiczono pilnie zgłaszających się ochotników w musztrę wojskową oraz obchodzenie się z bronią palną. Ćwiczenia jak i przeszkolenie powyższe przeprowadzano w pospiesznym tempie, gdyż oczekiwano lada dzień wyjazdu na front. Właśnie w tym to czasie "Sebstschutz" czynił przygotowania do kontrofensywy przeciw oddziałom powstańczym pod Górą św. Anny.
Nie długo miejscowi powstańcy czekali na wyjazd. Nadszedł dzień 15 maja i z poczuciem honoru i obowiązku żołnierskiego 2 kompania w liczbie 120 ludzi z dowódcą kompanii ob. Rychlikiem Pawłem na czele, wyruszyła na front.
Jeszcze tego samego dnia Kompania Hajducka przewieziona zostaje transportem kolejowym w kierunku zalesionej okolicy Kędzierzyna.
Pod wieczór tego samego dnia rozpoczęto pierwszy etap marszu terenowego w kierunku Zdzieszowic na krasie Kędzierzyn - Raszowa. Pod koniec tegoż dnia o zmroku, po zabezpieczeniu terenu i punktów strategicznych kompania przystępuje do spoczynku tuż na skraju lasu raszowskim. Tej nocy nie spano wiele, nerwowo czekano na pierwszą potyczkę z Selbstschutzem, której spodziewano się nad ranym. Złowrogie poczucie ciążące na naszych umysłach, spowodowane tą tajemniczą ciszą całej okolicy, spotęgowało naszą czujność, bowiem nie wiadomo było, z której pozycji lub z którego kierunku zjawi się nieprzyjaciel, gdyż front na odcinku tego rejonu był nieznany.
Następnego dnia o świcie z wysuniętą strażą na czele, kompania ruszyła w łańcuchu tyralierskim w szlaku przedłużonego marszu forsownego, nada w kierunku Zdzieszowic na trasie Januszkowice - Wielmieszowice i tu nagle na ostatnim etapie pierwsze starcie o mniejszym natężeniu, W tej potyczce zginął kolega śp. Kuśka Emanuel a kliku kolegów odniosło lżejsze rany.
Trasa marszu forsownego została ostatecznie zakończona bez większych strat. Nadmienić należy, że w rezultacie powyższej potyczki front ustalony został odgórnie, a linia obronna stanowiła wyżyna między Januszkowicami a Wielmieszowicami.
Okopano się na szerokości terenu od szosy Kędzierzyn - Zdzieszowice do równoległej linii kolejowej tego samego kierunku. Łączność lewego skrzydła utrzymana została z Kompanią Świętochłowicką zaś z prawej łączność stanowiła Kompania Łagiewniki.
Na odcinku linii kolejowej Kędzierzyn - Zdzieszowice szczególnie dały się Niemcom w znaki powstańcze pociągi pancerne, które codziennie kilkakrotnie wypadami swymi krzyżowały plany jak i przygotowania ofensywne wroga, co w dodatku działało uspokajająco na nasze osamotnione pozycje obronne.
Wiadomo było, że silniejszy od nas kilkakrotnie Selbstschutz nadal potężniał, że wciąż przybywały posiłki z Niemiec w ludziach i uzbrojeniu. Ażeby sprostać wrogowi, trzeba było mieć nieugiętą silną wolę i mocną wiarę we własne siły, wiarę w zwycięstwo, inaczej bodajże wszystko stracono. Pamiętać przy tym trzeba, że walka z Selbstschutzem to walka ze znakomicie zorganizowanym i uzbrojonym wrogiem, to walka nie równa.
Mimo trudnych warunków i ciężkiej sytuacji, w dodatku z niedostatecznym wyżywieniem, Kompania Hajducka - zdyscyplinowana, sprostała swemu zadaniu. Całymi tygodniami stawiała nieprzyjacielowi czoło. Liczne wypady lokalne naszych straży przednich, między innymi sfingowany atak na Leśnicę, to fakty, które świadczą o bezgranicznym poświęceniu się sprawie Polski.
Nareszcie dowództwo pułku, czyniąc zadość ciężkiej sytuacji sanitarno - higienicznej, daje rozkaz zluzowania baonu pierwszego na tyły frontowe. Z wielkim zadowoleniem przyjęto ten rozkaz i dzień 3 czerwca 1921 r. zamyka etap burzliwych walk naszej kompanii pod Górą św. Anny. Marsz na zasłużony odpoczynek był radosnym hasłem. Miejsce odpoczynku to Kędzierzyn. Po raz pierwszy od daty wymarszu powstańcy spali pod strzechą.
Niedługo trwał wypoczynek, gdyż nagle przerwany został przez alarm nocny i nie do wiary - wieści przerażające o rzekomym przełamaniu frontu powstańczego oraz o zbliżaniu się nieprzyjaciela w kierunku Kędzierzyna. Był to ciężki cios dla nas, a oczywiście linia frontu przerwana i wróg w ofensywie.
Ażeby ratować sytuację, dowództwo I baonu z baonowym podstawskim na czele wraz z starszyzną kompanii 2-ej uradzili plan obronny. Przystąpiono natychmiast do działania obronnego w terenie.
Mimo osłabionego stanu liczebnego 2 kompanii, podzielono ją na dwie grupy. Zarówno pierwsza jak i druga grupa miały ciężkie przeprawy spowodowane nieznajomością koncentracji oddziałów własnych jak i nieprzyjacielskich, co utrudniało jakąkolwiek bądź łączność. Zadanie ogólne brzmiało: powstrzymać nieprzyjaciela i zająć stanowiska obronne do chwili przybycia posiłków.
Tymczasem grupa pierwsza w łańcuchu tyralierskim wraz z strażą przednią dotarła do lasku raszowskiego. Na małym wzgórzu przed laskiem, grupa stanowiąca naszą linię i tyły, okopała się, zaś straże przednie ruszyły w głąb lasku, docierając nieomal do końca tego zalesienia, gdy nagle na samym skraju lasu doszło do potyczki między naszą strażą przednią i silnym patrolem Selbstschutzu.
W akcji czynne były granaty ręczne i karabin maszynowy z naszej strony, nieprzyjaciel natomiast dał zaledwie kilka strzałów karabinowych. Spłoszony przeciwnik cofnął się ku zabudowaniom raszowskim, unikając w ten sposób większych strat w ludziach. Nastąpiła chwila ciszy i dalszego natarcia z naszej strony zaniechano.
W odpowiedzi na niespodziewane skuteczne natarcie nasze, nieprzyjaciel milczał, koncentrował swe siły do punktów wypadowych i po uzupełnieniu swych przygotowań w terenie, rozpoczął forsowną operację skrzydłami, co zagrażało nam oskrzydleniem. Nadaremno czekano na posiłki i późną porą popołudniową tegoż dnia cofnięto się na przedpole Kędzierzyna.
Gorsza była przeprawa grupy drugiej na terenie Lenartowic, która słabo uzbrojona, bez broni maszynowej, w sposób swoisty - odważnie nacierała na wroga. Bezgranicznie znużeni, pozbawieni żywności, łączności, straciwszy wiarę w możliwość prowadzenia dalszej walki, postanowiła raz jeszcze dokonać zrywu na wroga, lecz tam zasaczeni przez stale odświeżany Selbstschutz, padli ofiarą. Około 30 Hajduczan zabrano do niewoli.
Rozbitki 2 kompanii walczyły jeszcze aż do zawieszenia broni na przedpolach Kędzierzyna i Sławięcic.

Polegli na polu chwały:
1. Kuśka Emanuel / ur. 10.4.1884
2. Kubicki Jan / ur. 13.11.1896
3. Szczygieł Franciszek / ur. 14.10.1903
4. Wolny Henryk / ur. 23.1.1901
5. Komor Franciszek / ur. 25.3.1902
6. Ludwik Jan / ur. 7.2.1896
7. Kopczyk Henryk / ur. 26.2.1896
8. Rumiński Hieronim / 30.9.1899
9. Brol Wiktor / ur. 12.8.1904
10. Orantek Piotr / ur. 26.6.1884
11. Wieczorek Józef / ur. 17.2.1898
12. Niesnany Powstaniec / wiek około 20 lat

Więźniowie obozu jeńców w Chociebużu:

1. Borzucki Józef / ur. 27.9.1895
2. Bronder Alojzy / ur. 20.6.1899
3. Byczek Franciszek / ur. 1.6.1900
4. Foks Wilhelm / ur. 11.9.1900
5. Grabowski Wiktor / ur. 1.9.1898
6. Gawron Paweł / ur. 16.1.1900
7. Hajosz Jan / ur. 21.1.1900
8. Ignacy Karol / ur. 5.11.1898
9. Ignacy Gerard / ur. 23.9.1902
10. Jokiel Wilhelm / ur. 11.1.1892
11. Jokel Artur / ur. 29.7.1902
12. Jania Jerzy / ur. 1.5.1900
13. Kornas Paweł / 8.8.1900
14. Kubicki Jan / ur. 13.11.1896
15. Kopczyk Henryk / ur. 26.2.1896
16. Langner Antoni / ur. 18.5.1894
17. Ludwik Jan / ur. 1896
18. Lotko Paweł / ur. 20.7.1897
19. Malecha Józef / ur. 1.3.190
20. Mak Paweł / ur. 4.2.1898
21. Ogórek Franciszek / ur. 13.7.1902
22. Piątek Wilhelm / ur. 20.2.1898
23. Pieczka Jan / ur. 18.2.1879
24. Rozkosz Paweł / ur. 16.6.1902
25. Rumuński Hieronim / ur. 30.9.1899
26. Słota Jan / ur. 14.11.1898
27. Studółka Jan / ur. 1.4.1903
28. Soloch Ludwik / ur. 11.8.1897
29. Stulfig Gerard / ur. 17.9.1900
30. Szczygieł Franciszek / 14.10.1903
31. Szymura Ludwik
32. Wrotny Norbert / ur. 18.8.1894
33. Włodarczyk Rajmund / ur. 3.8.1891
34. Zawada Jan / 7.7.1892
To jest wersja pozbawiona grafik. Jeżeli chcesz przejść do głównego forum kliknij tutaj.